కథం క్రుద్ధోఽసి విప్రేన్ద్ర వృథా మయి నిరాగసి । అక్రోధనా హి మునయో భవన్తి సుఖదాః సదా
'బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నాలో తప్పు లేకపోయినా నీవు ఎందుకు నాపై కోపపడ్డావు? కోపం లేని మునులు ఎప్పుడూ సుఖాన్ని ఇస్తారు.'
స్వల్పేఽపరాధే విప్రేన్ద్ర కథం శప్తస్త్వయా హ్యహమ్ । అపుత్రోఽహం సుతప్తః ప్రాక్ తాపయుక్తః పునః కృతః
'బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, చిన్న తప్పుకు నువ్వు నన్ను ఎందుకు శపించావు? నాకు పిల్లలు లేరు, ముందే బాధలో ఉన్నాను, ఇప్పుడు మరింత బాధ కలిగించావు.'
మూర్ఖపుత్రాదపుత్రత్వం వరం వేదవిదో విదుః । తథాపి బ్రాహ్మణో మూర్ఖః సర్వేషాం నిన్ద్య ఏవ హి
వేదాలు తెలిసినవారు చెబుతారు — మూర్ఖుడైన కుమారుడిని కన్నా, కుమారుడు లేకపోవడమే మేలు. అయినా, మూర్ఖుడైన బ్రాహ్మణుడు అందరికీ నిందించదగినవాడే.
పశువచ్ఛూద్రవచ్చైవ న యోగ్యః సర్వకర్మసు । కిం కరోమీహ మూర్ఖేణ పుత్రేణ ద్విజసత్తమ
ఆ మూర్ఖుడు జంతువులా, శూద్రుడిలా, ఏ పనికీ పనికిరాడు. అబ్బా! మూర్ఖుడైన కుమారుడితో నేను ఇక్కడ ఏమి చేయగలను?
యథా శూద్రస్తథా మూర్ఖో బ్రాహ్మణో నాత్ర సంశయః । న పూజార్హో న దానార్హో నిన్ద్యశ్చ సర్వకర్మసు
మూర్ఖుడైన బ్రాహ్మణుడు శూద్రుడితో సమానమే — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అతడు పూజకు, దానానికి అర్హుడు కాదు; అన్ని కార్యాల్లోనూ నిందించదగినవాడే.
దేశే వై వసమానశ్చ బ్రాహ్మణో వేదవర్జితః । కరదః శూద్రవచ్చైవ మన్తవ్యః స చ భూభుజా
వేదజ్ఞానం లేని ప్రాంతంలో ఉండే బ్రాహ్మణుడిని రాజు, శూద్రుడిలా పన్ను చెల్లించాల్సినవాడిగా భావించాలి.
నాసనే పితృకార్యేషు దేవకార్యేషు స ద్విజః । మూర్ఖః సముపవేశ్యశ్చ కార్యశ్చ ఫలమిచ్ఛతా
ఫలితాన్ని కోరేవాడు, మూర్ఖుడైన బ్రాహ్మణుడిని పితృకార్యాల్లోనూ, దేవకార్యాల్లోనూ కూర్చోబెట్టకూడదు.
రాజ్ఞా శూద్రసమో జ్ఞేయో న యోజ్యః సర్వకర్మసు । కర్షకస్తు ద్విజః కార్యో బ్రాహ్మణో వేదవర్జితః
రాజు, వేదజ్ఞానం లేని బ్రాహ్మణుడిని శూద్రుడితో సమానంగా భావించాలి; అతడిని ఏ కార్యానికీ పెట్టకూడదు. అలాంటి బ్రాహ్మణుడిని రైతుగా చేయాలి.
వినా విప్రేణ కర్తవ్యం శ్రాద్ధం కుశచటేన వై । న తు విప్రేణ మూర్ఖేణ శ్రాద్ధం కార్యం కదాచన
విప్రుడు లేకుండా, కేవలం దర్భతోనే శ్రాద్ధం చేయవచ్చు; కానీ మూర్ఖుడైన బ్రాహ్మణుడితో శ్రాద్ధం ఎప్పుడూ చేయకూడదు.
ఆహారాదధికం చాన్నం న దాతవ్యమపణ్డితే । దాతా నరకమాప్నోతి గ్రహీతా తు విశేషతః
అవసరానికి మించిన అన్నాన్ని పాండిత్యం లేని వాడికి ఇవ్వకూడదు; ఇస్తే దాతకు నరకం, తీసుకునే వాడికి మరింత నరకం కలుగుతుంది.
ధిగ్రాజ్యం తస్య రాజ్ఞో వై యస్య దేశేఽబుధా జనాః । పూజ్యన్తే బ్రాహ్మణా మూర్ఖా దానమానాదికైరపి
ఎవరైనా రాజు దేశంలో మూర్ఖ బ్రాహ్మణులు దానం, గౌరవం పొందితే, అలాంటి రాజ్యం నిందించదగినది.
ఆసనే పూజనే దానే యత్ర భేదో న చాణ్వపి । మూర్ఖపణ్డితయోర్భేదో జ్ఞాతవ్యో విబుధేన వై
కూర్చోబెట్టడంలో, పూజలో, దానంలో మూర్ఖుడికీ, పండితుడికీ తేడా లేకపోతే, జ్ఞాని మాత్రం ఆ తేడాను తప్పక గుర్తించాలి.
మూర్ఖా యత్ర సుగర్విష్ఠా దానమానపరిగ్రహైః । తస్మిన్దేశే న వస్తవ్యం పణ్డితేన కథఞ్చన
మూర్ఖులు దానం, గౌరవం వల్ల అహంకారంతో ఉండే చోట, పండితుడు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నివసించకూడదు.
అసతాముపకారాయ దుర్జనానాం విభూతయః । పిచుమన్దః ఫలాఢ్యోఽపి కాకైరేవోపభుజ్యతే
దుష్టులకు ఉన్న ధనం, అసత్యులకు మాత్రమే ఉపయోగపడుతుంది. భల్లాతక వృక్షం ఎంత ఫలాలతో నిండిపోయినా, అది కాకులకే ఆహారం అవుతుంది.
భుక్త్వాన్నం వేదవిద్విప్రో వేదాభ్యాసం కరోతి వై । క్రీడన్తి పూర్వజాస్తస్య స్వర్గే ప్రముదితాః కిల
వేదాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణుడు అన్నం తినిన తర్వాత వేదపఠనం చేస్తే, అతని పూర్వీకులు స్వర్గంలో ఆనందంతో ఉల్లాసంగా ఉంటారు.
గోభిలాతః విముక్తం వై త్వయా వేదవిదుత్తమ । సంసారే మూర్ఖపుత్రత్వం మరణాదతిగర్హితమ్
వేదాలు బాగా తెలిసినవాడా! నీవు గోభిల బంధనంనుంచి నన్ను విడిపెట్టావు. ఈ లోకంలో మూర్ఖ కుమారుడు ఉండడం, మరణం కన్నా ఎక్కువగా నిందించదగినది.
కృపాం కురు మహాభాగ శాపస్యానుగ్రహం ప్రతి । దీనోద్ధారణశక్తోఽసి పతామి తవ పాదయోః
మహాభాగ! శాపానికి సంబంధించిన దయ చూపు. నీవు దుఃఖితులను రక్షించగలవు. నీ పాదాల వద్ద పడిపోతున్నాను.
లోమశ ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా దేవదత్తస్తు పతితస్తస్య పాదయోః । స్తువన్దీనహృదత్యర్థం కృపణః సాశ్రులోచనః
లోమశుడు చెప్పాడు: ఇలా చెప్పి, దేవదత్తుడు అతని పాదాల వద్ద పడిపోయాడు. హృదయం దుఃఖంతో నిండిపోయి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, అతన్ని స్తుతించాడు.
గోభిలస్తు తదా తత్ర దృష్ట్వా తం దీనచేతసమ్ । క్షణకోపా మహాన్తో వై పాపిష్ఠాః కల్పకోపనాః
ఆ సమయంలో గోభిలుడు, అతడిని అంతగా దుఃఖంతో ఉన్నవాడిగా చూసి, క్షణికమైన కోపం ఎంత పెద్దదైనా త్వరగా తగ్గిపోతుందని, పాపమైన కోపమే ఎక్కువకాలం నిలుస్తుందని భావించాడు.
జలం స్వభావతః శీతం పావకాతపయోగతః । ఉష్ణం భవతి తచ్ఛీఘ్రం తద్వినా శిశిరం భవేత్
నీటికి సహజంగా చల్లదనం ఉంటుంది. అది అగ్ని తాకినప్పుడు వేడిగా మారుతుంది. ఆ అగ్ని తొలగిపోయిన వెంటనే, నీరు తిరిగి చల్లగా మారిపోతుంది.
దయావాన్గోభిలస్త్వాహ దేవదత్తం సుదుఃఖితమ్ । మూర్ఖో భూత్వా సుతస్తే వై విద్వానపి భవిష్యతి
దయతో ప్రభావంతో గోభిలుడు, తీవ్రంగా బాధపడుతున్న దేవదత్తుని చూసి ఇలా అన్నాడు: 'నీ కుమారుడు కొంతకాలం మూర్ఖుడిగా ఉంటాడు, కానీ తరువాత జ్ఞానవంతుడవుతాడు.'
ఇతి దత్తవరః సోఽథ ముదితోఽభూద్ద్విజర్షభః । ఇష్టిం సమాప్య విప్రాన్వై విససర్జ యథావిధి
ఈ విధంగా వరం పొందిన ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు ఆనందంతో, యాగాన్ని పూర్తి చేసి, బ్రాహ్మణులను విధిగా పంపించాడు.
కాలేన కియతా తస్య భార్యా రూపమతీ సతీ । గర్భం దధార కాలే సా రోహిణీ రోహిణీసమా
కొంతకాలం తరువాత, అతని భార్య రూపవంతురాలైన సతీ, రోహిణీ, గర్భం ధరించింది. సమయానికి, రోహిణీ లాంటి ఆమె ఒక బిడ్డను ప్రసవించింది.
గర్భాధానాదికం కర్మ చకార విధివద్ద్విజః । పుంసవనవిధానఞ్చ శృఙ్గారకరణం తథా
ఆ ద్విజుడు గర్భధారణ మొదలైన అన్ని కర్మలను సంప్రదాయంగా చేశాడు. కుమారుడు పుట్టాలని చేసే పుంసవనం, అలంకరణలు కూడా చేశాడు.
సీమన్తోన్నయనఞ్చైవ కృతం వేదవిధానతః । దదౌ దానాని ముదితో మత్వేష్టిం సఫలాం తథా
వేదవిధానంగా సీమంతం కూడా చేశాడు. ఆనందంగా దానాలు ఇచ్చి, తన యాగం ఫలించిందని భావించాడు.
శుభేఽహ్ని సుషువే పుత్రం రోహిణీ రోహిణీయుతే । దినే లగ్నే శుభేఽత్యర్థం జాతకర్మ చకార సః
శుభదినంలో, రోహిణీ రోహిణీ నక్షత్రంలో కుమారుని ప్రసవించింది. అత్యంత శుభమైన లగ్నంలో, జనన సంస్కారాన్ని నిర్వహించాడు.
పుత్రదర్శనకం కృత్వా నామకర్మ చకార చ । ఉతథ్య ఇతి పుత్రస్య కృతం నామ పురావిదా
కుమారుణ్ని చూసిన తరువాత, నామకరణ సంస్కారాన్ని చేశాడు. పురాతన సంప్రదాయం ప్రకారం కుమారునికి 'ఉతథ్య' అనే పేరు పెట్టాడు.
స చాష్టమే తథా వర్షే శుభే వై శుభవాసరే । తస్యోపనయనం కర్మ చకార విధివత్పితా
ఆ తరువాత, ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో, శుభదినంలో, తండ్రి సంప్రదాయంగా ఉపనయన సంస్కారాన్ని చేశాడు.
వేదమధ్యాపయామాస గురుస్తం వై వ్రతే స్థితమ్ । నోచ్చచార తథోతథ్యః సంస్థితో ముగ్ధవత్తదా
ఆ బాలుడు వ్రతంలో ఉండగా, గురువు వేదాలను బోధించాడు. కానీ ఉతథ్య మాత్రం మౌనంగా ఉండి, ఏమీ పలకలేదు.
బహుధా పాఠితః పిత్రా న దధార మతిం శఠః । మూఢవత్తిష్ఠతేఽత్యర్థం తం శుశోచ పితా తదా
తండ్రి ఎన్నిసార్లు పాఠాలు చెప్పినా, ఆ కుమారుడు పట్టించుకోలేదు. మూర్ఖుడిలా ఉండిపోయాడు. దాంతో తండ్రికి ఎంతో బాధ కలిగింది.