తత్కృతే నిహతో రాజా వీరసేనో యుధాజితా । స కథం నిర్ధనో భర్తా యోగ్యః స్యాచ్చారులోచనే
అతని కోసం యుధాజిత్ రాజు వీరసేనుని చంపాడు. అటువంటి దరిద్రుడు నీకు భర్తగా ఎలా సరిపోతాడు, చక్కని కళ్లవాడా?
బ్రూహి పుత్రీం తతో వాక్యం కదాచిదపి విప్రియమ్ । ఆగమిష్యన్తి రాజానః స్థితిమన్తః స్వయంవరే
మన కూతురికి, అవసరమైతే కొంత కఠినంగా అయినా చెప్పు. త్వరలో స్థిరమైన రాజులు స్వయంవరానికి రానున్నారు.
రాజసంవాదవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ భర్త్రా సాఽభిహితా బాలాం పుత్రీం కృత్వాఙ్కసంస్థితామ్ । ఉవాచ వచనం శ్లక్ష్ణం సమాశ్వాస్య శుచిస్మితామ్
వ్యాసుడు చెప్పెను: భర్త మాటలు విని, రాణి తన కూతురిని ఒడిలో కూర్చోబెట్టి, ఆమెను ఓదార్చి, మృదువుగా, చిరునవ్వుతో మాట్లాడింది.
కిం వృథా సుదతి త్వం హి విప్రియం మమ భాషసే । పితా తే దుఃఖమాప్నోతి వాక్యేనానేన సువ్రతే
సుందరమందహాసముతో ఉన్న అమ్మాయా, నువ్వు ఎందుకు ఇంత వృథాగా నన్ను బాధించే మాటలు చెబుతున్నావు? నీ తండ్రికి ఈ మాటలు విని చాలా బాధ కలుగుతోంది, సద్గుణవతీ.
సుదర్శనోఽతిదుర్భాగ్యో రాజ్యభ్రష్టో నిరాశ్రయః । బలకోశవిహీనశ్చ పరిత్యక్తస్తు బాన్ధవైః
సుదర్శనుడు చాలా దురదృష్టవంతుడు, రాజ్యం పోయింది, ఆధారం లేదు. అతనికి సైన్యం లేదు, ధనం లేదు, బంధువులు కూడా వదిలేశారు.
మాత్రా సహ వనం ప్రాప్తః ఫలమూలాశనః కృశః । న తే యోగ్యో వరోఽయం వై వనవాసీ చ దుర్భగః
తన తల్లితో కలిసి అడవికి వెళ్లాడు, పళ్ళు, మూలికలు తింటూ, క్షీణించిపోయాడు. ఇలాంటి దురదృష్టవంతుడు, అడవిలో ఉండే వాడు నీకు భర్తగా తగడు.
రాజపుత్రాః కృతప్రజ్ఞా రూపవన్తః సుసమ్మతాః । తవార్హాః పుత్రి సన్త్యన్యే రాజచిహ్నైరలఙ్కృతాః
ఇంకా చాలా రాజకుమారులు ఉన్నారు, తెలివైనవారు, అందగాళ్లు, అందరికీ ఇష్టమైనవారు, రాజసంబంధమైన గుర్తులతో అలంకరించబడ్డ వారు. వాళ్లే నీకు తగినవారు, కుమార్తె.
భ్రాతాఽస్య వర్తతే కాన్తః స రాజ్యం కోసలేషు వై । కరోతి రూపసమ్పన్నః సర్వలక్షణసంయుతః
అతని అన్నయ్య, అందమైనవాడు, అన్ని శుభలక్షణాలతో కూడినవాడు, కోసలదేశంలో రాజ్యం పాలిస్తున్నాడు, సుందరవదనా.
అన్యచ్చ కారణం సుభ్రు శృణు యచ్చ యథా శ్రుతమ్ । యుధాజిత్సతతం తస్య వధకామోఽస్తి భూమిపః
ఇంకో కారణం కూడా ఉంది, సుందర కనుబొమ్మలవాడా, నేను విన్నట్లు విను. యుధాజిత్ అనే రాజు ఎప్పుడూ అతన్ని చంపాలని ప్రయత్నిస్తున్నాడు.
దౌహిత్రః స్థాపితస్తేన రాజ్యే కృత్వాఽతిసఙ్గరమ్ । వీరసేనం నృపం హత్వా సమ్మన్త్ర్య సచివైః సహ
చాలా పోరాటం తర్వాత, మంత్రులతో కలిసి, వీరసేనుని చంపి, తన మనుమడిని రాజ్యానికి పెట్టాడు.
భారద్వాజాశ్రమం ప్రాప్తం హన్తుకామః సుదర్శనమ్ । మునినా వారితః పశ్చాజ్జగామ నిజమన్దిరమ్
సుదర్శనుని చంపాలని భావించి, భరద్వాజ ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు. కానీ ముని అడ్డుకున్నాడు. ఆ తరువాత తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్లిపోయాడు.
శశికలోవాచ మాతర్మమేప్సితః కామం వనస్థోఽపి నృపాత్మజః । శర్యాతివచనేనైవ సుకన్యా చ పతివ్రతా
శశికళా చెప్పింది: అమ్మా, అడవిలో ఉన్న ఆ రాజకుమారుడే నాకు ఇష్టమైనవాడు. శర్యాతి మాట విని సుకన్యా తన భర్తకు విధేయురాలై ఉన్నట్టే నేను కూడా అతనికే కట్టుబడి ఉంటాను.
చ్యవనఞ్చ యథా ప్రాప్య పతిశుశ్రూషణే రతా । భర్తృశుశ్రూషణం స్త్రీణాం స్వర్గదం మోక్షదం తథా
సయవనుడిని పొందినట్టు, భర్త సేవలో నిమగ్నమై ఉండటం ఎంత గొప్పదో, అలాగే భార్యలు భర్తకు సేవచేయడం వల్ల స్వర్గాన్ని, మోక్షాన్ని కూడా పొందగలరు.
అకైతవకృతం నూనం సుఖదం భవతి స్త్రియాః । భగవత్యా సమాదిష్టం స్వప్నే వరమనుత్తమమ్
మోసములేకుండా చేసిన పని స్త్రీలకు నిజంగా సుఖాన్ని ఇస్తుంది; ఈ అత్యుత్తమ వరాన్ని దేవీ తానే ఒక కలలో చెప్పింది.
తమృతేఽహం కథం చాన్యం సంశ్రయామి నృపాత్మజమ్ । మచ్చిత్తభిత్తౌ లిఖితో భగవత్యా సుదర్శనః
ఆయన లేకుండా నేను ఇంకొకరిని ఎలా ఆశ్రయించగలను? నా హృదయపు లోతుల్లో సుదర్శనుని దేవీ తన చేత రాసింది.
తం విహాయ ప్రియం కాన్తం కరిష్యేఽహం న చాపరమ్ । వ్యాస ఉవాచ ప్రత్యాదిష్టాఽథ వైదర్భీ తయా బహునిదర్శనైః
నా ప్రియమైనవాడిని వదిలి ఇంకొకరిని నేను ఎన్నుకోను. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: అప్పుడు వైదర్భిని ఎన్నో రకాలుగా నిరాకరించబడింది.
భర్తారం సర్వమాచష్ట పుత్ర్యోక్తం వచనం భృశమ్ । వివాహస్య దినాదర్వాగాప్తం శ్రుతసమన్వితమ్
తన కుమార్తె చెప్పిన మాటలన్నీ, ముఖ్యంగా పెళ్లి రోజు దగ్గరపడుతున్న విషయాన్ని, తన భర్తకు వివరంగా చెప్పింది.
ద్విజం శశికలా తత్ర ప్రేషయామాస సత్వరమ్ । యథా న వేద మే తాతస్తథా గచ్ఛ సుదర్శనమ్
శశికళ అనే బ్రాహ్మణుణ్ణి అక్కడికి త్వరగా పంపింది; 'నా తండ్రికి తెలియకుండా సుదర్శనుని దగ్గరకు వెళ్లి రా' అని చెప్పింది.
భారద్వాజాశ్రమే బ్రూహి మద్వాక్యాత్తరసా విభో । పిత్రా మే సమ్భృతః కామం మదర్థేన స్వయంవరః
భారద్వాజ ఆశ్రమంలో నా మాటల్ని త్వరగా చెప్పు; నా తండ్రి నా కోసమే స్వయంవరాన్ని ఏర్పాటుచేశాడు అని తెలియజేయు.
ఆగమిష్యన్తి రాజానో బలయుక్తా హ్యనేకశః । మయా త్వం వై వృతశ్చిత్తే సర్వథా ప్రీతిపూర్వకమ్
అనేక మంది శక్తివంతమైన రాజులు వస్తారు; కానీ నా మనసులో ప్రేమతో నిన్నే నేను ఎన్నుకున్నాను.
భగవత్యా సమాదిష్టః స్వప్నే మమ సురోపమ । విషమద్మి హుతాశే వా ప్రపతామి ప్రదీపితే
దేవతల్లీ కలలో ఆజ్ఞాపించినందువల్ల, నేను ఆకాశదేవతలా ప్రకాశిస్తూ, విషం తినడానికైనా, అగ్నిలో పడి పోవడానికైనా సిద్ధంగా ఉన్నాను.
వరయే త్వదృతే నాన్యం పితృభ్యాం ప్రేరితాఽపి వా । మనసా కర్మణా వాచా సంవృతస్త్వం మయా వరః
నిన్ను తప్ప మరొకరిని నేను ఎన్నుకోను, తల్లిదండ్రులు ఒత్తిడి చేసినా కూడా; మనసుతో, మాటతో, కార్యంతో నీవే నా వరుడవు.
భగవత్యాః ప్రసాదేన శర్మావాభ్యాం భవిష్యతి । ఆగన్తవ్యం త్వయాత్రైవ దైవం కృత్వా పరం బలమ్
దేవతల్లీ కృపతో మనిద్దరికీ సుఖం కలుగుతుంది; నీవు ఇక్కడికి రావాలి, దైవబలాన్ని ఆశ్రయించి.
యదధీనం జగత్సర్వం వర్తతే సచరాచరమ్ । భగవత్యా యదాదిష్టం న తన్మిథ్యా భవిష్యతి
ఈ జగత్తులోని చలించేవి, అచలమయినవి అన్నీ ఆమె ఆధీనంలో ఉన్నాయి; దేవతల్లీ చెప్పింది అసత్యం కాదు.
యద్వశే దేవతాః సర్వా వర్తన్తే శఙ్కరాదయః । వక్తవ్యోఽసౌ త్వయా బ్రహ్మన్నేకాన్తే వై నృపాత్మజః
శంకరుడు మొదలైన దేవతలందరూ ఆమె ఆజ్ఞకే లోబడి ఉంటారు; బ్రాహ్మణా! ఈ మాటను నీవు రాజకుమారునికి ఒంటరిగా చెప్పాలి.
యథా భవతి మే కార్యం తత్కర్తవ్యం త్వయానఘ । ఇత్యుక్త్వా దక్షిణాం దత్త్వా మునిర్వ్యాపారితస్తయా
నాకు కావలసిన పని నీవు తప్పక చేయాలి; ఇలా చెప్పి దక్షిణా ఇచ్చి, ఆ మునిని తన పనిలో నిమగ్నం చేసింది.
గత్వా సర్వం నివేద్యాశు తత్ర ప్రత్యాగతో ద్విజః । సుదర్శనస్తు తజ్జ్ఞాత్వా నిశ్చయం గమనే తదా
అక్కడికి వెళ్లి అన్నీ చెప్పి, ఆ బ్రాహ్మణుడు త్వరగా తిరిగి వచ్చాడు; సుదర్శనుడు అది తెలిసి వెంటనే వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
చకార మునినా తేన ప్రేరితః పరమాదరాత్ । వ్యాస ఉవాచ గమనాయోద్యతం పుత్రం తమువాచ మనోరమా
ఆ ముని ప్రేరణతో అతను ఎంతో గౌరవంగా సిద్ధమయ్యాడు. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: తన కుమారుడు వెళ్లేందుకు సిద్ధమవుతున్నప్పుడు మనోరమ అతనితో మాట్లాడింది.
వేపమానాఽతిదుఃఖార్తా జాతత్రాసాఽశ్రులోచనా । కుత్ర గచ్ఛసి పుత్రాద్య సమాజే భూభృతాం కిల
కంపిస్తూ, తీవ్ర దుఃఖంతో, భయంతో కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, 'నీవు ఇప్పుడు రాజుల సమూహంలో ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు నా కుమారా?' అని అడిగింది.
ఏకాకీ కృతవైరశ్చ కిం విచిన్త్య స్వయంవరే । యుధాజిద్ధన్తుకామస్త్వాం సమేష్యతి మహీపతిః
ఒక్కడివై, శత్రువులను సంపాదించుకుని, స్వయంవరంలో ఏమి ఆలోచిస్తున్నావు? యుద్ధంలో నిన్ను చంపాలని ఉత్సాహంగా ఉన్న రాజు ఎదురవుతాడు.