విజహార సపత్నీభ్యాం గృహేషూపవనేషు చ । క్రీడాగిరౌ దీర్ఘికాసు సౌధేషు వివిధేషు చ
ఆ రాజు తన ఇద్దరు భార్యలతో ఇంట్లో, తోటల్లో, వినోదగిరుల్లో, చెరువుల్లో, వివిధ కోటల్లో ఆనందంగా విహరించేవాడు.
మనోరమా శుభే కాలే సుషువే పుత్రముత్తమమ్ । సుదర్శనాభిధం పుత్రం రాజలక్షణసంయుతమ్
శుభమయమైన సమయంలో మనోరమా ఒక ఉత్తమ కుమారునికి జన్మనిచ్చింది. ఆ బాలుడు సుదర్శనుడు అని పేరు, రాజలక్షణాలతో నిండినవాడు.
లీలావత్యపి తత్పత్నీ మాసేనైకేన భామినీ । సుషువే సున్దరం పుత్రం శుభే పక్షే దినే తథా
లీలావతి కూడా ఒక నెలలో, శుభపక్షంలో, మంచి రోజున అందమైన కుమారునికి జన్మనిచ్చింది.
చకార నృపతిస్తత్ర జాతకర్మాదికం ద్వయోః । దదౌ దానాని విప్రేభ్యః పుత్రజన్మప్రమోదితః
రాజు ఆ ఇద్దరు కుమారుల జన్మానంతరం జాతకర్మాదిక సంస్కారాలు నిర్వహించి, కుమారుల జన్మానికి ఆనందపడి బ్రాహ్మణులకు విరాళాలు ఇచ్చాడు.
ప్రీతిం తయోః సమాం రాజా చకార సుతయోర్నృప । నృపశ్చకార సౌహార్దేష్వన్తరం న కదాచన
రాజు తన ఇద్దరు కుమారులకు సమానమైన ప్రేమను చూపించాడు. తన మనసులో ఎప్పుడూ వారిద్దరినీ వేరుగా చూడలేదు.
చూడాకర్మ తయోశ్చక్రే విధినా నృపసత్తమః । యథావిభవమేవాసౌ ప్రీతియుక్తః పరన్తపః
రాజులందరిలో శ్రేష్ఠుడు అయిన ఆ రాజు, తన ఇద్దరు కుమారులకు సక్రమమైన విధిగా చూడాకర్మను, తన శక్తికి తగినట్టుగా, ప్రేమతో నిర్వహించాడు.
కృతచూడౌ సుతౌ కామం జహ్రతుర్నృపతేర్మనః । క్రీడమానావుభౌ కాన్తౌ లోకానామనురఞ్జకౌ
చూడాకర్మ జరిగిన తరువాత, ఆ ఇద్దరు అందమైన కుమారులు కలిసి ఆడుతూ, రాజు మనసును ఆనందింపజేశారు. వారు ప్రజలందరికీ ఇష్టపడే వారు అయ్యారు.
తయోః సుదర్శనో జ్యేష్ఠో లీలావత్యాః సుతః శుభః । శత్రుజిత్సంజ్ఞకః కామం చాటువాక్యో బభూవ హ
వారిలో పెద్దవాడు సుదర్శనుడు, లీలావతి కుమారుడు. అతడిని శత్రుజిత్ అని కూడా పిలిచేవారు. అతడు మధురంగా మాట్లాడేవాడు.
నృపతేః ప్రీతిజనకో మఞ్జువాక్చారుదర్శనః । ప్రజానాం వల్లభః సోఽభూత్తథా మన్త్రిజనస్య వై
అతడు రాజుకు ప్రీతికరుడు, మృదువుగా మాట్లాడేవాడు, అందమైన రూపం కలవాడు. ప్రజలకు, మంత్రులకు కూడా ప్రియమైనవాడయ్యాడు.
తథా తస్మిన్నృపః ప్రీతిఞ్చకార గుణయోగతః । మన్దభాగ్యాన్మన్దభావో న తథా వై సుదర్శనే
అలా, రాజు అతని మంచితనాన్ని చూసి ప్రేమ చూపించాడు. కానీ మందభాగ్యుడు, మందభావుడు అయిన మందభాగునికి అంతగా ప్రేమ చూపించలేదు.
ఏవం గచ్ఛతి కాలే తు ధ్రువసన్ధిర్నృపోత్తమః । జగామ వనమధ్యేఽసౌ మృగయాభిరతః సదా
ఇలా కాలం గడుస్తుండగా, ధ్రువసంధి అనే రాజు ఎప్పుడూ వేటలో ఆసక్తి చూపుతూ అడవికి వెళ్లాడు.
నిఘ్నన్మృగాన్ రురూన్కమ్బూన్సూకరాన్గవయాఞ్ఛశాన్ । మహిషాఞ్ఛరభాన్ఖడ్గాంశ్చిక్రీడ నృపతిర్వనే
అక్కడ రాజు అడవిలో మృగాలు, జింకలు, పందులు, అడవి ఎద్దులు, మొసళ్ళు, మహిషాలు, శరభాలు, ఖడ్గమృగాలు వేటాడుతూ ఆనందించాడు.
క్రీడమానే నృపే తత్ర వనే ఘోరేఽతిదారుణే । ఉదతిష్ఠన్నికుఞ్జాత్తు సింహః పరమకోపనః
అలా ఆ భయంకరమైన అడవిలో రాజు ఆడుకుంటున్నప్పుడు, ఒక అతి కోపంగా ఉన్న సింహం పొదల మధ్య నుంచి బయటకు వచ్చింది.
రాజ్ఞా శిలీముఖేనాదౌ విద్ధః క్రోధవశం గతః । దృష్ట్వాగ్రే నృపతిం సింహో ననాద మేఘనిఃస్వనః
రాజు బాణంతో ముందుగా గాయపరిచిన ఆ సింహం, కోపంతో రాజును చూసి, మేఘగర్జనలా గట్టిగా అరచింది.
కృత్వా చోర్ధ్వం స లాఙ్గూలం ప్రసారితబృహత్సటః । హన్తుం నృపతిమాకాశాదుత్పపాతాతికోపనః
సింహం తన తోకను పైకి ఎత్తి, గొప్ప మయూరకంఠాన్ని విస్తరించి, రాజును చంపాలని ఉద్దేశంతో ఆకాశంలోంచి దూకింది.
నృపతిస్తరసా వీక్ష్య దధారాసిం కరే తదా । వామే చర్మ సమాదాయ స్థితః సింహ ఇవాపరః
దాన్ని చూసిన రాజు వెంటనే తన కడుపులో ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, ఎడమ చేతిలో కవచాన్ని తీసుకుని, ఇంకో సింహంలా నిలబడ్డాడు.
సేవకాస్తస్య యే సర్వే తేఽపి బాణాన్పృథక్పృథక్ । అముఞ్చన్కుపితాః కామం సింహోపరి రుషాన్వితాః
అతని సేవకులందరూ కూడా కోపంతో వేర్వేరుగా బాణాలు వేసి, సింహంపై దాడి చేశారు.
హాహాకారో మహానాసీత్సమ్ప్రహారశ్చ దారుణః । ఉత్పపాత తతః సింహో నృపస్యోపరి దారుణః
అక్కడ పెద్ద అరుపులు వినిపించాయి. భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. ఆ తర్వాత ఆ భయంకరమైన సింహం రాజుపై దూకింది.
తం పతన్తం సమాలోక్య ఖడ్గేనాభ్యహనన్నృపః । సోఽపి క్రూరైర్నఖాగ్రైశ్చ తత్రాగత్య విదారితః
సింహం దూకుతున్నదాన్ని చూసి, రాజు ఖడ్గంతో కొట్టాడు. కానీ సింహం దగ్గరకు వచ్చి, తన క్రూరమైన గోర్లు వేసి రాజును గాయపరిచింది.
స నఖైరాహతో రాజా పపాత చ మమార వై । చుక్రుశుః సైనికాస్తే తు నిర్జఘ్నుర్విశిఖైస్తదా
సింహం గోర్లతో గాయపడ్డ రాజు పడిపోయి మరణించాడు. సైనికులు అరవటం మొదలుపెట్టారు. వెంటనే బాణాలతో ఆ సింహాన్ని చంపేశారు.
మృతః సింహోఽపి తత్రైవ భూపతిశ్చ తథా మృతః । సైనికైర్మన్త్రిముఖ్యాశ్చ తత్రాగత్య నివేదితాః
అక్కడే సింహం కూడా చనిపోయింది. రాజు కూడా మరణించాడు. మంత్రులు, సైనికులు అక్కడికి వచ్చి ఈ విషయాన్ని తెలియజేశారు.
పరలోకగతం భూపం శ్రుత్వా తే మన్త్రిసత్తమాః । సంస్కారం కారయామాసుర్గత్వా తత్ర వనాన్తికే
రాజు పరలోకానికి వెళ్లిపోయాడని విని, ప్రధాన మంత్రులు అడవికి వెళ్లి, అక్కడే ఆయన అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు.
పరలోకక్రియాం సర్వాం వసిష్ఠో విధిపూర్వకమ్ । కారయామాస తత్రైవ పరలోకసుఖావహమ్
వశిష్ఠుడు అక్కడే అన్ని పరలోక కర్మలను నియమానుసారం నిర్వహించాడు, అవి పరలోకంలో సుఖాన్ని కలిగించేవి.
ప్రజాః ప్రకృతయశ్చైవ వసిష్ఠశ్చ మహామునిః । సుదర్శనం నృపం కర్తుం మన్త్రం చక్రుః పరస్పరమ్
ప్రజలు, మంత్రి వర్గం, మహర్షి వశిష్ఠుడు అందరూ కలిసి సుదర్శనుడిని రాజుగా చేయాలని పరస్పరం ఆలోచించారు.
ధర్మపత్నీసుతః శాన్తః పురుషశ్చ సులక్షణః । అయం నృపాసనార్హశ్చ హ్యబ్రువన్మన్త్రిసత్తమాః
ఈ ధర్మపత్ని కుమారుడు శాంతుడు, మంచి లక్షణాలు ఉన్నవాడు, రాజాసనానికి అర్హుడు అని ప్రధాన మంత్రులు చెప్పారు.
వసిష్ఠోఽపి తథైవాహ యోగ్యోఽయం నృపతేః సుతః । బాలోఽపి ధర్మవాన్ రాజా నృపాసనమిహార్హతి
వశిష్ఠుడు కూడా అలాగే అన్నాడు—ఈ రాజ కుమారుడు యోగ్యుడు, చిన్నవాడైనా ధర్మవంతుడు, ఇక్కడ రాజాసనానికి అర్హుడు.
కృతే మన్త్రే మన్త్రివృద్ధైర్యుధాజిన్నామ పార్థివః । తత్రాజగామ తరసా శ్రుత్వా తూజ్జయినీపతిః
మంత్రివృద్ధులు నిర్ణయం తీసుకున్న వెంటనే ఉజ్జయినీ అధిపతి యుధాజిత్ ఆ వార్త విని అక్కడికి వేగంగా వచ్చాడు.
మృతం జామాతరం శ్రుత్వా లీలావత్యాః పితా తదా । తత్రాజగామ త్వరితో దౌహిత్రప్రియకామ్యయా
లీలావత్య కుమార్తె భర్త మరణించాడని విని, ఆమె తండ్రి మనవడిని చూడాలని ఆశతో త్వరగా అక్కడికి వచ్చాడు.
వీరసేనస్తథాఽఽయాతః సుదర్శనహితేచ్ఛయా । కలిఙ్గాధిపతిశ్చైవ మనోరమాపితా నృపః
వీరసేనుడు కూడా సుదర్శనుడి మేలుకోసం వచ్చాడు. అలాగే మనోరమ తండ్రి, కలింగాధిపతి కూడా అక్కడికి చేరాడు.
ఉభౌ తౌ సైన్యసంయుక్తౌ నృపౌ సాధ్వససంస్థితౌ । చక్రతుర్మన్త్రిముఖ్యైస్తైర్మన్త్రం రాజ్యస్య కారణాత్
ఆ ఇద్దరు రాజులు తమ సైన్యాలతో వచ్చి, భయభ్రాంతుల్లో ఉండి, రాజ్యం కోసం ముఖ్య మంత్రులతో కలిసి ఆలోచించారు.