ఏవం గచ్ఛతి కాలే తు ధ్రువసన్ధిర్నృపోత్తమః । జగామ వనమధ్యేఽసౌ మృగయాభిరతః సదా
ఇలా కాలం గడుస్తుండగా, ధ్రువసంధి అనే రాజు ఎప్పుడూ వేటలో ఆసక్తి చూపుతూ అడవికి వెళ్లాడు.
నిఘ్నన్మృగాన్ రురూన్కమ్బూన్సూకరాన్గవయాఞ్ఛశాన్ । మహిషాఞ్ఛరభాన్ఖడ్గాంశ్చిక్రీడ నృపతిర్వనే
అక్కడ రాజు అడవిలో మృగాలు, జింకలు, పందులు, అడవి ఎద్దులు, మొసళ్ళు, మహిషాలు, శరభాలు, ఖడ్గమృగాలు వేటాడుతూ ఆనందించాడు.
క్రీడమానే నృపే తత్ర వనే ఘోరేఽతిదారుణే । ఉదతిష్ఠన్నికుఞ్జాత్తు సింహః పరమకోపనః
అలా ఆ భయంకరమైన అడవిలో రాజు ఆడుకుంటున్నప్పుడు, ఒక అతి కోపంగా ఉన్న సింహం పొదల మధ్య నుంచి బయటకు వచ్చింది.
రాజ్ఞా శిలీముఖేనాదౌ విద్ధః క్రోధవశం గతః । దృష్ట్వాగ్రే నృపతిం సింహో ననాద మేఘనిఃస్వనః
రాజు బాణంతో ముందుగా గాయపరిచిన ఆ సింహం, కోపంతో రాజును చూసి, మేఘగర్జనలా గట్టిగా అరచింది.
కృత్వా చోర్ధ్వం స లాఙ్గూలం ప్రసారితబృహత్సటః । హన్తుం నృపతిమాకాశాదుత్పపాతాతికోపనః
సింహం తన తోకను పైకి ఎత్తి, గొప్ప మయూరకంఠాన్ని విస్తరించి, రాజును చంపాలని ఉద్దేశంతో ఆకాశంలోంచి దూకింది.
నృపతిస్తరసా వీక్ష్య దధారాసిం కరే తదా । వామే చర్మ సమాదాయ స్థితః సింహ ఇవాపరః
దాన్ని చూసిన రాజు వెంటనే తన కడుపులో ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, ఎడమ చేతిలో కవచాన్ని తీసుకుని, ఇంకో సింహంలా నిలబడ్డాడు.
సేవకాస్తస్య యే సర్వే తేఽపి బాణాన్పృథక్పృథక్ । అముఞ్చన్కుపితాః కామం సింహోపరి రుషాన్వితాః
అతని సేవకులందరూ కూడా కోపంతో వేర్వేరుగా బాణాలు వేసి, సింహంపై దాడి చేశారు.
హాహాకారో మహానాసీత్సమ్ప్రహారశ్చ దారుణః । ఉత్పపాత తతః సింహో నృపస్యోపరి దారుణః
అక్కడ పెద్ద అరుపులు వినిపించాయి. భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. ఆ తర్వాత ఆ భయంకరమైన సింహం రాజుపై దూకింది.
తం పతన్తం సమాలోక్య ఖడ్గేనాభ్యహనన్నృపః । సోఽపి క్రూరైర్నఖాగ్రైశ్చ తత్రాగత్య విదారితః
సింహం దూకుతున్నదాన్ని చూసి, రాజు ఖడ్గంతో కొట్టాడు. కానీ సింహం దగ్గరకు వచ్చి, తన క్రూరమైన గోర్లు వేసి రాజును గాయపరిచింది.
స నఖైరాహతో రాజా పపాత చ మమార వై । చుక్రుశుః సైనికాస్తే తు నిర్జఘ్నుర్విశిఖైస్తదా
సింహం గోర్లతో గాయపడ్డ రాజు పడిపోయి మరణించాడు. సైనికులు అరవటం మొదలుపెట్టారు. వెంటనే బాణాలతో ఆ సింహాన్ని చంపేశారు.
మృతః సింహోఽపి తత్రైవ భూపతిశ్చ తథా మృతః । సైనికైర్మన్త్రిముఖ్యాశ్చ తత్రాగత్య నివేదితాః
అక్కడే సింహం కూడా చనిపోయింది. రాజు కూడా మరణించాడు. మంత్రులు, సైనికులు అక్కడికి వచ్చి ఈ విషయాన్ని తెలియజేశారు.
పరలోకగతం భూపం శ్రుత్వా తే మన్త్రిసత్తమాః । సంస్కారం కారయామాసుర్గత్వా తత్ర వనాన్తికే
రాజు పరలోకానికి వెళ్లిపోయాడని విని, ప్రధాన మంత్రులు అడవికి వెళ్లి, అక్కడే ఆయన అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు.
పరలోకక్రియాం సర్వాం వసిష్ఠో విధిపూర్వకమ్ । కారయామాస తత్రైవ పరలోకసుఖావహమ్
వశిష్ఠుడు అక్కడే అన్ని పరలోక కర్మలను నియమానుసారం నిర్వహించాడు, అవి పరలోకంలో సుఖాన్ని కలిగించేవి.
ప్రజాః ప్రకృతయశ్చైవ వసిష్ఠశ్చ మహామునిః । సుదర్శనం నృపం కర్తుం మన్త్రం చక్రుః పరస్పరమ్
ప్రజలు, మంత్రి వర్గం, మహర్షి వశిష్ఠుడు అందరూ కలిసి సుదర్శనుడిని రాజుగా చేయాలని పరస్పరం ఆలోచించారు.
ధర్మపత్నీసుతః శాన్తః పురుషశ్చ సులక్షణః । అయం నృపాసనార్హశ్చ హ్యబ్రువన్మన్త్రిసత్తమాః
ఈ ధర్మపత్ని కుమారుడు శాంతుడు, మంచి లక్షణాలు ఉన్నవాడు, రాజాసనానికి అర్హుడు అని ప్రధాన మంత్రులు చెప్పారు.
వసిష్ఠోఽపి తథైవాహ యోగ్యోఽయం నృపతేః సుతః । బాలోఽపి ధర్మవాన్ రాజా నృపాసనమిహార్హతి
వశిష్ఠుడు కూడా అలాగే అన్నాడు—ఈ రాజ కుమారుడు యోగ్యుడు, చిన్నవాడైనా ధర్మవంతుడు, ఇక్కడ రాజాసనానికి అర్హుడు.
కృతే మన్త్రే మన్త్రివృద్ధైర్యుధాజిన్నామ పార్థివః । తత్రాజగామ తరసా శ్రుత్వా తూజ్జయినీపతిః
మంత్రివృద్ధులు నిర్ణయం తీసుకున్న వెంటనే ఉజ్జయినీ అధిపతి యుధాజిత్ ఆ వార్త విని అక్కడికి వేగంగా వచ్చాడు.
మృతం జామాతరం శ్రుత్వా లీలావత్యాః పితా తదా । తత్రాజగామ త్వరితో దౌహిత్రప్రియకామ్యయా
లీలావత్య కుమార్తె భర్త మరణించాడని విని, ఆమె తండ్రి మనవడిని చూడాలని ఆశతో త్వరగా అక్కడికి వచ్చాడు.
వీరసేనస్తథాఽఽయాతః సుదర్శనహితేచ్ఛయా । కలిఙ్గాధిపతిశ్చైవ మనోరమాపితా నృపః
వీరసేనుడు కూడా సుదర్శనుడి మేలుకోసం వచ్చాడు. అలాగే మనోరమ తండ్రి, కలింగాధిపతి కూడా అక్కడికి చేరాడు.
ఉభౌ తౌ సైన్యసంయుక్తౌ నృపౌ సాధ్వససంస్థితౌ । చక్రతుర్మన్త్రిముఖ్యైస్తైర్మన్త్రం రాజ్యస్య కారణాత్
ఆ ఇద్దరు రాజులు తమ సైన్యాలతో వచ్చి, భయభ్రాంతుల్లో ఉండి, రాజ్యం కోసం ముఖ్య మంత్రులతో కలిసి ఆలోచించారు.
యుధాజిత్తు తదాఽపృచ్ఛజ్జ్యేష్ఠః కః సుతతోర్ద్వయోః । రాజ్యం ప్రాప్నోతి జ్యేష్ఠో వై న కనీయాన్కదాచన
అప్పుడు యుధాజిత్ అడిగాడు—ఈ ఇద్దరు కుమారుల్లో పెద్దవాడు ఎవరు? రాజ్యం ఎప్పుడూ పెద్దవాడికే వస్తుంది, చిన్నవాడికి కాదు.
వీరసేనోఽపి తత్రాహ ధర్మపత్నీసుతః కిల । రాజ్యార్హః స యథా రాజన్ శాస్త్రజ్ఞేభ్యో మయా శ్రుతమ్
వీరసేనుడు అక్కడ ఇలా అన్నాడు—ధర్మపత్ని కుమారుడే నిజంగా రాజ్యానికి అర్హుడు అని శాస్త్రజ్ఞుల నుంచి నేను విన్నాను రాజా.
యుధాజిత్పునరాహేదం జ్యేష్ఠోఽయం చ యథా గుణైః । రాజలక్షణసంయుక్తో న తథాయం సుదర్శనః
యుధాజిత్ మళ్లీ ఇలా అన్నాడు—ఈవాడు పెద్దవాడు, మంచి లక్షణాలు ఉన్నవాడు, రాజ్యానికి అవసరమైన గుర్తులు ఉన్నవాడు; సుదర్శనుడికి అవి లేవు.
వివాదోఽత్ర సుసమ్పన్నో నృపయోస్తత్ర లుబ్ధయోః । కః సన్దేహమపాకర్తుం క్షమః స్యాదతిసఙ్కటే
ఆ ఇద్దరు లోభి రాజుల మధ్య అక్కడ గొప్ప వాదన జరిగింది. ఇలాంటి కష్ట సమయంలో ఎవరు సందేహాన్ని తొలగించగలరు?
యుధాజిన్మన్త్రిణః ప్రాహ యూయం స్వార్థపరాః కిల । సుదర్శనం నృపం కృత్వా ధనం భోక్తుం కిలేచ్ఛథ
యుధాజిత్ మంత్రులతో అన్నాడు—మీరు అందరూ మీ స్వార్థం కోసం Sudarśana ని రాజుగా చేయాలని, రాజధనాన్ని అనుభవించాలనుకుంటున్నారు.
యుష్మాకం తు విచారోఽయం మయా జ్ఞాతస్తథేఙ్గితైః । శత్రుజిత్సబలస్తస్మాత్సమ్మతో వో నృపాసనే
మీ ఆలోచనను నేను మీ హావభావాల ద్వారా గ్రహించాను. అందుకే సైన్యంతో ఉన్న శత్రుజిత్ను నేను రాజాసనానికి అంగీకరిస్తున్నాను.
మయి జీవతి కః కుర్యాత్కనీయాంసం నృపం కిల । త్యక్త్వా జ్యేష్ఠం గుణార్హఞ్చ సేనయా చ సమన్వితమ్
నేను బ్రతికుండగా, మంచి లక్షణాలు ఉన్న పెద్దవాడిని, సైన్యంతో ఉన్నవాడిని వదిలేసి, చిన్నవాడిని ఎవరు రాజుగా చేస్తారు?
నూనం యుద్ధం కరిష్యామి తస్మిన్ఖడ్గస్య మేదినీ । ధారయా చ ద్విధా భూయాద్యుష్మాకం తత్ర కా కథా
నిజంగా అక్కడ యుద్ధం చేస్తాను; ఖడ్గబలంతో భూమి రెండు భాగాలవుతుంది—మీ సంగతి చెప్పాల్సిన అవసరమే లేదు.
వీరసేనస్తు తచ్ఛ్రుత్వా యుధాజితమభాషత । బాలౌ ద్వౌ సదృశప్రజ్ఞౌ కో భేదోఽత్ర విచక్షణ
వీరసేనుడు ఇది విని యుధాజిత్ను ఇలా అడిగాడు—ఇద్దరూ చిన్నవాళ్లే, సమానమైన బుద్ధి కలవాళ్లు, ఇక్కడ తేడా ఏముంది తెలివైనవాడా?
ఏవం వివదమానౌ తౌ సంస్థితౌ నృపతీ తదా । ప్రజాశ్చ ఋషయశ్చైవ బభూవుర్వ్యగ్రమానసాః
అలా ఆ ఇద్దరు రాజులు వాదించుకుంటుండగా, ప్రజలు, ఋషులు అందరూ మనసులో ఆందోళనతో ఉన్నారు.