నిర్గుణా శఙ్కరం దేవమవోచదమృతం వచః । దేవ్యువాచ గృహాణ హరగౌరీం త్వం మహాకాలీం మనోహరామ్
గుణరహితురాలై, శివునికి అమృతమైన మాటలు చెప్పింది. దేవి చెప్పింది: హరగౌరీ, మోహకరమైన మహాకాళిని స్వీకరించు.
కైలాసం కారయిత్వా చ విహరస్వ యథాసుఖమ్ । ముఖ్యస్తమోగుణస్తేఽస్తు గౌణౌ సత్త్వరజోగుణౌ
కైలాసాన్ని నిర్మించి, నీవు ఇష్టమైనట్లు ఆనందించు. నీకు ప్రధానంగా తమోగుణం ఉండాలి, రెండవ స్థాయిలో సత్త్వ, రాజోగుణాలు ఉండాలి.
విహరాసురనాశార్థం రజోగుణతమోగుణౌ । తపస్తప్తం తథా కర్తుం స్మరణం పరమాత్మనః
అసుర సంహారానికి రాజోగుణం, తమోగుణంతో విహరించు. అలాగే తపస్సు చేసి, పరమాత్మను స్మరించు.
సర్వసత్త్వగుణః శాన్తో గృహీతవ్యః సదానఘ । సర్వథా త్రిగుణా యూయం సృష్టిస్థిత్యన్తకారకాః
శాంతమైన సత్త్వగుణాన్ని ఎప్పుడూ స్వీకరించాలి, పాపరహితుడా. మీరు ముగ్గురూ సృష్టి, స్థితి, లయాలకు కారణమవుతారు.
ఏభిర్విహీనం సంసారే వస్తు నైవాత్ర కుత్రచిత్ । వస్తుమాత్రం తు యద్దృశ్యం సంసారే త్రిగుణం హి తత్
ఈ లోకంలో ఇవి లేని ఏ వస్తువూ ఎక్కడా లేదు. మనకు కనబడే ప్రతి వస్తువు కూడా మూడు గుణాలతోనే ఉంటుంది.
దృశ్యం చ నిర్గుణం లోకే న భూతం నో భవిష్యతి । నిర్గుణః పరమాత్మాసౌ న తు దృశ్యః కదాచన
ఈ లోకంలో గుణాలు లేని దృష్టిగోచరమైనది ఎప్పుడూ లేదు, ఉండదు కూడా. గుణాతీతుడైన పరమాత్మ మన కళ్లకు ఎప్పుడూ కనిపించడు.
సగుణా నిర్గుణా చాహం సమయే శఙ్కరోత్తమా । సదాహం కారణం శమ్భో న చ కార్యం కదాచన
శివలోకంలో శ్రేష్ఠుడా, నేను సందర్భానుసారం గుణాలతోను, గుణాలేకుండా కూడా ఉంటాను. శంభూ, నేను ఎప్పుడూ కారణమే కానీ, ఫలితంగా ఎప్పుడూ ఉండను.
సగుణా కారణత్వాద్వై నిర్గుణా పురుషాన్తికే । మహత్తత్త్వమహఙ్కారో గుణాః శబ్దాదయస్తథా
గుణాలతో ఉన్నప్పుడు నేను కారణంగా ఉంటాను, గుణాలేకుండా ఉన్నప్పుడు పురుషునికి సమీపంగా ఉంటాను. మహత్తత్త్వం, అహంకారం, గుణాలు, శబ్దాది అంశాలు ఇవన్నీ—
కార్యకారణరూపేణ సంసరన్తే త్వహర్నిశమ్
ఇవి అన్నీ రాత్రింబవళ్ళు కారణం, ఫలితంగా మారుతూ తిరుగుతుంటాయి.
అహఙ్కారశ్చ మే కార్యం త్రిగుణోఽసౌ ప్రతిష్ఠితః । అహఙ్కారాన్మహత్తత్త్వం బుద్ధిః సా పరికీర్తితా
అహంకారం నా ఫలితం, అది మూడు గుణాలుగా స్థిరంగా ఉంటుంది. అహంకారంనుండి మహత్తత్త్వం, అంటే బుద్ధి, ఉద్భవిస్తుంది.
మహత్తత్త్వం హి కార్యం స్యాదహఙ్కారో హి కారణమ్ । తన్మాత్రాణి త్వహఙ్కారాదుత్పద్యన్తే సదైవ హి
మహత్తత్త్వం ఫలితం, అహంకారం కారణం. అహంకారంనుండి సూత్రతత్త్వాలు ఎప్పుడూ ఉద్భవిస్తుంటాయి.
కారణం పఞ్చభూతానాం తాని సర్వసముద్భవే । కర్మేన్ద్రియాణి పంచైవ పఞ్చ జ్ఞానేన్ద్రియాణి చ
అది ఐదు భూతాలకు కారణం, వాటినుండే అన్నీ ఉద్భవిస్తాయి. అలాగే ఐదు క్రియేంద్రియాలు, ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు కూడా.
మహాభూతాని పఞ్చైవ మనః షోడశమేవ చ । కార్యఞ్చ కారణఞ్చైవ గణోఽయం షోడశాత్మకః
ఐదు మహాభూతాలు, మనస్సు పదహారవదిగా—ఈ పదహారు సమూహం ఫలితంగా, కారణంగా ఉంటుంది.
పరమాత్మా పుమానాద్యో న కార్యం న చ కారణమ్ । ఏవం సముద్భవః శమ్భో సర్వేషామాదిసమ్భవే
పరమాత్మ, ఆది పురుషుడు, ఆయనకు ఫలితమూ లేదు, కారణమూ లేదు. శంభూ, ఈ విధంగా అన్నిటికీ ఆది ఉద్భవం జరుగుతుంది.
సంక్షేపేణ మయా ప్రోక్తస్తవ తత్ర సముద్భవః । వ్రజన్త్వద్య విమానేన కార్యార్థం మమ సత్తమాః
సంక్షిప్తంగా అక్కడి ఉద్భవాన్ని నీకు వివరించాను. ఇప్పుడు, ఉత్తములారా, నా కార్యార్థం కోసం విమానంలో వెళ్లండి.
స్మరణాద్దర్శనం తుభ్యం దాస్యేఽహం విషమే స్థితే । స్మర్తవ్యాహం సదా దేవాః పరమాత్మా సనాతనః
మీరు కష్టంలో ఉన్నప్పుడు నన్ను స్మరించితే, నేను మీకు దర్శనం ఇస్తాను. దేవతలారా, నన్ను ఎప్పుడూ శాశ్వత పరమాత్మగా స్మరించాలి.
ఉభయోః స్మరణాదేవ కార్యసిద్ధిరసంశయమ్ । బ్రహ్మోవాచ ఇత్యుక్త్వా విససర్జాస్మాన్దత్త్వా శక్తీః సుసంస్కృతాః
రెండు వైపులా స్మరణ వల్ల కార్యసిద్ధి నిస్సందేహంగా కలుగుతుంది. బ్రహ్మా ఉవాచ: ఇలా చెప్పి, ఆమె మాకు శక్తులను సమర్పించి, మమ్మల్ని పంపింది.
విష్ణవేఽథ మహాలక్ష్మీం మహాకాలీం శివాయ చ । మహాసరస్వతీం మహ్యం స్థానాత్తస్మాద్విసర్జితాః
విష్ణువుకు మహాలక్ష్మిని, శివుడికి మహాకాళిని, నాకు మహాసరస్వతిని ఇచ్చి, ఆమె తన స్థానంనుండి పంపింది.
స్థలాన్తరం సమాసాద్య తే జాతాః పురుషా వయమ్ । చిన్తయన్తః స్వరూపం తత్ప్రభావం పరమాద్భుతమ్
మేము వేరే స్థలానికి చేరుకుని, మనుషులుగా మారాం. ఆ స్వరూపాన్ని, దాని అద్భుతమైన ప్రభావాన్ని మనసులో ఆలోచించాం.
విమానం తత్సమాసాద్య సంరూఢాస్తత్ర వై త్రయః । న ద్వీపోఽసౌ న సా దేవీ సుధాసిన్ధుస్తథైవ చ
ఆ విమానాన్ని చేరుకుని, మేము ముగ్గురమూ అక్కడ స్థిరపడ్డాం. అది దీవి కాదు, ఆ దేవీ కూడా అక్కడ లేదు, అమృతసముద్రం కూడా లేదు.
ఆసాద్య తస్మిన్వితతే విమానే ప్రాప్తా వయం పఙ్కజసన్నిధౌ చ । మహార్ణవే యత్ర హతౌ దురత్యయౌ మురారిణా తౌ మధుకైటభాఖ్యౌ
ఆ విశాలమైన విమానాన్ని చేరుకుని, మేము కమల సమీపానికి వచ్చాము. అక్కడ మహాసముద్రంలో మురారికి శత్రువులైన మధు, కైటభులు సంహరించబడ్డారు.
తత్త్వనిరూపణవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ ఏవంప్రభావా సా దేవీ మయా దృష్టాథ విష్ణునా । శివేనాపి మహాభాగ తాస్తా దేవ్యః పృథక్పృథక్
తత్త్వ నిరూపణ వర్ణన: బ్రహ్మా ఉవాచ: అలా శక్తివంతురాలైన ఆ దేవిని నేను చూశాను, అలాగే విష్ణువు కూడా చూశాడు. మహాభాగుడా, శివుడు కూడా ఆ దేవతలను వేరువేరుగా చూశాడు.
వ్యాస ఉవాచ ఇత్యాకర్ణ్య పితుర్వాక్యం నారదో మునిసత్తమః । పప్రచ్ఛ పరమప్రీతః ప్రజాపతిమిదం వచః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: తండ్రి మాటలు విన్న నారదుడు, గొప్ప ఆనందంతో, ప్రజాపతిని ఇలా అడిగాడు.
నారద ఉవాచ పుమానాద్యోఽవినాశీ యో నిర్గుణోఽచ్యుతిరవ్యయః । దృష్టశ్చైవానుభూతశ్చ తద్వదస్వ పితామహ
నారదుడు ఇలా అడిగాడు: తాతయ్యా! ఆ ఆదికాలపు, నశించని, లక్షణాలు లేని, ఎప్పటికీ మారని, తప్పు లేని పరమపురుషుడి గురించి నాకు చెప్పండి. ఆయనను చూచినవారు, అనుభవించినవారు ఉన్నారు.
త్రిగుణా వీక్షితా శక్తిర్నిర్గుణా కీదృశీ పితః । తస్యాః స్వరూపం మే బ్రూహి పురుషస్య చ పద్మజ
కమలలో జన్మించినవాడా! మూడు లక్షణాలతో కనిపించే ఆ శక్తి అసలు స్వరూపం ఏమిటో చెప్పండి. అలాగే ఆ పురుషుని స్వరూపం కూడా వివరించండి.
యదర్థఞ్చ మయా తప్తం శ్వేతద్వీపే మహాతపః । దృష్టాః సిద్ధా మహాత్మానస్తాపసా గతమన్యవః
శ్వేతద్వీపంలో నేను ఎందుకు కఠిన తపస్సు చేశానో చెప్పండి. అక్కడ నేను మహాత్ములు, కోపం లేని తపస్సు చేసిన సిద్ధులను చూశాను.
పరమాత్మా న సమ్ప్రాప్తో మయాఽసౌ దృష్టిగోచరః । పునః పునస్తపస్తీవ్రం కృతం తత్ర ప్రజాపతే
ప్రజాపతీ! పరమాత్మ నాకు కనబడలేదు. అందుకే అక్కడ నేను మళ్లీ మళ్లీ తీవ్రమైన తపస్సు చేశాను.
భవతా సగుణా శక్తిర్దృష్టా తాత మనోరమా । నిర్గుణా నిర్గుణశ్చైవ కీదృశౌ తౌ వదస్వ మే
తండ్రీ! మీరు లక్షణాలతో కూడిన ఆ మోహకరమైన శక్తిని చూశారు. కానీ లక్షణాలు లేని శక్తి, లక్షణాలు లేని పురుషుడు ఎలా ఉంటారో నాకు చెప్పండి.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి పృష్ఠః పితా తేన నారదేన ప్రజాపతిః । ఉవాచ వచనం తథ్యం స్మితపూర్వం పితామహః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: నారదుడు అడిగిన ప్రశ్నలకు ప్రజాపతి, తాతయ్య, ముందుగా చిరునవ్వుతో నిజమైన మాటలు చెప్పాడు.
బ్రహ్మోవాచ నిర్గుణస్య మునే రూపం న భవేద్దృష్టిగోచరమ్ । దృశ్యఞ్చ నశ్వరం యస్మాదరూపం దృశ్యతే కథమ్
బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: మునీశ్వరా! లక్షణాలు లేని స్వరూపం కళ్లకు కనిపించదు. ఎందుకంటే కనబడేది నశించిపోతుంది. రూపం లేనిది ఎలా కనబడుతుంది?