తేనేతి పృష్టః స మునిర్మహాత్మా వితర్కమగ్నః ప్రబభూవ కామమ్ । సత్యవ్రతం మేఽద్య భవేన్న భగ్నం న దృష్ట ఇత్యుచ్చరితేన కిం వై
అలా అడిగినప్పుడు, ఆ మహాత్ముడు లోతైన ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు—'ఈ రోజు నా సత్యవ్రతం భంగం కాకూడదు; కాని నేను చూడలేదు అని చెప్పినా ప్రయోజనం ఏముంటుంది?' అని.
గతోఽత్ర కోలః శరవిద్ధదేహః కథం బ్రవీమ్యద్య మృషాఽమృషా వా । క్షుధార్దితోఽయం పరిపృచ్ఛతీవ దృష్ట్వా హనిష్యత్యపి సూకరం వై
'బాణాలతో గాయపడిన ఆ కంది ఇక్కడికి వచ్చింది—ఈ రోజు నేను అబద్ధంగా చెప్పాలా, నిజంగా చెప్పాలా? ఈ వాడు ఆకలితో బాధపడుతూ అడుగుతున్నాడు; అతను కందిని చూస్తే తప్పకుండా చంపేస్తాడు.'
సత్యం న సత్యం ఖలు యత్ర హింసా దయాన్వితం చానృతమేవ సత్యమ్ । హితం నరాణాం భవతీహ యేన తదేవ సత్యం న తథాఽన్యథైవ
'హింస జరిగే చోట నిజం నిజం కాదు; దయతో కూడినది అబద్ధమైనా నిజమే. మనుషులకు మేలు కలిగేదే ఇక్కడ నిజం, వేరేలా కాదు.'
హితం కథం స్యాదుభయోర్విరుద్ధయో- స్తదుత్తరం కిం న యథా మృషా వచః । విచారయన్వాడవ ధర్మసఙ్కటే న ప్రాప వక్తుం వచనం యథోచితమ్
'ఇద్దరికీ మేలు ఎలా సాధ్యం? ఇద్దరి ప్రయోజనాలు విరుద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, అబద్ధం కాకుండా ఇంకేం సమాధానం చెప్పగలను? ఇలా ధర్మ సందిగ్ధతలో ఆలోచిస్తూ, ఆ ముని తగిన మాట చెప్పలేకపోయాడు.'
బాణాహతం వీక్ష్య దయాన్వితఞ్చ కోలం తదన్తే సముదాహృతం వచః । తేన ప్రసన్నా నిజబీజతః శివా విద్యాం దురాపాం ప్రదదౌ చ తస్మై
బాణాలతో గాయపడి ఉన్న వర్రిపందిని చూసి, దయతో నిండిన ఆమె ఆ సమయంలో ఇలా పలికింది. అతని మీద సంతోషించి, తన సొంత బీజ mantra ద్వారా దుర్లభమైన విద్యను అతనికి ప్రసాదించింది.
బీజోచ్చారణతో దేవ్యా విద్యా ప్రస్ఫురితాఖిలా । వాల్మీకేశ్చ యథాపూర్వం తథా స హ్యభవత్కవిః
ఆ దేవి తన బీజాక్షరాన్ని ఉచ్చరించగానే, అన్ని విద్యలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. అప్పటిలాగే వాల్మీకి లాగా అతడు మళ్లీ కవిగా మారాడు.
తమువాచ ద్విజో వ్యాధం సమ్ముఖస్థం ధనుర్ధరమ్ । సత్యకామస్తు ధర్మాత్మా శ్లోకమేకం దయాపరః
ఆ బ్రాహ్మణుడు, ఎదురుగా నిలబడి విల్లు పట్టుకున్న వేటగాడిని చూసి, సత్యకాముడు, ధర్మమార్గంలో నడిచే, దయతో నిండినవాడు ఒక శ్లోకాన్ని పలికాడు.
యా పశ్యతి న సా బ్రూతే యా బ్రూతే సా న పశ్యతి । అహో వ్యాధ స్వకార్యార్థిన్ కిం పృచ్ఛసి పునః పునః
ఎవరైతే చూస్తారో వారు మాట్లాడరు, ఎవరైతే మాట్లాడతారో వారు చూడరు. ఓ వేటగాడా! నీవు నీ పని కోసం మళ్లీ మళ్లీ ఎందుకు అడుగుతున్నావు?
ఇత్యుక్తస్తు తదా తేన గతోఽసౌ పశుహా పునః । నిరాశః సూకరే తస్మిన్పరావృత్తో నిజాలయే
అతను ఇలా అన్న తరువాత, ఆ జంతువును చంపిన వాడు నిరాశతో ఆ వర్రిపందిని వదిలేసి తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్లిపోయాడు.
బ్రాహ్మణస్తు కవిర్జాతః ప్రాచేతస ఇవాపరః । ప్రసిద్ధః సర్వలోకేషు నామ్నా సత్యవ్రతో ద్విజః
ఆ బ్రాహ్మణుడు మరో ప్రాచేతసుని లాగా కవిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అతడిని సత్యవ్రతుడు అనే పేరుతో అందరూ గుర్తించారు.
సారస్వతం తతో బీజం జజాప విధిపూర్వకమ్ । పణ్డితశ్చాతివిఖ్యాతో ద్విజోఽసౌ ధరణీతలే
తర్వాత, సరిగా విధులు నిర్వహించి, ఆ బ్రాహ్మణుడు సారస్వత బీజాన్ని జపించాడు. అతడు భూమిపై గొప్ప పండితుడిగా పేరు పొందాడు.
ప్రతిపర్వసు గాయన్తి బ్రాహ్మణా యద్యశః సదా । ఆఖ్యానం చాతివిస్తీర్ణ స్తువన్తి మునయః కిల
ప్రతి పర్వదినాన బ్రాహ్మణులు అతని యశస్సును ఎప్పుడూ పాడుతుంటారు. మునులు అతని విస్తృతమైన కథను ప్రశంసిస్తారు.
తచ్ఛ్రుత్వా సదనం తస్య సమాగమ్య తదాశ్రమే । యేన త్యక్తః పురా తేన గృహం నీతోఽతిమానితః
ఇది విని, ప్రజలు అతని ఇంటికి, ఆశ్రమానికి చేరుకున్నారు. ఎప్పుడో వదిలేసిన వాడిని ఇప్పుడు గొప్ప గౌరవంతో ఇంటికి తీసుకువచ్చారు.
తస్మాద్రాజన్సదా సేవ్యా పూజనీయా చ భక్తితః । ఆదిశక్తిః పరా దేవీ జగతాం కారణం హి సా
కాబట్టి మహారాజా! ఆదిశక్తి పరాదేవిని ఎప్పుడూ భక్తితో సేవించాలి, పూజించాలి. ఆమెనే ఈ జగత్తుకు కారణం.
తస్యా యజ్ఞం మహారాజ కురు వేదవిధానతః । సర్వకామప్రదం నిత్యం నిశ్చయం కథితం పురా
మహారాజా! వేదవిధానాన్ని అనుసరించి ఆమెకు యజ్ఞం చేయాలి. అది ఎప్పుడూ అన్ని కోరికలను నెరవేర్చేలా చెప్పబడింది.
స్మృతా సమ్పూజితా భక్త్యా ధ్యాతా చోచ్చారితా స్తుతా । దదాతి వాఞ్ఛితానర్థాన్కార్యదా తేన కీర్త్యతే
ఆమెను స్మరించినా, భక్తితో పూజించినా, ధ్యానించినా, ఉచ్చరించినా, లేదా స్తుతించినా, ఆమె కోరిన ఫలితాలను ఇస్తుంది. అందుకే ఆమెను కార్యదాయిని అంటారు.
అనుభావమిదం రాజన్ కర్తవ్యం సర్వథా బుధైః । దృష్ట్వా రోగయుతాన్దీనాన్క్షుధితాన్నిర్ధనాఞ్ఛఠాన్
మహారాజా! జ్ఞానులు ఎప్పుడూ ఈ అనుభవాన్ని సాధించాలి. వ్యాధులు, దుఃఖాలు, ఆకలి, పేదరికం, మోసంతో బాధపడేవారిని చూసి.
జనానార్తాంస్తథా మూర్ఖాన్పీడితాన్వైరిభిః సదా । దాసానాజ్ఞాకరాన్క్షుద్రాన్వికలాన్విహ్వలానథ
అలాగే శత్రువుల చేత ఎప్పుడూ బాధపడే ప్రజలను, అజ్ఞానులను, సేవకులను, ఆజ్ఞను పాటించే వారిని, తక్కువవారిని, వికలాంగులను, మనశ్శాంతి లేని వారిని చూసి.
అతృప్తాన్భోజనే భోగే సదార్తానజితేన్ద్రియాన్ । తృష్ణాధికానశక్తాంశ్చ సదాధిపరిపీడితాన్
అలాగే భోజనం, భోగంలో తృప్తి లేని వారిని, ఎప్పుడూ బాధపడేవారిని, ఇంద్రియాలను జయించలేని వారిని, తృష్ణతో నిండిన వారిని, శక్తిలేనివారిని, ఎప్పుడూ ఇతరుల చేత బాధపడేవారిని చూసి.
తథా విభవసమ్పన్నాన్ పుత్రపౌత్రవివర్ధనాన్ । పుష్టదేహాంశ్చ సమ్భోగైః సంయుతాన్వేదవాదినః
అలాగే ధనంతో ఉన్నవారు, సంతానం పెరుగుతున్నవారు, బలమైన శరీరాలు కలిగినవారు, సుఖాలు అనుభవించే వారు, వేదాలను తెలుసుకున్నవారు.
రాజలక్ష్మ్యా యుతాఞ్ఛూరాన్వశీకృతజనానథ । స్వజనైరవియుక్తాంశ్చ సర్వలక్షణలక్షితాన్
రాజలక్ష్మితో నిండినవారు, వీరులు, ఇతరులను వశపరిచినవారు, తమవాళ్లతో ఎప్పుడూ కలిసే వారు, అన్ని శుభలక్షణాలతో ఉన్నవారు.
వ్యతిరేకాన్వయాభ్యాం చ విచేతవ్యం విచక్షణైః । ఏభిర్న పూజితా దేవీ సర్వార్థఫలదా శివా
వివేచనతో, తేడా, సమానత రెండింటినీ పరిశీలించాలి. ఈ అందరికీ పూజించబడని దేవి, శుభదాయిని, అన్ని ఫలితాలను ప్రసాదించేది.
సమారాధితా చ తథా నృభిరేభిః సదామ్బికా । యతోఽమీ సుఖినః సర్వే సంసారేఽస్మిన్న సంశయః
ఈ విధంగా ఎప్పుడూ భక్తులతో పూజించబడే అంబికా ఈ లోకంలో అందరికీ సుఖాన్ని ప్రసాదిస్తుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి రాజఞ్ఛ్రుతం తత్ర మయా మునిసమాగమే । లోమశస్య ముఖాత్కామం దేవీమాహాత్మ్యముత్తమమ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: రాజా! ఆ మునుల సమూహంలో నేను లోమశుని నోటివెంట దేవీ మహిమను విస్తృతంగా వినాను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య రాజేన్ద్ర కర్తవ్యం చ సదార్చనమ్ । భక్త్యా పరమయా దేవ్యాః ప్రీత్యా చ పురుషర్షభ
అలా ఆలోచించి, ఓ రాజేంద్రా! మనం ఎప్పుడూ పరమ భక్తితో, ప్రేమతో దేవిని పూజించాలి.
అమ్బాయజ్ఞవిధివర్ణనమ్ రాజోవాచ వద యజ్ఞవిధిం సమ్యగ్దేవ్యాస్తస్యాః సమన్తతః । శ్రుత్వా కరోమ్యహం స్వామిన్యథాశక్తి హ్యతన్ద్రితః
అంబా యజ్ఞ విధి వివరము రాజు అడిగాడు: స్వామీ! దయచేసి దేవికి యజ్ఞం చేయడానికీ, దాని విధానాన్ని పూర్తిగా వివరించండి. నేను వినిన తరువాత నా శక్తికి తగినట్టు, అలసత్వం లేకుండా ఆ యజ్ఞాన్ని చేస్తాను.
పూజావిధిం చ మన్త్రాంశ్చ హోమద్రవ్యమసంశయమ్ । బ్రాహ్మణాః కతిసంఖ్యాశ్చ దక్షిణాశ్చతథా పునః
పూజా విధానం, మంత్రాలు, హోమానికి కావలసిన పదార్థాలు, బ్రాహ్మణుల సంఖ్య, వారికి ఇవ్వాల్సిన దక్షిణ — ఇవన్నీ కూడా నాకు వివరించండి.
వ్యాస ఉవాచ శృణు రాజన్ ప్రవక్ష్యామి దేవ్యా యజ్ఞం విధానతః । త్రివిధం తు సదా జ్ఞేయం విధిదృష్టేన కర్మణా
వ్యాసుడు చెప్పాడు: రాజా! విను, నేను ఇప్పుడు దేవికి యజ్ఞాన్ని సరిగా వివరంగా చెప్తాను. ఆ యజ్ఞం ఎప్పుడూ మూడు విధాలుగా ఉండాలని గుర్తుంచుకోవాలి.
సాత్త్వికం రాజసం చైవ తామసం చ తథాపరమ్ । మునీనాం సాత్త్వికం ప్రోక్తం నృపాణాం రాజసం స్మృతమ్
ఆ యజ్ఞం మూడు రకాలుగా ఉంటుంది — సాత్వికం, రాజసం, తామసం. మునులకు సాత్విక యజ్ఞం చెప్పబడింది; రాజులకు రాజస యజ్ఞం అనుసరించబడుతుంది.
తామసం రాక్షసానాం వై జ్ఞానినాం తు గుణోజ్ఝితమ్ । విముక్తానాం జ్ఞానమయం విస్తరాత్ప్రబ్రవీమి తే
తామస యజ్ఞం రాక్షసులకు; జ్ఞానులకు అది గుణాలకు అతీతంగా ఉంటుంది. ముక్తులకు అది జ్ఞాన స్వరూపంగా ఉంటుంది. వీటిని నేను నీకు విస్తృతంగా వివరించబోతున్నాను.