తం ప్రణమ్య ద్విజం శ్యామా బభాషే మధురం వచః । కుతో దేశాన్మహాభాగ కృతమాగమనం త్వయా
ఆ బ్రాహ్మణుడికి నమస్కరించి, శ్యామా మధురంగా ఇలా అడిగింది: 'ఓ భాగ్యవంతుడా! మీరు ఏ ప్రాంతం నుంచి వచ్చారు చెప్పండి.'
ద్విజ ఉవాచ భారద్వాజాశ్రమాద్బాలే నూనమాగమనం మమ । జాతం వై కార్యయోగేన కిం పృచ్ఛసి వదస్వ మే
బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'బాలా! నేను భరద్వాజాశ్రమం నుంచి వచ్చాను. ఏదో అవసరంతో ఇక్కడికి వచ్చాను. ఎందుకు అడుగుతున్నావో చెప్పు.'
శశికలోవాచ తత్రాశ్రమే మహాభాగ వర్ణనీయం కిమస్తి వై । లోకాతిగం విశేషేణ ప్రేక్షణీయతమం కిల
శశికళ ఇలా అడిగింది: 'ఆ ఆశ్రమంలో ఏమన్నా విశేషమైనది ఉందా? అందరూ చూడదగిన, ప్రత్యేకంగా చెప్పదగ్గదేదైనా ఉందా?'
బ్రాహ్మణ ఉవాచ ధ్రువసన్ధిసుతః శ్రీమానాస్తే సుదర్శనో నృపః । యథార్థనామా సుశ్రోణి వర్తతే పురుషోత్తమః
బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ధ్రువసంధి కుమారుడు, శ్రేష్ఠుడు అయిన సుదర్శనుడు అక్కడ ఉన్నాడు. అతడి పేరు అతని స్వభావానికి తగినట్లే ఉంది, ఓ సుందరీ!'
తస్య లోచనమత్యన్తం నిష్ఫలం ప్రతిభాతి మే । యేన దృష్టో న వామోరు కుమారస్తు సుదర్శనః
అతని కళ్ళు నాకు వృథాగా అనిపిస్తున్నాయి, ఎందుకంటే, ఓ సన్నని నడుము కలిగినవాడా, ఆ కళ్ళతో సుదర్శనుడు నిన్ను చూడలేదు.
ఏకత్ర నిహితా ధాత్రా గుణాః సర్వే సిసృక్షుణా । గుణానామాకరం ద్రష్టుం మన్యే తేనైవ కౌతుకాత్
సృష్టికర్త అతడిని తయారు చేసేటప్పుడు అన్నీ గుణాలను ఒక్కచోట చేర్చాడు. ఆ గుణాల నిలయాన్ని చూడాలని నేను ఆసక్తితో ఉన్నాను.
తవ యోగ్యః కుమారోఽసౌ భర్తా భవితుమర్హతి । యోగోఽయం విహితోఽప్యాసీన్మణికాఞ్చనయోరివ
ఆ యువరాజు నీకు తగిన వరుడు, నీ భర్త కావడానికి అర్హుడు. ఈ కలయిక రత్నం బంగారంతో కలిసినట్లే అనిపిస్తుంది.
శశికలయా మాతరం ప్రతి సందేశప్రేషణమ్ వ్యాస ఉవాచ శ్రుత్వా తద్వచనం శ్యామా ప్రేమయుక్తా బభూవ హ । ప్రతస్థే బ్రాహ్మణస్తస్మాత్స్థానాదుక్త్వా సమాహితః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ మాటలు విన్న శ్యామా ప్రేమతో నిండిపోయింది. బ్రాహ్మణుడు అక్కడి నుంచి మనసు ఒకేచోట పెట్టుకొని వెళ్లిపోయాడు.
సా తు పూర్వానురాగాద్వై మగ్నా ప్రేమ్ణాఽతిచఞ్చలా । కామబాణహతేవాస గతే తస్మిన్ద్విజోత్తమే
ఆమె మునుపటి ప్రేమ వల్ల పూర్తిగా ప్రేమలో మునిగిపోయింది. ఆ బ్రాహ్మణుడు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, ఆమె మనసు మనసులో కాంతారపు బాణాలతో తుళ్లినట్టయింది.
అథ కామార్దితా ప్రాహ సఖీం ఛన్దోఽనువర్తినీమ్ । వికారశ్చ సముత్పన్నో దేహే యచ్ఛ్రవణాదను
తర్వాత, ప్రేమ బాధతో ఉన్న ఆమె, తన మనసుకు దగ్గరైన సఖిని పిలిచి ఇలా చెప్పింది: 'అతని గురించి విని నా శరీరంలో మార్పు వచ్చింది.'
అజ్ఞాతరసవిజ్ఞానం కుమారం కులసమ్భవమ్ । దునోతి మదనః పాపః కిం కరోమి క్వ యామి చ
'ఆ యువరాజు మంచి వంశంలో పుట్టాడు, కానీ అతని స్వభావం నాకు తెలియదు. అయినా, ఈ కామదేవుడు నన్ను బాధిస్తున్నాడు. నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి?'
స్వప్నేషు వా మయా దృష్టః పఞ్చబాణ ఇవాపరః । తపతే మే మనోఽత్యర్థం విరహాకులితం మృదు
'నేను కలలో అతన్ని చూసినా, చూడకపోయినా, అతను ఇంకో మన్మథుడిలా కనిపిస్తున్నాడు. వేరుపాటు వల్ల నా మృదువైన మనసు చాలా కాలగా కాలిపోతోంది.'
చన్దనం దేహలగ్నం మే విషవద్భాతి భామిని । స్రగియం సర్పవచ్చైవ చన్ద్రపాదాశ్చ వహ్నివత్
'ఓ సుందరి! నా శరీరానికి పూసిన చందనం విషంలా అనిపిస్తోంది. వేసుకున్న హారాలు పాముల్లా, చంద్రకాంతి కూడా అగ్నిలా ఉంది.'
న చ హర్మ్యే వనే శం మే దీర్ఘికాయాం న పర్వతే । న దివా న నిశాయాం వా న సుఖం సుఖసాధనైః
'ఇల్లులోనైనా, అడవిలోనైనా, చెరువుదగ్గరైనా, కొండపై అయినా నాకు శాంతి లేదు. పగలు అయినా, రాత్రి అయినా, ఎలాంటి సుఖకారకాలు అయినా నాకు ఉపశమనం ఇవ్వడం లేదు.'
న శయ్యా న చ తామ్బూలం న గీతం న చ వాదనమ్ । ప్రీణయన్తి మనో మేఽద్య న తృప్తే మమ లోచనే
'ఈరోజు మంచం, తాంబూలం, పాటలు, వాద్యాలు ఏవీ నా మనసును ఆనందింపజేయడం లేదు. నా కళ్ళు కూడా తృప్తిపడటం లేదు.'
ప్రయామ్యద్య వనే తత్ర యత్రాసౌ వర్తతే శఠః । భీతాస్మి కులలజ్జాయాః పరతన్త్రా పితుస్తథా
'ఈరోజు నేను అడవికి వెళ్తాను, అక్కడ ఆ మాయగాడు ఉన్నాడు. ఇంటి పరువు, తండ్రి ఆధీనత కూడా నన్ను భయపెడుతున్నాయి.'
స్వయంవరం పితా మేఽద్య న కరోతి కరోమి కిమ్ । దాస్యామి రాజపుత్రాయ కామం సుదర్శనాయ వై
'ఈరోజు నా తండ్రి స్వయంవరం చేయకపోతే, నేను ఏమి చేయాలి? నా మనసులో ఉన్న సుదర్శనుడికి నన్ను నేనే ఇస్తాను.'
సన్త్యన్యే పృథివీపాలాః శతశః సమ్భృతర్ద్ధయః । రమణీయా న మే తేఽద్య రాజ్యహీనోఽప్యసౌ మతః
'ఈ భూమిపై వందలాది రాజులు ఉన్నా, వారు ఎంత ధనవంతులైనా నన్ను ఆకట్టుకోవడం లేదు. రాజ్యం లేకపోయినా, ఆ యువరాజే నాకు ఇష్టమైనవాడు.'
వ్యాస ఉవాచ ఏకాకీ నిర్ధనశ్చైవ బలహీనః సుదర్శనః । వనవాసీ ఫలాహారస్తస్యాశ్చిత్తే సుసంస్థితా
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: సుదర్శనుడు ఒంటరిగా, దరిద్రంగా, బలహీనంగా, అడవిలో నివసిస్తూ పండ్లతో జీవించేవాడు. అయినా, ఆమెను తన మనసులో దృఢంగా నిలిపాడు.
వాగ్బీజస్య జపాత్సిద్ధిస్తస్యా ఏషాప్యుపస్థితా । సోపి ధ్యానపరోఽత్యన్తం జజాప మన్త్రముత్తమమ్
వాక్బీజమంత్రమును జపించడం వల్ల అతనికి సిద్ధి లభించింది. అలా అతడు పూర్తిగా ధ్యానంలో లీనమై, శ్రేష్ఠమైన మంత్రాన్ని జపించసాగాడు.
స్వప్నే పశ్యత్యసౌ దేవీం విష్ణుమాయామఖణ్డితామ్ । విశ్వమాతరమవ్యక్తాం సర్వసమ్పత్కరామ్బికామ్
ఒక స్వప్నంలో అతడు దేవిని చూశాడు. ఆమె విష్ణుమాయ, అవిభాజ్య స్వరూపిణి, జగత్తుకు తల్లి, అవ్యక్తమైనది, సంపదలను ప్రసాదించే అంబిక.
శృఙ్గవేరపురాధ్యక్షో నిషాదః సముపేత్య తమ్ । దదౌ రథవరం తస్మై సర్వోపస్కరసంయుతమ్
ఆ సమయంలో శృంగవేరపురి అధిపతి అయిన నిషాదుడు అతని దగ్గరకు వచ్చి, అన్ని ఉపకరణాలతో కూడిన గొప్ప రథాన్ని సుదర్శనునికి ఇచ్చాడు.
చతుర్భిస్తురగైర్యుక్తం పతాకావరమణ్డితమ్ । జైత్రం రాజసుతం జ్ఞాత్వా దదౌ చోపాయనం తదా
ఆ రథం నాలుగు గుర్రాలతో కలిపి, అద్భుతమైన జెండాలతో అలంకరించబడింది. అతడిని రాజ కుమారుడని గుర్తించి, గౌరవంగా ఆ రథాన్ని బహుమతిగా ఇచ్చాడు.
సోఽపి జగ్రాహ తం ప్రీత్యా మిత్రత్వేన సుసంస్థితమ్ । వన్యైర్మూలఫలైః సమ్యగర్చయామాస శమ్బరమ్
సుదర్శనుడు కూడా సంతోషంతో ఆ రథాన్ని స్వీకరించి, నిజమైన మిత్రుడిగా భావించాడు. అడవి మూలికలు, పండ్లతో శంబరుణ్ణి యథావిధిగా ఆతిథ్యం చేశాడు.
కృతాతిథ్యే గతే తస్మిన్నిషాదాధిపతౌ తదా । మునయః ప్రీతియుక్తాస్తే తమూచుస్తాపసా మిథః
ఆ నిషాదాధిపతి అతిథిగా గౌరవించబడి వెళ్లిపోయిన తరువాత, అక్కడ ఉన్న మునులు ప్రేమతో పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
రాజపుత్ర ధ్రువం రాజ్యం ప్రాప్స్యసి త్వం చ సర్వథా । స్వల్పైరహోభిరవ్యగ్రః ప్రతాపాన్నాత్ర సంశయః
"రాజ కుమారా! నిశ్చయంగా నువ్వు త్వరలోనే రాజ్యాన్ని పొందుతావు. ధైర్యంగా ఉండు, నీ ప్రతాపంపై నమ్మకం ఉంచు — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు."
ప్రసన్నా తేఽమ్బికా దేవీ వరదా విశ్వమోహినీ । సహాయస్తు సుసమ్పన్నో న చిన్తాం కురు సువ్రత
"అంబికా దేవి నీపై ప్రసన్నంగా ఉంది, వరాలు ప్రసాదించేది, జగత్తును మోహింపజేసేది. నీకు మంచి సహాయుడు ఉన్నాడు; ఓ ధీరుడా, ఎలాంటి ఆందోళన అవసరం లేదు."
మనోరమాం తథోచుస్తే మునయః సంశితవ్రతాః । పుత్రస్తేఽద్య ధరాధీశో భవిష్యతి శుచిస్మితే
తపస్సులో స్థిరమైన మునులు మనోరమను కూడా ఇలా అన్నారు: "ఓ చిరునవ్వుతో ఉన్నవాడా! నేడు నీ కుమారుడు భూమికి అధిపతిగా అవుతాడు."
సా తానువాచ తన్వఙ్గీ వచనం వోఽస్తు సత్ఫలమ్ । దాసోఽయం భవతాం విప్రాః కిం చిత్రం సదుపాసనాత్
ఆ సన్నగా ఉన్న మనోరమ మునులకు ఇలా సమాధానమిచ్చింది: "మీ మాటలు మంచి ఫలితాన్ని ఇవ్వాలి. నేను మీకు సేవకురాలిని, బ్రాహ్మణులారా! నిజమైన భక్తితో ఏ అద్భుతం సాధ్యపడదో?"
న సైన్యం సచివాః కోశో న సహాయశ్చ కశ్చన । కేన యోగేన పుత్రో మే రాజ్యం ప్రాప్తుమిహార్హతి
"ఇక్కడ నా కుమారుడికి సైన్యం లేదు, మంత్రులు లేరు, ధనభాండాగారం లేదు, సహాయులు కూడా లేరు. అలాంటప్పుడు నా కుమారుడు ఏ విధంగా రాజ్యాన్ని పొందగలడు?"