శ్రుత్వా వాణీం పరమవిశదాం వ్యోమజాం శ్రోత్రరమ్యాం సర్వేషాం వై ప్రకృతివిషయే భక్తిభావశ్చ జాతః । చక్రుః సర్వే ద్విజమునిగణాః పూజనం భక్తియుక్తా- స్తస్యాః కామం నిఖిలఫలదం చాగమోక్తం మునీన్ద్రాః
ఆ పరమ పవిత్రమైన, ఆకాశంలో వినిపించిన మధురమైన వాణిని విని, అందరిలోను ఆదిప్రకృతి మీద భక్తి కలిగింది. అందరు ద్విజులు, మునులు, భక్తితో ఆ అమ్మవారిని శాస్త్రోక్తంగా పూజించి, కోరిన ఫలితాలను పొందగలిగారు.
యుధాజిద్వీరసేనయోర్యుద్ధార్థం సజ్జీభవనమ్ జనమేజయ ఉవాచ శ్రుతో వై హరిణా క్లృప్తో యజ్ఞో విస్తరతో ద్విజ । మహిమానం తథామ్బాయా వద విస్తరతో మమ
జనమేజయుడు ఇలా అడిగాడు: ద్విజులారా! హరిచేత నిర్వహించబడిన యజ్ఞాన్ని, అమ్మవారి మహిమను నేను వివరంగా విన్నాను. దయచేసి వాటి విశేషాలను నాకు పూర్తిగా వివరించండి.
శ్రుత్వా దేవ్యాశ్చరిత్రం వై కుర్వే మఖమనుత్తమమ్ । ప్రసాదాత్తవ విప్రేన్ద్ర భవిష్యామి చ పావనః
అమ్మవారి చరిత్రను విని, నేను అతి శ్రేష్ఠమైన యజ్ఞాన్ని నిర్వహించబోతున్నాను. నీ కృపతో, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! నేనూ పవిత్రుడనవుతాను.
వ్యాస ఉవాచ శృణు రాజన్ప్రవక్ష్యామి దేవ్యాశ్చరితముత్తమమ్ । ఇతిహాసం పురాణఞ్చ కథయామి సువిస్తరమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! విను, నేను అమ్మవారి గొప్ప చరిత్రను, పురాణాలను, పురాతన కథలను పూర్తిగా వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
కోసలేషు నృపశ్రేష్ఠః సూర్యవంశసముద్భవః । పుష్యపుత్రో మహాతేజా ధ్రువసన్ధిరితి స్మృతః
కోసలదేశంలో, సూర్యవంశంలో జన్మించిన, పుష్యుని కుమారుడైన ధృవసంధి అనే మహాతేజస్వి రాజు ఉండేవాడు.
ధర్మాత్మా సత్యసన్ధశ్చ వర్ణాశ్రమహితే రతః । అయోధ్యాయాం సమృద్ధాయాం రాజ్యం చక్రే శుచివ్రతః
ఆ రాజు ధర్మబద్ధుడూ, సత్యవంతుడూ, varnashrama ధర్మాలను పాటించేవాడూ, శుద్ధవ్రతాన్ని ఆచరించేవాడూ, అయోధ్యలో రాజ్యాన్ని పాలించేవాడు.
బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యాః శూద్రాశ్చాన్యే తథా ద్విజాః । స్వాం స్వాం వృత్తిం సమాస్థాయ తద్రాజ్యే ధర్మతోఽభవన్
ఆ రాజ్యంలో బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు మరియు ఇతర ద్విజులు తమ తమ కర్తవ్యాలను నిబద్ధంగా పాటిస్తూ ధర్మబద్ధంగా జీవించేవారు.
న చౌరాః పిశునా ధూర్తాస్తస్య రాజ్యే చ కుత్రచిత్ । దమ్భాః కృతఘ్నా మూర్ఖాశ్చ వసన్తి కిల మానవాః
ఆయన రాజ్యంలో ఎక్కడా దొంగలు, దుష్టులు, మోసగాళ్లు ఉండరు. మోసపూరితులు, కృతఘ్నులు, మూర్ఖులు ప్రజల్లో నివసించేవారు కాదు అని చెబుతారు.
ఏవం వై వర్తమానస్య నృపస్య కురుసత్తమ । ద్వే పత్న్యౌ రూపసమ్పన్నే హ్యాసతుః కామభోగదే
అలా ఆ రాజు పాలిస్తూ ఉండగా, కురు వంశశ్రేష్ఠా! అతనికి అందంతో, ఆనందాన్ని ఇచ్చే రెండు భార్యలు ఉండేవారు.
మనోరమా ధర్మపత్నీ సురూపాఽతివిచక్షణా । లీలావతీ ద్వితీయా చ సాఽపి రూపగుణాన్వితా
మహారాణి మనోరమా అందమైనది, ఎంతో తెలివైనది. రెండవ భార్య లీలావతి కూడా అందం, గుణాలతో నిండినది.
విజహార సపత్నీభ్యాం గృహేషూపవనేషు చ । క్రీడాగిరౌ దీర్ఘికాసు సౌధేషు వివిధేషు చ
ఆ రాజు తన ఇద్దరు భార్యలతో ఇంట్లో, తోటల్లో, వినోదగిరుల్లో, చెరువుల్లో, వివిధ కోటల్లో ఆనందంగా విహరించేవాడు.
మనోరమా శుభే కాలే సుషువే పుత్రముత్తమమ్ । సుదర్శనాభిధం పుత్రం రాజలక్షణసంయుతమ్
శుభమయమైన సమయంలో మనోరమా ఒక ఉత్తమ కుమారునికి జన్మనిచ్చింది. ఆ బాలుడు సుదర్శనుడు అని పేరు, రాజలక్షణాలతో నిండినవాడు.
లీలావత్యపి తత్పత్నీ మాసేనైకేన భామినీ । సుషువే సున్దరం పుత్రం శుభే పక్షే దినే తథా
లీలావతి కూడా ఒక నెలలో, శుభపక్షంలో, మంచి రోజున అందమైన కుమారునికి జన్మనిచ్చింది.
చకార నృపతిస్తత్ర జాతకర్మాదికం ద్వయోః । దదౌ దానాని విప్రేభ్యః పుత్రజన్మప్రమోదితః
రాజు ఆ ఇద్దరు కుమారుల జన్మానంతరం జాతకర్మాదిక సంస్కారాలు నిర్వహించి, కుమారుల జన్మానికి ఆనందపడి బ్రాహ్మణులకు విరాళాలు ఇచ్చాడు.
ప్రీతిం తయోః సమాం రాజా చకార సుతయోర్నృప । నృపశ్చకార సౌహార్దేష్వన్తరం న కదాచన
రాజు తన ఇద్దరు కుమారులకు సమానమైన ప్రేమను చూపించాడు. తన మనసులో ఎప్పుడూ వారిద్దరినీ వేరుగా చూడలేదు.
చూడాకర్మ తయోశ్చక్రే విధినా నృపసత్తమః । యథావిభవమేవాసౌ ప్రీతియుక్తః పరన్తపః
రాజులందరిలో శ్రేష్ఠుడు అయిన ఆ రాజు, తన ఇద్దరు కుమారులకు సక్రమమైన విధిగా చూడాకర్మను, తన శక్తికి తగినట్టుగా, ప్రేమతో నిర్వహించాడు.
కృతచూడౌ సుతౌ కామం జహ్రతుర్నృపతేర్మనః । క్రీడమానావుభౌ కాన్తౌ లోకానామనురఞ్జకౌ
చూడాకర్మ జరిగిన తరువాత, ఆ ఇద్దరు అందమైన కుమారులు కలిసి ఆడుతూ, రాజు మనసును ఆనందింపజేశారు. వారు ప్రజలందరికీ ఇష్టపడే వారు అయ్యారు.
తయోః సుదర్శనో జ్యేష్ఠో లీలావత్యాః సుతః శుభః । శత్రుజిత్సంజ్ఞకః కామం చాటువాక్యో బభూవ హ
వారిలో పెద్దవాడు సుదర్శనుడు, లీలావతి కుమారుడు. అతడిని శత్రుజిత్ అని కూడా పిలిచేవారు. అతడు మధురంగా మాట్లాడేవాడు.
నృపతేః ప్రీతిజనకో మఞ్జువాక్చారుదర్శనః । ప్రజానాం వల్లభః సోఽభూత్తథా మన్త్రిజనస్య వై
అతడు రాజుకు ప్రీతికరుడు, మృదువుగా మాట్లాడేవాడు, అందమైన రూపం కలవాడు. ప్రజలకు, మంత్రులకు కూడా ప్రియమైనవాడయ్యాడు.
తథా తస్మిన్నృపః ప్రీతిఞ్చకార గుణయోగతః । మన్దభాగ్యాన్మన్దభావో న తథా వై సుదర్శనే
అలా, రాజు అతని మంచితనాన్ని చూసి ప్రేమ చూపించాడు. కానీ మందభాగ్యుడు, మందభావుడు అయిన మందభాగునికి అంతగా ప్రేమ చూపించలేదు.
ఏవం గచ్ఛతి కాలే తు ధ్రువసన్ధిర్నృపోత్తమః । జగామ వనమధ్యేఽసౌ మృగయాభిరతః సదా
ఇలా కాలం గడుస్తుండగా, ధ్రువసంధి అనే రాజు ఎప్పుడూ వేటలో ఆసక్తి చూపుతూ అడవికి వెళ్లాడు.
నిఘ్నన్మృగాన్ రురూన్కమ్బూన్సూకరాన్గవయాఞ్ఛశాన్ । మహిషాఞ్ఛరభాన్ఖడ్గాంశ్చిక్రీడ నృపతిర్వనే
అక్కడ రాజు అడవిలో మృగాలు, జింకలు, పందులు, అడవి ఎద్దులు, మొసళ్ళు, మహిషాలు, శరభాలు, ఖడ్గమృగాలు వేటాడుతూ ఆనందించాడు.
క్రీడమానే నృపే తత్ర వనే ఘోరేఽతిదారుణే । ఉదతిష్ఠన్నికుఞ్జాత్తు సింహః పరమకోపనః
అలా ఆ భయంకరమైన అడవిలో రాజు ఆడుకుంటున్నప్పుడు, ఒక అతి కోపంగా ఉన్న సింహం పొదల మధ్య నుంచి బయటకు వచ్చింది.
రాజ్ఞా శిలీముఖేనాదౌ విద్ధః క్రోధవశం గతః । దృష్ట్వాగ్రే నృపతిం సింహో ననాద మేఘనిఃస్వనః
రాజు బాణంతో ముందుగా గాయపరిచిన ఆ సింహం, కోపంతో రాజును చూసి, మేఘగర్జనలా గట్టిగా అరచింది.
కృత్వా చోర్ధ్వం స లాఙ్గూలం ప్రసారితబృహత్సటః । హన్తుం నృపతిమాకాశాదుత్పపాతాతికోపనః
సింహం తన తోకను పైకి ఎత్తి, గొప్ప మయూరకంఠాన్ని విస్తరించి, రాజును చంపాలని ఉద్దేశంతో ఆకాశంలోంచి దూకింది.
నృపతిస్తరసా వీక్ష్య దధారాసిం కరే తదా । వామే చర్మ సమాదాయ స్థితః సింహ ఇవాపరః
దాన్ని చూసిన రాజు వెంటనే తన కడుపులో ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, ఎడమ చేతిలో కవచాన్ని తీసుకుని, ఇంకో సింహంలా నిలబడ్డాడు.
సేవకాస్తస్య యే సర్వే తేఽపి బాణాన్పృథక్పృథక్ । అముఞ్చన్కుపితాః కామం సింహోపరి రుషాన్వితాః
అతని సేవకులందరూ కూడా కోపంతో వేర్వేరుగా బాణాలు వేసి, సింహంపై దాడి చేశారు.
హాహాకారో మహానాసీత్సమ్ప్రహారశ్చ దారుణః । ఉత్పపాత తతః సింహో నృపస్యోపరి దారుణః
అక్కడ పెద్ద అరుపులు వినిపించాయి. భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. ఆ తర్వాత ఆ భయంకరమైన సింహం రాజుపై దూకింది.
తం పతన్తం సమాలోక్య ఖడ్గేనాభ్యహనన్నృపః । సోఽపి క్రూరైర్నఖాగ్రైశ్చ తత్రాగత్య విదారితః
సింహం దూకుతున్నదాన్ని చూసి, రాజు ఖడ్గంతో కొట్టాడు. కానీ సింహం దగ్గరకు వచ్చి, తన క్రూరమైన గోర్లు వేసి రాజును గాయపరిచింది.
స నఖైరాహతో రాజా పపాత చ మమార వై । చుక్రుశుః సైనికాస్తే తు నిర్జఘ్నుర్విశిఖైస్తదా
సింహం గోర్లతో గాయపడ్డ రాజు పడిపోయి మరణించాడు. సైనికులు అరవటం మొదలుపెట్టారు. వెంటనే బాణాలతో ఆ సింహాన్ని చంపేశారు.