సారస్వతం తతో బీజం జజాప విధిపూర్వకమ్ । పణ్డితశ్చాతివిఖ్యాతో ద్విజోఽసౌ ధరణీతలే
తర్వాత, సరిగా విధులు నిర్వహించి, ఆ బ్రాహ్మణుడు సారస్వత బీజాన్ని జపించాడు. అతడు భూమిపై గొప్ప పండితుడిగా పేరు పొందాడు.
ప్రతిపర్వసు గాయన్తి బ్రాహ్మణా యద్యశః సదా । ఆఖ్యానం చాతివిస్తీర్ణ స్తువన్తి మునయః కిల
ప్రతి పర్వదినాన బ్రాహ్మణులు అతని యశస్సును ఎప్పుడూ పాడుతుంటారు. మునులు అతని విస్తృతమైన కథను ప్రశంసిస్తారు.
తచ్ఛ్రుత్వా సదనం తస్య సమాగమ్య తదాశ్రమే । యేన త్యక్తః పురా తేన గృహం నీతోఽతిమానితః
ఇది విని, ప్రజలు అతని ఇంటికి, ఆశ్రమానికి చేరుకున్నారు. ఎప్పుడో వదిలేసిన వాడిని ఇప్పుడు గొప్ప గౌరవంతో ఇంటికి తీసుకువచ్చారు.
తస్మాద్రాజన్సదా సేవ్యా పూజనీయా చ భక్తితః । ఆదిశక్తిః పరా దేవీ జగతాం కారణం హి సా
కాబట్టి మహారాజా! ఆదిశక్తి పరాదేవిని ఎప్పుడూ భక్తితో సేవించాలి, పూజించాలి. ఆమెనే ఈ జగత్తుకు కారణం.
తస్యా యజ్ఞం మహారాజ కురు వేదవిధానతః । సర్వకామప్రదం నిత్యం నిశ్చయం కథితం పురా
మహారాజా! వేదవిధానాన్ని అనుసరించి ఆమెకు యజ్ఞం చేయాలి. అది ఎప్పుడూ అన్ని కోరికలను నెరవేర్చేలా చెప్పబడింది.
స్మృతా సమ్పూజితా భక్త్యా ధ్యాతా చోచ్చారితా స్తుతా । దదాతి వాఞ్ఛితానర్థాన్కార్యదా తేన కీర్త్యతే
ఆమెను స్మరించినా, భక్తితో పూజించినా, ధ్యానించినా, ఉచ్చరించినా, లేదా స్తుతించినా, ఆమె కోరిన ఫలితాలను ఇస్తుంది. అందుకే ఆమెను కార్యదాయిని అంటారు.
అనుభావమిదం రాజన్ కర్తవ్యం సర్వథా బుధైః । దృష్ట్వా రోగయుతాన్దీనాన్క్షుధితాన్నిర్ధనాఞ్ఛఠాన్
మహారాజా! జ్ఞానులు ఎప్పుడూ ఈ అనుభవాన్ని సాధించాలి. వ్యాధులు, దుఃఖాలు, ఆకలి, పేదరికం, మోసంతో బాధపడేవారిని చూసి.
జనానార్తాంస్తథా మూర్ఖాన్పీడితాన్వైరిభిః సదా । దాసానాజ్ఞాకరాన్క్షుద్రాన్వికలాన్విహ్వలానథ
అలాగే శత్రువుల చేత ఎప్పుడూ బాధపడే ప్రజలను, అజ్ఞానులను, సేవకులను, ఆజ్ఞను పాటించే వారిని, తక్కువవారిని, వికలాంగులను, మనశ్శాంతి లేని వారిని చూసి.
అతృప్తాన్భోజనే భోగే సదార్తానజితేన్ద్రియాన్ । తృష్ణాధికానశక్తాంశ్చ సదాధిపరిపీడితాన్
అలాగే భోజనం, భోగంలో తృప్తి లేని వారిని, ఎప్పుడూ బాధపడేవారిని, ఇంద్రియాలను జయించలేని వారిని, తృష్ణతో నిండిన వారిని, శక్తిలేనివారిని, ఎప్పుడూ ఇతరుల చేత బాధపడేవారిని చూసి.
తథా విభవసమ్పన్నాన్ పుత్రపౌత్రవివర్ధనాన్ । పుష్టదేహాంశ్చ సమ్భోగైః సంయుతాన్వేదవాదినః
అలాగే ధనంతో ఉన్నవారు, సంతానం పెరుగుతున్నవారు, బలమైన శరీరాలు కలిగినవారు, సుఖాలు అనుభవించే వారు, వేదాలను తెలుసుకున్నవారు.
రాజలక్ష్మ్యా యుతాఞ్ఛూరాన్వశీకృతజనానథ । స్వజనైరవియుక్తాంశ్చ సర్వలక్షణలక్షితాన్
రాజలక్ష్మితో నిండినవారు, వీరులు, ఇతరులను వశపరిచినవారు, తమవాళ్లతో ఎప్పుడూ కలిసే వారు, అన్ని శుభలక్షణాలతో ఉన్నవారు.
వ్యతిరేకాన్వయాభ్యాం చ విచేతవ్యం విచక్షణైః । ఏభిర్న పూజితా దేవీ సర్వార్థఫలదా శివా
వివేచనతో, తేడా, సమానత రెండింటినీ పరిశీలించాలి. ఈ అందరికీ పూజించబడని దేవి, శుభదాయిని, అన్ని ఫలితాలను ప్రసాదించేది.
సమారాధితా చ తథా నృభిరేభిః సదామ్బికా । యతోఽమీ సుఖినః సర్వే సంసారేఽస్మిన్న సంశయః
ఈ విధంగా ఎప్పుడూ భక్తులతో పూజించబడే అంబికా ఈ లోకంలో అందరికీ సుఖాన్ని ప్రసాదిస్తుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి రాజఞ్ఛ్రుతం తత్ర మయా మునిసమాగమే । లోమశస్య ముఖాత్కామం దేవీమాహాత్మ్యముత్తమమ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: రాజా! ఆ మునుల సమూహంలో నేను లోమశుని నోటివెంట దేవీ మహిమను విస్తృతంగా వినాను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య రాజేన్ద్ర కర్తవ్యం చ సదార్చనమ్ । భక్త్యా పరమయా దేవ్యాః ప్రీత్యా చ పురుషర్షభ
అలా ఆలోచించి, ఓ రాజేంద్రా! మనం ఎప్పుడూ పరమ భక్తితో, ప్రేమతో దేవిని పూజించాలి.
అమ్బాయజ్ఞవిధివర్ణనమ్ రాజోవాచ వద యజ్ఞవిధిం సమ్యగ్దేవ్యాస్తస్యాః సమన్తతః । శ్రుత్వా కరోమ్యహం స్వామిన్యథాశక్తి హ్యతన్ద్రితః
అంబా యజ్ఞ విధి వివరము రాజు అడిగాడు: స్వామీ! దయచేసి దేవికి యజ్ఞం చేయడానికీ, దాని విధానాన్ని పూర్తిగా వివరించండి. నేను వినిన తరువాత నా శక్తికి తగినట్టు, అలసత్వం లేకుండా ఆ యజ్ఞాన్ని చేస్తాను.
పూజావిధిం చ మన్త్రాంశ్చ హోమద్రవ్యమసంశయమ్ । బ్రాహ్మణాః కతిసంఖ్యాశ్చ దక్షిణాశ్చతథా పునః
పూజా విధానం, మంత్రాలు, హోమానికి కావలసిన పదార్థాలు, బ్రాహ్మణుల సంఖ్య, వారికి ఇవ్వాల్సిన దక్షిణ — ఇవన్నీ కూడా నాకు వివరించండి.
వ్యాస ఉవాచ శృణు రాజన్ ప్రవక్ష్యామి దేవ్యా యజ్ఞం విధానతః । త్రివిధం తు సదా జ్ఞేయం విధిదృష్టేన కర్మణా
వ్యాసుడు చెప్పాడు: రాజా! విను, నేను ఇప్పుడు దేవికి యజ్ఞాన్ని సరిగా వివరంగా చెప్తాను. ఆ యజ్ఞం ఎప్పుడూ మూడు విధాలుగా ఉండాలని గుర్తుంచుకోవాలి.
సాత్త్వికం రాజసం చైవ తామసం చ తథాపరమ్ । మునీనాం సాత్త్వికం ప్రోక్తం నృపాణాం రాజసం స్మృతమ్
ఆ యజ్ఞం మూడు రకాలుగా ఉంటుంది — సాత్వికం, రాజసం, తామసం. మునులకు సాత్విక యజ్ఞం చెప్పబడింది; రాజులకు రాజస యజ్ఞం అనుసరించబడుతుంది.
తామసం రాక్షసానాం వై జ్ఞానినాం తు గుణోజ్ఝితమ్ । విముక్తానాం జ్ఞానమయం విస్తరాత్ప్రబ్రవీమి తే
తామస యజ్ఞం రాక్షసులకు; జ్ఞానులకు అది గుణాలకు అతీతంగా ఉంటుంది. ముక్తులకు అది జ్ఞాన స్వరూపంగా ఉంటుంది. వీటిని నేను నీకు విస్తృతంగా వివరించబోతున్నాను.
దేశః కాలస్తథా ద్రవ్యం మన్త్రాశ్చ బ్రాహ్మణాస్తథా । శ్రద్ధా చ సాత్వకీ యత్ర తం యజ్ఞం సాత్త్వికం విదుః
ఏ యజ్ఞంలో స్థలం, కాలం, పదార్థాలు, మంత్రాలు, బ్రాహ్మణులు, భక్తి — ఇవన్నీ కూడా శుద్ధంగా ఉంటాయో, ఆ యజ్ఞాన్ని సాత్వికంగా గుర్తిస్తారు.
ద్రవ్యశుద్ధిః క్రియాశుద్ధిర్మన్త్రశుద్ధిశ్చ భూమిప । భవేద్యది తదా పూర్ణం ఫలం భవతి నాన్యథా
రాజా! పదార్థాల శుద్ధి, కార్యాల శుద్ధి, మంత్రాల శుద్ధి ఉంటే మాత్రమే యజ్ఞ ఫలం సంపూర్ణంగా లభిస్తుంది; లేకపోతే కాదు.
అన్యాయోపార్జితేనైవ కర్తవ్యం సుకృతం కృతమ్ । న కీర్తిరిహ లోకే చ పరలోకే న తత్ఫలమ్
అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో చేసిన మంచి పని, ఈ లోకంలో పేరు కూడా ఇవ్వదు, పరలోకంలో ఫలితం కూడా ఇవ్వదు.
తస్మాన్న్యాయార్జితేనైవ కర్తవ్యం సుకృతం సదా । యశసే పరలోకాయ భవత్యేవ సుఖాయ చ
కాబట్టి, ఎప్పుడూ న్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతోనే మంచి పనులు చేయాలి. అలా చేస్తే పేరు, పరలోక ఫలం, సుఖం లభిస్తాయి.
ప్రత్యక్షం తవ రాజేన్ద్ర పాణ్డవైస్తు మఖః కృతః । రాజసూయః క్రతువరః సమాప్తవరదక్షిణః
రాజేంద్రా! పాండవులు చేసిన రాజసూయ యజ్ఞాన్ని నువ్వు ప్రత్యక్షంగా చూశావు. అది గొప్పదిగా, ఉత్తమమైన దక్షిణతో పూర్తయింది.
యత్ర సాక్షాద్ధరిః కృష్ణో యాదవేన్ద్రో మహామనాః । బ్రాహ్మణాః పూర్ణవిద్యాశ్చ భారద్వాజాదయస్తథా
ఆ యజ్ఞంలో యాదవేంద్రుడు, మహాత్ముడు అయిన కృష్ణుడు స్వయంగా హాజరయ్యాడు. భరద్వాజుడు మొదలైన సంపూర్ణ విద్య కలిగిన బ్రాహ్మణులు కూడా ఉన్నారు.
కృత్వా యజ్ఞం సుసమ్పూర్ణం మాసమాత్రేణ పాణ్డవైః । ప్రాప్తం మహత్తరం కష్టం వనవాసశ్చ దారుణః
పాండవులు ఒక నెలలోనే ఆ యజ్ఞాన్ని సంపూర్ణంగా నిర్వహించారు. కానీ వెంటనే వారు గొప్ప కష్టాన్ని, భయంకరమైన అరణ్యవాసాన్ని ఎదుర్కొన్నారు.
పీడనఞ్చైవ పాఞ్చాల్యాస్తథా ద్యూతే పరాజయః । వనవాసో మహత్కష్టం క్వ గతం మఖజం ఫలమ్
ద్రౌపదికి జరిగిన బాధ, జూదంలో ఓటమి, అరణ్యవాసంలో ఎదురైన మహా కష్టం — ఆ యజ్ఞ ఫలం ఎక్కడికి పోయింది?
దాసత్వఞ్చ విరాటస్య కృతం సర్వమహాత్మభిః । కీచకేన పరిక్లిష్టా ద్రౌపదీ చ ప్రమద్వరా
అందరు మహాత్ములు విరాటుని ఇంటిలో దాసులయ్యారు. స్త్రీలలో శ్రేష్ఠురాలైన ద్రౌపది కీచకుని చేత బాధపడింది.
ఆశీర్వాదా ద్విజాతీనాం క్వ గతాః శుద్ధచేతసామ్ । భక్తిర్వా వాసుదేవస్య క్వ గతా తత్ర సంకటే
పవిత్ర హృదయమున్న ద్విజుల ఆశీర్వాదాలు ఎక్కడికి పోయాయి? ఆ కష్ట సమయంలో వాసుదేవునిపై ఉన్న భక్తి ఎక్కడికి పోయింది?