నిహతః స పపాతోర్వ్యాం ఛిన్నమూర్ధా మహీపతిః । ప్రభగ్నం తద్బలం సర్వం నిర్గతం చ చతుర్దిశమ్
ఆ రాజు తల తెగిపోయి నేలపై పడిపోయాడు. అతని సైన్యం మొత్తం చిద్రవిడి, నాలుగు దిక్కులకూ పారిపోయింది.
మనోరమా హతం శ్రుత్వా పితరం రణమూర్ధని । భయత్రస్తాథ సఞ్జాతా పితుర్వైరమనుస్మరన్
మనోరమ తన తండ్రి యుద్ధంలో హతమయ్యాడని విని, భయంతో వణికిపోయింది. తండ్రికి ఉన్న శత్రుత్వాన్ని గుర్తు చేసుకుంది.
హనిష్యతి యుధాజిద్వై పుత్రం మమ దురాశయః । రాజ్యలోభేన పాపాత్మా సేతి చిన్తాపరాభవత్
యుధాజిత్ అనే దురాశ కలిగినవాడు, రాజ్యం కోసం నా కుమారుడిని చంపేస్తాడేమో అని ఆందోళనతో మనోరమ దిగులుపడింది.
కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి పితా మే నిహతో రణే । భర్తా చాపి మృతోఽద్యైవ పుత్రోఽయం మమ బాలకః
నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నా తండ్రి యుద్ధంలో చనిపోయాడు. భర్త కూడా ఈరోజే మరణించాడు. నా కుమారుడు ఇంకా చిన్నవాడు.
లోభోఽతీవ చ పాపిష్ఠస్తేన కో న వశీకృతః । కిం న కుర్యాత్తదావిష్టః పాపం పార్థివసత్తమః
లోభం ఎంత పాపమయమైనదో! దానికి ఎవరు లోనుకారు? రాజులలో ఉత్తముడైనా, లోభం పట్టుకుంటే ఏ పాపమైనా చేయగలడు.
పితరం మాతరం భ్రాతౄన్గురూన్స్వజనబాన్ధవాన్ । హన్తి లోభసమావిష్టో జనో నాత్ర విచారణా
లోభంతో మత్తెక్కినవాడు తండ్రిని, తల్లిని, అన్నదమ్ములను, గురువులను, బంధువులను కూడా చంపుతాడు. ఇక్కడ ఆలోచనకు చోటు ఉండదు.
అభక్ష్యభక్షణం లోభాదగమ్యాగమనం తథా । కరోతి కిల తృష్ణార్తో ధర్మత్యాగం తథా పునః
తృష్ణతో బాధపడేవాడు తినకూడని దానిని తింటాడు, పోకూడని చోటికి పోతాడు, మళ్లీ ధర్మాన్ని కూడా వదిలిపెడతాడు.
న సహాయోఽస్తి మే కశ్చిన్నగరేఽత్ర మహాబలః । యదాధారే స్థితా చాహం పాలయామి సుతం శుభమ్
ఈ నగరంలో నాకు బలమైన సహాయకుడు లేడు. ఇక్కడ ఉన్నంతవరకూ నా కుమారుడిని నేను రక్షించుకోవాలి.
హతే పుత్రే నృపేణాద్య కిం కరిష్యామ్యహం పునః । న మే త్రాతాఽస్తి భువనే యేన వై సుస్థితా హ్యహమ్
రాజు ఈరోజే నా కుమారుడిని చంపితే, నేను మళ్లీ ఏమి చేయగలను? ఈ లోకంలో నన్ను రక్షించే వారు ఎవరూ లేరు.
సాపి వైరయుతా కామం సపత్నీ సర్వదా భవేత్ । లీలావతీ న మే పుత్రే భవిష్యతి దయావతీ
లీలావతి ఎప్పుడూ శత్రుత్వంతో ఉంటుంది. ఆమె తప్పకుండా నా సపత్ని అవుతుంది. నా కుమారుడిపై ఆమెకు కనికరం ఉండదు.
యుధాజితి సమాయాతే న మే నిఃసరణం భవేత్ । జ్ఞాత్వా బాలం సుతం సోఽద్య కారాగారం నయిష్యతి
యుధాజిత్ ఇక్కడికి వస్తే నాకు తప్పించుకునే మార్గం ఉండదు. నా కుమారుడు చిన్నవాడని తెలిసి, ఈరోజే అతన్ని కారాగారానికి తీసుకెళ్తాడు.
శ్రూయతే హి పురేన్ద్రేణ మాతుర్గర్భగతః శిశుః । కృన్తితః సప్తధా పశ్చాత్కృతాస్తే సప్త సప్తధా
ఈ నగరపు రాజు, తల్లి గర్భంలో ఉన్న శిశువును ఏడు ముక్కలుగా కోసాడని విన్నాను. ఆ తరువాత ఆ ఏడూ మళ్లీ ఏడు భాగాలుగా మారాయి.
ప్రవిశ్య చోదరం మాతుః కరే కృత్వాల్పకం పవిమ్ । ఏకోనపఞ్చాశదపి తేఽభవన్మరుతో దివి
ఆ శిశువు తల్లి గర్భంలోకి వెళ్లి, తన చేతిలో చిన్న కత్తిని పెట్టుకున్నాడు. అలా ఆరుబై తొమ్మిది మంది మరుతులు ఆకాశంలో పుట్టారు.
సపత్న్యై గరలం దత్తం సపత్న్యా నృపభార్యయా । గర్భనాశార్థముద్దిశ్య పురైతద్వై మయా శ్రుతమ్
రాజు భార్యకు, ఆమె సపత్ని గర్భాన్ని నాశనం చేయాలని విషం ఇచ్చిందని ఈ నగరంలో జరిగినదని విన్నాను.
జాతస్తు బాలకః పశ్చాద్దేహే విషయుతః కిల । తేనాసౌ సగరో నామ విఖ్యాతో భువి మణ్డలే
తర్వాత ఆ బిడ్డ విషంతో కూడిన శరీరంతో పుట్టాడు. అందుకే అతడిని సగరుడు అని భూమి మీద ప్రసిద్ధి చెందాడు.
జీవమానోఽథ భర్తా వై కైకేయ్యా నృపభార్యయా । రామః ప్రవ్రాజితో జ్యేష్ఠో మృతో దశరథో నృపః
భర్త బ్రతికుండగానే, కైకేయి అనే రాజు భార్య, పెద్దవాడైన రాముని అరణ్యవాసానికి పంపించింది. దశరథుడు రాజు మరణించాడు.
మన్త్రిణస్త్వవశాః కామం యే మే పుత్రం సుదర్శనమ్ । రాజానం కర్తుకామా వై యుధాజిద్వశగాశ్చ తే
మంత్రులు నిజంగా స్వతంత్రంగా ఉండరు. Sudarshana నా కుమారుడిని రాజుగా చేయాలని కోరేవారు అందరూ యుధాజిత్ వశంలోనే ఉన్నారు.
న మే భ్రాతా తథా శూరో యో మాం బన్ధాత్ప్రమోచయేత్ । మహత్కష్టఞ్చ సమ్ప్రాప్తం మయా వై దైవయోగతః
నా అన్నయ్య నాకు సహాయం చేయగల వీరుడు కాదు. దైవబలంతో నాకు పెద్ద కష్టం వచ్చింది.
ఉద్యమః సర్వథా కార్యః సిద్ధిర్దైవాద్ధి జాయతే । ఉపాయం పుత్రరక్షార్థం కరోమ్యద్య త్వరాన్వితా
ఏ పరిస్థితిలోనైనా ప్రయత్నం తప్పనిసరి. విజయం దైవాధీనమే అయినా, నా కుమారుడిని కాపాడటానికి నేను ఈ రోజు వెంటనే మార్గం ఆలోచిస్తాను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య సా బాలా విదల్లం చాతిమానినమ్ । నిపుణం సర్వకార్యేషు చిన్త్యం మన్త్రివరోత్తమమ్
ఇలా ఆలోచించిన ఆ యువతి, అన్ని పనుల్లో నిపుణుడైన, అత్యంత గర్విష్టుడైన, మంత్రివర్యుల్లో గొప్పవాడైన విదల్లను పిలిపించింది.
సమాహూయ తమేకాన్తే ప్రోవాచ బహుదుఃఖితా । గృహీత్వా బాలకం హస్తే రుదతీ దీనమానసా
ఆమె అతన్ని ఒంటరిగా పిలిపించి, ఎంతో బాధతో, తన కుమారుడిని చేతిలో పట్టుకుని, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, దుఃఖంతో మాట్లాడింది.
పితా మే నిహతః సంఖ్యే పుత్రోఽయం బాలకస్తథా । యుధాజిద్బలవాన్ రాజా కిం విధేయం వదస్వ మే
నా తండ్రి యుద్ధంలో చనిపోయాడు. ఈ బిడ్డ నా కుమారుడు. యుధాజిత్ మహా బలవంతుడు. ఇప్పుడు ఏం చేయాలో చెప్పు.
తామువాచ విదల్లోఽసౌ నాత్ర స్థాతవ్యమేవ చ । గమిష్యామో వనే కామం వారాణస్యాః పునః కిల
విదల్ల అతడే ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇక్కడ ఉండకూడదు. మనం వెంటనే వనానికి, వారాణసి దగ్గరకు వెళ్ళిపోవాలి.'
తత్ర మే మాతులః శ్రీమాన్వర్తతే బలవత్తరః । సుబాహురితి విఖ్యాతో రక్షితా స భవిష్యతి
'అక్కడ నా మామగారు సుబాహు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, ఎంతో బలవంతుడు. ఆయన మనకు రక్షకుడవుతాడు.'
యుధాజిద్దర్శనోత్కణ్ఠమనసా నగరాద్బహిః । నిర్గత్య రథమారుహ్య గన్తవ్యం నాత్ర సంశయః
'యుధాజిత్ను చూడాలని మనసులో కోరికతో, నీవు పట్టణం బయటకు వెళ్లి, రథంపై ఎక్కి, వెంటనే బయలుదేరాలి. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
ఇత్యుక్తా తేన సా రాజ్ఞీ గత్వా లీలావతీం ప్రతి । ఉవాచ పితరం ద్రష్టుం గచ్ఛామ్యద్య సులోచనే
అతని మాటలు విని, ఆ రాణి లీలావతిని దగ్గరకు వెళ్లి, 'సుందర కళ్లవాడా, ఈ రోజు నేను నాన్నగారిని చూడటానికి వెళ్తున్నాను' అని చెప్పింది.
ఇత్యుక్త్వా రథమారుహ్య సైరన్ధ్రీసంయుతా తదా । విదల్లేన చ సంయుక్తా నిఃసృతా నగరాద్బహిః
అలా చెప్పి, ఆమె రథంపై ఎక్కి, తన సేవకురాలితో పాటు, విదల్లను కూడా తీసుకుని, పట్టణం బయటకు వెళ్లింది.
త్రస్తా హ్యార్తాతికృపణా పితుః శోకసమాకులా । దృష్ట్వా యుధాజితం భూపం పితరం గతజీవితమ్
భయంతో, తీవ్రమైన బాధతో, తండ్రి మరణ శోకంతో ఉన్న ఆమె, యుధాజిత్ మహారాజును, ప్రాణం లేని తన తండ్రిని చూసింది.
సంస్కార్య చ త్వరాయుక్తా వేపమానా భయాకులా । దినద్వయేన సమ్ప్రాప్తా రాజ్ఞీ భాగీరథీతటమ్
తీవ్ర భయంతో వణికుతూ, త్వరగా తండ్రి అంత్యక్రియలు చేసి, రెండు రోజుల్లో రాణి భాగీరథి నది తీరానికి చేరుకుంది.
నిషాదైలుణ్ఠితా తత్ర గృహీతం సకలం వసు । రథఞ్చాపి గృహీత్వా తే నిర్గతా దస్యవః శఠాః
అక్కడ నిషాదులలోని దొంగలు, వారి దగ్గర ఉన్న సర్వసంపదను, రథాన్ని కూడా లాక్కున్నారు.