తస్మాదేనం మహాభాగ విసర్జయ గృహం ప్రతి । సపుత్రాఽహం వసిష్యామి జానకీవద్ద్విజోత్తమ
కాబట్టి, మహాభాగుడా, అతడిని ఇంటికి పంపించు. నేను నా కుమారుడితో ఇక్కడే ఉంటాను, జానకిలా, ద్విజోత్తమా.
ఇత్యుక్తోఽసౌ మునిస్తావద్గత్వా యుధాజితం నృపమ్ । ఉవాచ వచనం రాజ్ఞే భారద్వాజః ప్రతాపవాన్
అలా చెప్పగానే ఆ ముని, యుధాజిత్తు మహారాజుని దగ్గరకు వెళ్లి, భరద్వాజుడు పరాక్రమంతో రాజుని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
గచ్ఛ రాజన్ యథాకామం స్వపురం నృపసత్తమ । నేయం మనోరమాభ్యేతి బాలపుత్రా సుదుఃఖితా
రాజా, నువ్వు ఎలా కావాలనుకుంటే అలా నీ ఊరికి వెళ్ళు. ఈ మనోరమా, చిన్న కుమారుడితో తీవ్రంగా బాధపడుతూ, రావడం లేదు.
యుధాజిదువాచ మునే ముఞ్చ హఠం సౌమ్య విసర్జయ మనోరమామ్ । న చ యాస్యామ్యహం ముక్త్వా నేష్యామ్యద్య బలాత్పునః
యుధాజిత్తు అన్నాడు: మునీంద్రా, మీ పట్టుదల వదిలి మనోరమను పంపించండి. ఆమె లేకుండా నేను వెళ్ళను, కానీ బలవంతంగా కూడా ఈరోజు తీసుకెళ్ళను.
ఋషిరువాచ నయస్వ యది శక్తిస్తే బలేనాద్య మమాశ్రమాత్ । విశ్వామిత్రో యథా ధేనుం వసిష్ఠస్య మునేః పురా
ముని ఇలా అన్నాడు: నువ్వు శక్తి ఉంటే, ఈరోజే నా ఆశ్రమం నుండి బలవంతంగా ఆమెను తీసుకెళ్ళు. ఒకప్పుడు విశ్వామిత్రుడు వసిష్ఠుని ఆవును తీసుకెళ్ళాలనుకున్నట్టు.
విశ్వామిత్రకథోత్తరం రాజపుత్రస్య కామబీజప్రాప్తివర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్య మునేస్తత్రావనీపతిః । మన్త్రివృద్ధం సమాహూయ పప్రచ్ఛ తమతన్ద్రితః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ముని మాటలు విని, ఆ రాజు తన వృద్ధమంత్రిని పిలిపించి, అతనిని జాగ్రత్తగా అడిగాడు.
కిం కర్తవ్యం సుబుద్ధేఽత్ర మయాఽద్య వద సువ్రత । బలాన్నయామి తాం కామం సపుత్రాఞ్చ సుభాషిణీమ్
ఓ జ్ఞానవంతుడా, ఈ రోజు నేను ఏమి చేయాలో చెప్పు. నేను ఆమెను, ఆమె కుమారులతో పాటు, బలవంతంగా తీసుకెళ్తాను.
రిపురల్పోఽపి నోపేక్ష్యః సర్వథా శుభమిచ్ఛతా । రాజయక్ష్మేవ సంవృద్ధో మృత్యవే పరికల్పయేత్
శుభం కోరుకునే వాడు, ఎంత బలహీనమైన శత్రువైనా నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. చిన్నదిగా కనిపించిన రాజయక్ష్మా వ్యాధిలా, పెరిగిన తర్వాత అది ప్రాణహానికే దారి తీస్తుంది.
నాత్ర సైన్యం న యోద్ధాస్తి యో మామత్ర నివారయేత్ । గృహీత్వా హన్మి తం తత్ర దౌహిత్రస్య రిపుం కిల
ఇక్కడ నన్ను ఆపగల సైన్యం లేదా యోధుడు ఎవరూ లేరు. అక్కడ నా మనవడి శత్రువును పట్టుకుని చంపుతాను.
నిష్కణ్టకం భవేద్రాజ్యం యతామ్యద్య బలాదహమ్ । హతే సుదర్శనే నూనం నిర్భయోఽసౌ భవేదితి
ఈ రోజు నేను బలవంతంగా వ్యవహరిస్తే, రాజ్యం ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా సాఫీగా ఉంటుంది. సుదర్శనుడు చనిపోతే, అతడు భయపడకుండా ఉంటాడు.
ప్రధాన ఉవాచ సాహసం న హి కర్తవ్యం శ్రుతం రాజన్ మునేర్వచః । విశ్వామిత్రస్య దృష్టాన్తః కథితస్తేన మారిష
ప్రధాని ఇలా అన్నాడు: రాజా, తొందరపడి పని చేయకూడదు. మునివారి మాటలు మీరు వినారు. విశ్వామిత్రుని ఉదాహరణను ఆయన చెప్పారు.
పురా గాధిసుతః శ్రీమాన్విశ్వామిత్రోఽతివిశ్రుతః । విచరన్స నృపశ్రేష్ఠో వసిష్ఠాశ్రమమభ్యగాత్
పూర్వం గాధిపుత్రుడు, మహిమగల విశ్వామిత్రుడు, రాజులలో ప్రసిద్ధుడు, సంచరిస్తూ వసిష్ఠుని ఆశ్రమానికి వచ్చాడు.
నమస్కృత్య చ తం రాజా విశ్వామిత్రః ప్రతాపవాన్ । ఉపవిష్టో నృపశ్రేష్ఠో మునినా దత్తవిష్టరః
విశ్వామిత్రుడు వసిష్ఠునికి నమస్కరించి, ముని ఇచ్చిన ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
నిమన్త్రితో వసిష్ఠేన భోజనాయ మహాత్మనా । ససైన్యశ్చ స్థితో రాజా గాధిపుత్రో మహాయశాః
మహాత్ముడైన వసిష్ఠుడు భోజనానికి ఆహ్వానించగా, గాధిపుత్రుడు విశ్వామిత్రుడు తన సైన్యంతో అక్కడ నిలిచాడు.
నన్దిన్యాఽఽసాదితం సర్వం భక్ష్యభోజ్యాదికం చ యత్ । భుక్త్వా రాజా ససైన్యశ్చ వాఞ్ఛితం తత్ర భోజనమ్
నందిని అందించిన అన్నివిధాల భోజనాలు, వంటకాలు రాజు, అతని సైన్యం తినిపించారు. వారు కోరుకున్నట్లు తిన్నారు.
ప్రతాపం తఞ్చ నన్దిన్యాః పరిజ్ఞాయ స పార్థివః । యయాచే నన్దినీం రాజా వసిష్ఠం మునిసత్తమమ్
నందినిలో ఉన్న మహత్తును గ్రహించిన రాజు, వసిష్ఠుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఆ నందిని ఆవును అడిగాడు.
విశ్వామిత్ర ఉవాచ మునే ధేనుసహస్రం తే ఘటోధ్నీనాం దదామ్యహమ్ । నన్దినీం దేహి మే ధేనుం ప్రార్థయామి పరన్తప
విశ్వామిత్రుడు అన్నాడు: మునివరా, నేను మీకు వెయ్యి పాలు ఇచ్చే ఆవులను ఇస్తాను. దయచేసి నందినిని నాకు ఇవ్వండి.
వసిష్ఠ ఉవాచ హోమధేనురియం రాజన్న దదామి కథఞ్చన । సహస్రఞ్చాపి ధేనూనాం తవేదం తవ తిష్ఠతు
వసిష్ఠుడు అన్నాడు: రాజా, ఇది నా యజ్ఞాలకు ఉపయోగించే ఆవు. నేను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఈమెను ఇవ్వను. వెయ్యి ఆవులు నీ వద్దే ఉండిపోవచ్చు, కానీ ఈమె మాత్రం నా వద్దే ఉంటుంది.
విశ్వామిత్ర ఉవాచ అయుతం వాథ లక్ష్యం వా దదామి మనసేప్సితమ్ । ద్దేహి మే నన్దినీం సాధో గ్రహీష్యామి బలాదథ
విశ్వామిత్రుడు అన్నాడు: పది వేలైనా, లక్షైనా, నీవు కోరినన్ని ఆవులు ఇస్తాను. అయినా నందినిని నాకు ఇవ్వు. లేకపోతే బలవంతంగా తీసుకుంటాను.
వసిష్ఠ ఉవాచ కామం గృహాణ నృపతే బలాదద్య యథారుచి । నాహం దదామి తే రాజన్స్వేచ్ఛయా నన్దినీం గృహాత్
వసిష్ఠుడు అన్నాడు: రాజా, నీవు ఇష్టమైతే ఈ రోజు బలవంతంగా తీసుకో. కానీ నేను నా ఇల్లు నుండి నందినిని నీకు స్వచ్ఛందంగా ఇవ్వను.
తచ్ఛ్రుత్వా నృపతిర్భృత్యానాదిదేశ మహాబలాన్ । నయధ్వం నన్దినీం ధేనుం బలదర్పసుసంస్థితాః
ఇలా విని, రాజు తన బలవంతమైన సేవకులకు ఆదేశించాడు: మీ బలంపై గర్వంతో నందిని ఆవును తీసుకెళ్లండి.
తే భృత్యా జగృహుస్తాం తు హఠాదాక్రమ్య యన్త్రితామ్ । వేపమానా మునిం ప్రాహ సురభిః సాశ్రులోచనా
ఆ సేవకులు బలవంతంగా నందినిని పట్టుకుని, బంధించారు. వణికుతూ, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ సురభి మునిని అడిగింది.
మునే త్యజసి మాం కస్మాత్కర్షయన్తి సుయన్త్రితామ్ । మునిస్తాం ప్రత్యువాచేదం త్యజే నాహం సుదుగ్ధదే
మహర్షీ, నన్ను వీడిపోతున్నావా? వీళ్లు నన్ను ఇంతగా లాగుతున్నారు. ముని సమాధానంగా అన్నాడు: నేను నిన్ను వదలడం లేదు, మంచి పాలు ఇచ్చే ఆవు.
బలాన్నయతి రాజాఽసౌ పూజితోఽద్య మయా శుభే । కిం కరోమి న చేచ్ఛామి త్యక్తుం త్వాం మనసా కిల
నిన్ను గౌరవించినా, ఈ రోజు రాజు బలవంతంగా నిన్ను తీసుకెళ్తున్నాడు. నేను ఏం చేయగలను? నా మనసులో నిన్ను వదిలిపెట్టాలని అసలు అనుకోవడం లేదు.
ఇత్యుక్తా మునినా ధేనుః క్రోధయుక్తా బభూవ హ । హమ్భారవం చకారాశు క్రూరశబ్దం సుదారుణమ్
మహర్షి మాటలు విన్న ఆ ఆవు కోపంతో నిండిపోయి, వెంటనే భయంకరంగా, ఘోరమైన గొంతుతో మొరిగింది.
ఉద్గతాస్తత్ర దేహాత్తు దైత్యా ఘోరతరాస్తదా । సాయుధాస్తిష్ఠ తిష్ఠేతి బ్రువన్తః కవచావృతాః
ఆ ఆవు శరీరం నుండి ఆ సమయంలో భయంకరమైన రాక్షసులు, ఆయుధాలతో, కవచాలు ధరించి, 'నిల్చు! నిల్చు!' అని అరుస్తూ బయలుదేరారు.
సైన్యం సర్వం హతం తైస్తు నన్దినీ ప్రతిమోచితా । ఏకాకీ నిర్గతో రాజా విశ్వామిత్రోఽతిదుఃఖితః
ఆ రాక్షసులు మొత్తం సైన్యాన్ని నాశనం చేసి, నందిని ఆవును విముక్తి చేశారు. రాజు విశ్వామిత్రుడు ఒంటరిగా, ఎంతో బాధతో అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
హన్త పాపోఽతిదీనాత్మా నిన్దన్ క్షాత్రబలం మహత్ । బ్రాహ్మం బలం దురారాధ్యం మత్వా తపసి సంస్థితః
అయ్యో! పాపం, ఎంతో దుఃఖంతో ఉన్న రాజు, క్షత్రియుల బలాన్ని నిందిస్తూ, బ్రాహ్మణ బలం సాధించటం ఎంత కష్టమో అనుకుని, తపస్సు చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
తప్త్వా బహూని వర్షాణి తపో ఘోరం మహావనే । ఋషిత్వం ప్రాప గాధేయస్త్యక్త్వా క్షాత్రం విధిం పునః
పెద్ద అడవిలో ఎన్నో సంవత్సరాలు ఘోర తపస్సు చేసి, గాధి కుమారుడు క్షత్రియ ధర్మాన్ని వదిలి, ఋషిత్వాన్ని పొందాడు.
తస్మాత్త్వమపి రాజేన్ద్ర మా కృథా వైరమద్భుతమ్ । కులనాశకరం నూనం తాపసైః సహ సంయుగమ్
అందువల్ల, ఓ రాజేంద్రా! నువ్వు కూడా ఆశ్చర్యకరమైన శత్రుత్వాన్ని పెంచుకోకు. తపస్వులతో కలిగే పోరు తప్పకుండా వంశ నాశనానికి దారి తీస్తుంది.