హరబ్రహ్మకృతస్తుతివర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ ఇత్యుక్త్వా విరతే విష్ణౌ దేవదేవే జనార్దనే । ఉవాచ శఙ్కరః శర్వః ప్రణతః పురతః స్థితః
హరుడు, బ్రహ్మ చేసిన స్తోత్రవర్ణన. బ్రహ్మ చెప్పాడు: ఇలా విష్ణువు, దేవతల దేవుడు జనార్దనుడు మాట్లాడి మౌనంగా ఉండగా, శంకరుడు, శర్వుడు, ఆమె ముందు నమ్రతతో నిలబడి ఇలా అన్నాడు.
శివ ఉవాచ యది హరిస్తవ దేవి విభావజ- స్తదను పద్మజ ఏవ తవోద్భవః । కిమహమత్ర తవాపి న సద్గుణః సకలలోకవిధౌ చతురా శివే
శివుడు అన్నాడు: హరి మీ అవతారమైతే, పద్మజుడు కూడా మీ నుంచే పుట్టాడని అంటారు. మరి నేను కూడా మంచి లక్షణాలు మీ నుండి పొందకూడదా? అన్ని లోకాలను సృష్టించడంలో మీరు నైపుణ్యం కలవారు కదా!
త్వమసి భూః సలిలం పవనస్తథా ఖమపి వహ్నిగుణశ్చ తథా పునః । జనని తాని పునః కరణాని చ త్వమసి బుద్ధిమనోఽప్యథ హఙ్కృతిః
మీరు భూమి, నీరు, గాలి, ఆకాశం, అగ్ని లక్షణం కూడా. తల్లీ! మీరు ఇవే భూతాలు, వాటి ఇంద్రియాలు కూడా. మీరు బుద్ధి, మనస్సు, అహంకారం కూడా.
న చ విదన్తి వదన్తి చ యేఽన్యథా హరిహరాజకృతం నిఖిలం జగత్ । తవ కృతాస్త్రయ ఏవ సదైవ తే విరచయన్తి జగత్సచరాచరమ్
హరి, హరుడు, ఇతరులు ఈ జగత్తును సృష్టించారని చెప్పేవారు నిజాన్ని తెలియని వారు. మీ మూడు రూపాలే ఎప్పుడూ చరాచర జగత్తును సృష్టిస్తాయి.
అవనివాయుఖవహ్నిజలాదిభిః సవిషయైః సగుణైశ్చ జగద్భవేత్ । యది తదా కథమద్య చ తత్స్ఫుటం ప్రభవతీతి తవామ్బ కలామృతే
భూమి, గాలి, ఆకాశం, అగ్ని, నీరు మొదలైనవి, వాటి విషయాలు, లక్షణాలతో కూడిన ఈ జగత్తు ఉంది. కానీ, అమ్మా! మీ శక్తిలో ఒక్క భాగం లేకుండా ఇవన్నీ ఎలా స్పష్టంగా ఉనికిలోకి వచ్చాయి?
భవసి సర్వమిదం సచరాచరం త్వమజవిష్ణుశివాకృతికల్పితమ్ । వివిధవేషవిలాసకుతూహలై- ర్విరమసే రమసేఽమ్బ యథారుచి
ఈ చరాచర జగత్తు అంతా మీరు. బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుల రూపాలుగా ఊహించబడతారు.色色 రూపాలతో, అద్భుతమైన లీలలతో, మీరు ఇష్టమైతే లయమవుతారు, ఇష్టమైతే ఆనందిస్తారు, అమ్మా!
సకలలోకసిసృక్షురహం హరిః కమలభూశ్చ భవామ యదాఽమ్బికే । తవ పదామ్బుజపాంసుపరిగ్రహం సమధిగమ్య తదా నను చక్రిమ
అంబికే! నేను, హరి, కమలలోచుడు — మేము ఈ లోకాలను సృష్టించాలనుకున్నప్పుడు, నీ పదపద్మాల ధూళిని పొందిన తరువాతే ఆ శక్తి కలుగుతుంది.
యది దయార్ద్రమనా న సదామ్బికే కథమహం విహితశ్చ తమోగుణః । కమలజశ్చ రజోగుణసంభవః సువిహితః కిము సత్త్వగుణో హరిః
అంబికే! నీ మనసు ఎప్పుడూ దయతో నిండిపోలేకపోతే, నేను తామోగుణాన్ని, కమలజుడు రజోగుణాన్ని, హరి సత్త్వగుణాన్ని ఎలా పొందగలిగేవాళ్లం?
యది న తే విషమా మతిరమ్బికే కథమిదం బహుధా విహితం జగత్ । సచివభూపతిభృత్యజనావృతం బహుధనైరధనైశ్చ సమాకులమ్
అంబికే! నీ మనసు సమంగా లేకపోతే, ఈ లోకం ఇంత విభిన్నంగా — మంత్రులు, రాజులు, సేవకులు, ధనికులు, పేదలు ఇలా కలిసిమెలిసి ఎలా ఏర్పడింది?
తవ గుణాస్రయ ఏవ సదా క్షమాః ప్రకటనావనసంహరణేషు వై । హరిహరద్రుహిణాశ్చ క్రమాత్త్వయా విరచితాస్త్రిజగతాం కిల కారణమ్
నీ గుణాలే ఎల్లప్పుడూ సృష్టి, స్థితి, లయలో ప్రభావవంతంగా ఉంటాయి. హరి, హరుడు, బ్రహ్మ — వీరిని కూడా మూడు లోకాల కారణాలుగా నీవే ఏర్పరిచావు.
పరిచితాని మయా హరిణా తథా కమలజేన విమానగతేన వై । పథిగతైర్భువనాని కృతాని వా కథయ కేన భవాని నవాని చ
నేను, హరి, కమలజుడు — మేము విమానాల్లో ప్రయాణిస్తూ లోకాలను అన్వేషించాం. అయినా, కొత్త లోకాలను ఎవరు సృష్టిస్తున్నారు చెప్పు.
సృజసి పాసి జగజ్జగదమ్బికే స్వకలయా కియదిచ్ఛసి నాశితుమ్ । రమయసే స్వపతిం పురుషం సదా తవ గతిం న హి విద్మ వయం శివే
జగదంబికే! నీవే లోకాన్ని సృష్టించి, కాపాడి, నీ స్వశక్తితో ఎంత కావాలంటే అంత నాశనం చేస్తావు. నీవు ఎప్పుడూ నీ భర్తను సంతోషపెడతావు. నీ మార్గం మేము తెలుసుకోలేము శివే!
జనని దేహి పదామ్బుజసేవనం యువతిభాగవతానపి నః సదా । పురుషతామధిగమ్య పదామ్బుజా- ద్విరహితాః క్వ లభేమ సుఖం స్ఫుటమ్
తల్లి! మేము యువభక్తులమైనా నీ పదపద్మ సేవను మాకు అనుగ్రహించు. మానవ జన్మ పొందినా, నీ పాదాల సేవ లేకపోతే ఎక్కడ స్పష్టమైన సుఖం దొరుకుతుంది?
న రుచిరస్తి మమామ్బ పదామ్బుజం తవ విహాయ శివే భువనేష్వలమ్ । నివసితుం నరదేహమవాప్య చ త్రిభువనస్య పతిత్వమవాప్య వై
అమ్మా! నీ పదపద్మాలను వదిలి, ఈ లోకంలో ఏదీ నాకు ఇష్టం లేదు శివే! మానవ శరీరం లభించినా, మూడు లోకాల అధిపత్యం వచ్చినా, నీ పాదాలను వదిలి ఎక్కడా ఉండాలని మనసు లేదు.
సుదతి నాస్తి మనాగపి మే రతి- ర్యువతిభావమవాప్య తవాన్తికే । పురుషతా క్వ సుఖాయ భవత్యలం తవ పదం న యదీక్షణగోచరమ్
సుందరివి! నీ సమీపంలో యువత పొందినా, నాకు కొంచెం కూడా ఆనందం లేదు. నీ పాదాలు కనబడకపోతే, మానవత్వం ఎలా సుఖాన్ని ఇస్తుంది?
త్రిభువనేషు భవత్వియమమ్బికే మమ సదైవ హి కీర్తిరనావిలా । యువతిభావమవాప్య పదామ్బుజం పరిచితం తవ సంసృతినాశనమ్
అంబికే! మూడు లోకాలలో నా కీర్తి ఎప్పుడూ మలినం కాకుండా ఉండాలి. యువతను పొందిన తరువాత, నీ జననమరణ చక్రాన్ని నశింపజేసే పదపద్మాలను నేను తెలుసుకున్నాను.
భువి విహాయ తవాన్తికసేవనం క ఇహ వాఞ్ఛతి రాజ్యమకంటకమ్ । త్రుటిరసౌ కిల యాతి యుగాత్మతాం న నికటం యది తేఽఙ్ఘ్రిసరోరుహమ్
ఈ భూమిపై నీ సేవను వదిలి, ఎవరు ఇక్కడ కష్టరహిత రాజ్యాన్ని కోరతారు? నీ పాదపద్మాలు దగ్గర లేకపోతే, ఆ ఐశ్వర్యం ఎక్కువ కాలం నిలవదు.
తపసి యే నిరతా మునయోఽమలా- స్తవ విహాయ పదామ్బుజపూజనమ్ । జనని తే విధినా కిల వఞ్చితాః పరిభవో విభవే పరికల్పితః
తల్లి! నీ పదపద్మార్చనను వదిలి, తపస్సులో నిమగ్నమైన పుణ్యాత్ములు కూడా విధి చేత మోసపోయారు. ఐశ్వర్యంలో ఉన్నా, అవమానం తప్పదు.
న తపసా న దమేన సమాధినా న చ తథా విహితైః క్రతుభిర్యథా । తవ పదాబ్జపరాగనిషేవణా- ద్భవతి ముక్తిరజే భవసాగరాత్
తపస్సు, దమనం, ధ్యానం, కర్మలు ఎంత చేసినా, నీ పదపద్మ ధూళిని భక్తితో సేవించడంవల్లే భవసాగరాన్ని దాటి ముక్తి లభిస్తుంది.
కురు దయాం దయసే యది దేవి మాం కథయ మన్త్రమనావిలమద్భుతమ్ । సమభవం ప్రజపన్సుఖితో హ్యహం సువిశదం చ నవార్ణమనుత్తమమ్
దేవి! నాపై దయ చూపించు. నిజంగా దయతో ఉంటే, ఆ అద్భుతమైన పవిత్ర మంత్రాన్ని నాకు చెప్పు. నేను దానిని జపించినప్పుడు, నేను ఆనందంగా అయ్యాను. ఆ స్పష్టమైన, ఉత్తమమైన నవాక్షర మంత్రం ప్రత్యక్షమైంది.
ప్రథమజన్మని చాధిగతో మయా తదధునా న విభాతి నవాక్షరః । కథయ మాం మనుమద్య భవార్ణవా- జ్జనని తారయ తారయ తారకే
మొదటి జన్మలో నేను దానిని పొందాను, కానీ ఇప్పుడు ఆ నవాక్షర మంత్రం ప్రకాశించడం లేదు. తల్లి! నేడు ఆ మంత్రాన్ని నాకు చెప్పు. భవసాగరాన్ని దాటేందుకు నన్ను రక్షించు, రక్షించు, ఓ రక్షకుడా!
ఇత్యుక్తా సా తదా దేవీ శివేనాద్భుతతేజసా । ఉచ్చచారామ్బికా మన్త్రం ప్రస్ఫుటం చ నవాక్షరమ్
అలా అడిగినప్పుడు, అద్భుత తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తున్న దేవి అంబికా, ఆ నవాక్షర మంత్రాన్ని స్పష్టంగా ఉచ్చరించింది.
తం గృహీత్వా మహాదేవః పరాం ముదమవాప హ । ప్రణమ్య చరణౌ దేవ్యాస్తత్రైవావస్థితః శివః
ఆ మంత్రాన్ని స్వీకరించిన మహాదేవుడు పరమానందాన్ని పొందాడు. దేవి పాదాలకు నమస్కరించి, అక్కడే నిలిచాడు శివుడు.
జపన్నవాక్షరం మన్త్రం కామదం మోక్షదం తథా । బీజయుక్తం శుభోచ్చారం శఙ్కరస్తస్థివాంస్తదా
కామాలను ప్రసాదించే, మోక్షాన్ని ఇచ్చే, బీజంతో కూడిన, శుభంగా ఉచ్చరించదగిన ఆ నవాక్షర మంత్రాన్ని శంకరుడు అక్కడే నిలబడి జపించాడు.
తం తథాఽవస్థితం దృష్ట్వా శఙ్కరం లోకశఙ్కరమ్ । అవోచం తాం మహామాయాం సంస్థితోఽహం పదాన్తికే
ప్రపంచాలకు మంగళకరుడైన శంకరుని అలా ఉన్నట్లు చూసి, నేను ఆ మహామాయ వద్ద, ఆమె పాదాల దగ్గర నిలబడి మాట్లాడాను.
న వేదాస్త్వామేవం కలయితుమిహాసన్నపటవో యతస్తే నోచుస్త్వాం సకలజనధాత్రీమవికలామ్ । స్వధాభూతా దేవీ సకలమఖహోమేషు విహితా తదా త్వం సర్వజ్ఞా జనని ఖలు జాతా త్రిభువనే
వేదాలు నిన్ను ఇలా పూర్తిగా గ్రహించలేవు. అందుకే, నీవు అన్ని జీవులకు జనని, లోపరహితురాలివని స్పష్టంగా చెప్పలేవు. ప్రతి యజ్ఞంలో నీవే స్వధారూపంగా ఉంటావు. అందుకే, మూడు లోకాలలో నీవే సర్వజ్ఞానమయి తల్లి అయ్యావు.
కర్తాఽహం ప్రకరోమి సర్వమఖిలం బ్రహ్మాణ్డమత్యద్భుతం కోఽన్యోస్తీహ చరాచరే త్రిభువనే మత్తః సమర్థః పుమాన్ । ధన్యోఽస్మ్యత్ర న సంశయః కిల యదా బ్రహ్మాఽస్మి లోకాతిగో మగ్నోఽహం భవసాగరే ప్రవితతే గర్వాభివేశాదితి
ఈ అద్భుతమైన బ్రహ్మాండాన్ని సృష్టించేది నేనే. మూడు లోకాలలో చరాచరములలో నన్ను మించిన శక్తివంతుడు ఎవ్వడూ లేడు. నేను బ్రహ్మగా, లోకాలకు అతీతుడిగా, భవసాగరంలో మునిగిపోయి, గర్వంతో నిండిపోయినవాడిని. ఇది నిస్సందేహంగా నా అదృష్టం.
అద్యాహం తవ పాదపఙ్కజపరాగాదానగర్వేణ వై ధన్యోఽస్మీతి యథార్థవాదనిపుణో జాతః ప్రసాదాచ్చ తే । యాచే త్వాం భవభీతినాశచతురాం ముక్తిప్రదాం చేశ్వరీం హిత్వా మోహకృతం మహార్తినిగడం త్వద్భక్తియుక్తం కురు
ఈ రోజు నీ పద్మపాదాల ధూళివల్ల గర్వం లేకుండా నిజంగా ధన్యుడనయ్యాను. నీ కృపతో నిజమైన మాటలు చెప్పడంలో నైపుణ్యం కలిగాను. భవభయాన్ని తొలగించేవారూ, మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవారూ అయిన అమ్మా! మోహం వల్ల కలిగిన బాధలను విడిచి, నన్ను నీ భక్తితో నింపుము.
అతోఽహఞ్చ జాతో విముక్తః కథం స్యాం సరోజాదమేయాత్త్వదావిష్కృతాద్వై । తవాజ్ఞాకరః కిఙ్కరోఽస్మీతి నూనం శివే పాహి మాం మోహమగ్నం భవాబ్ధౌ
నీ వల్లనే నేను కమలంలో పుట్టాను. నీవు చూపినదానివల్లనే వెలిసాను. నీ ఆజ్ఞను పాటించే సేవకుడిని నేను. శివే! భ్రమలో, భవసాగరంలో మునిగిపోయిన నన్ను రక్షించు.
న జానన్తి యే మానవాస్తే వదన్తి ప్రభుం మాం తవాద్యం చరిత్రం పవిత్రమ్ । యజన్తీహ యే యాజకాః స్వర్గకామా న తే తే ప్రభావం విదన్త్యేవ కామమ్
నిన్ను తెలియని మనుషులు నన్ను ప్రభువని, నీ పవిత్రమైన ప్రాచీన స్వభావాన్ని చెబుతారు. ఇక్కడ స్వర్గాన్ని కోరుతూ యజ్ఞాలు చేసే యాజకులు నీ శక్తిని నిజంగా గ్రహించరు.