ఏకకర్తృకమేతద్వా బహుకర్తృకమన్యథా । అకర్తృకం న కార్యం స్యాద్విరోధోఽయం విభాతి మే
ఇది ఒకరే సృష్టికర్తగా ఉన్నదా, లేక అనేకులు కలిసే సృష్టించారా? లేక సృష్టికర్త లేకపోతే, ఈ సృష్టి ఎలా సంభవిస్తుంది? ఈ సందేహం నాకు తలెత్తుతోంది.
ఇతి సన్దేహసన్దోహే మగ్నం మాం తారయాధునా । వికల్పకోటీః కృర్వాణం సంసారేఽస్మిన్ ప్రవిస్తరే
ఇలా అనేక సందేహాలలో మునిగిపోయిన నన్ను, ఈ విస్తృతమైన సంసారంలో ఎన్నో ఆలోచనల్లో చిక్కుకున్న నన్ను, ఇప్పుడు దయచేసి రక్షించండి.
బ్రువన్తి శంకరం కేచిన్మత్వా కారణకారణమ్ । సదాశివం మహాదేవం ప్రలయోత్పత్తివర్జితమ్
కొంతమంది శివుడే కారణాలకూ కారణమని, సదాశివుడు, మహాదేవుడు, సృష్టి లయలకు అతీతుడని చెబుతారు.
ఆత్మారామం సురేశం చ త్రిగుణం నిర్మలం హరమ్ । సంసారతారకం నిత్యం సృష్టిస్థిత్యన్తకారణమ్
ఆయన తనలో తానే తృప్తి చెందినవాడు, దేవతల అధిపతి, మూడు గుణాలతో కూడినవాడు, పవిత్రుడు, హరుడు, సంసార బంధనాల నుంచి రక్షించేవాడు, శాశ్వతుడు, సృష్టి, స్థితి, లయలకు కారణమైనవాడు.
అన్యే విష్ణుం స్తువన్త్యేనం సర్వేషాం ప్రభుమీశ్వరమ్ । పరమాత్మానమవ్యక్తం సర్వశక్తిసమన్వితమ్
ఇంకొంతమంది విష్ణువును సమస్త జగత్తుకు అధిపతిగా, పరమాత్మగా, అవ్యక్త స్వరూపుడిగా, అన్ని శక్తులతో కూడినవాడిగా స్తుతిస్తారు.
భుక్తిదం ముక్తిదం శాన్తం సర్వాదిం సర్వతోముఖమ్ । వ్యాపకం విశ్వశరణమనాదినిధనం హరిమ్
ఆయన భోగాన్ని, మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడు, శాంత స్వరూపుడు, సమస్తానికి ఆదిగా ఉన్నవాడు, అన్ని దిశల్లో ఉన్నవాడు, అంతటా వ్యాపించినవాడు, జగత్తుకు ఆశ్రయమైనవాడు, ఆదిము లేని, అంతము లేని హరి.
ధాతారం చ తథా చాన్యే బ్రువన్తి సృష్టికారణమ్ । తమేవ సర్వవేత్తారం సర్వభూతప్రవర్తకమ్
ఇంకొంతమంది సృష్టికర్తనే సృష్టికి కారణమని, సమస్తాన్ని తెలిసినవాడని, అన్ని భూతాలను నడిపేవాడని చెబుతారు.
చతుర్ముఖం సురేశానం నాభిపద్మభవం విభుమ్ । స్రష్టారం సర్వలోకానాం సత్యలోకనివాసినమ్
నాలుగు ముఖాలు కలిగిన దేవతాధిపతి, నాభిపద్మంలో జన్మించినవాడు, పరాక్రమశాలి, అన్ని లోకాల సృష్టికర్త, సత్యలోకంలో నివసించేవాడు.
దినేశం ప్రవదన్త్యన్యే సర్వేశం వేదవాదినః । స్తువన్తి చైవ గాయన్తి సాయం ప్రాతరతన్ద్రితాః
ఇంకొంతమంది వేదపండితులు సూర్యునే సమస్తానికి అధిపతిగా చెబుతారు. వారు ఉదయం, సాయంత్రం అలసట లేకుండా ఆయనను స్తుతిస్తూ, గానం చేస్తారు.
యజన్తి చ తథా యజ్ఞే వాసవం చ శతక్రతుమ్ । సహస్రాక్షం దేవదేవం సర్వేషాం ప్రభుముల్బణమ్
అలాగే, యజ్ఞాల్లో వాసవుడైన ఇంద్రుని, సహస్రాక్షుడైన దేవతాధిపతిని, సమస్తానికి ప్రభువైన శక్తిశాలి దేవుడిని పూజిస్తారు.
యజ్ఞాధీశం సురాధీశం త్రిలోకేశం శచీపతిమ్ । యజ్ఞానాం చైవ భోక్తారం సోమపం సోమపప్రియమ్
యజ్ఞాధిపతి, దేవతల అధిపతి, మూడు లోకాల అధిపతి, శచీదేవి భర్త, యజ్ఞఫలాన్ని అనుభవించేవాడు, సోమపానుడు, సోమకు ప్రియమైనవాడు.
వరుణం చ తథా సోమం పావకం పవనం తథా । యమం కుబేరం ధనదం గణాధీశం తథాపరే
ఇంకొంతమంది వరుణుడు, సోముడు, అగ్ని, వాయువు, యముడు, ధనదుడైన కుబేరుడు, గణాధిపతి గణేశుని కూడా పూజిస్తారు.
హేరమ్బం గజవక్త్రం చ సర్వకార్యప్రసాధకమ్ । స్మరణాత్సిద్ధిదం కామం కామదం కామగం పరమ్
హేరంబుడు, ఏనుగు ముఖం కలిగినవాడు, అన్ని కార్యాలను సిద్ధించేవాడు, స్మరణతో సిద్ధిని ప్రసాదించేవాడు, కోరికలను తీరుస్తాడు, కోరికలను నెరవేర్చే వారిలో అత్యుత్తముడు.
భవానీం కేచనాచార్యాః ప్రవదన్త్యఖిలార్థదామ్ । ఆదిమాయాం మహాశక్తిం ప్రకృతిం పురుషానుగామ్
కొంతమంది ఆచార్యులు భవానిని సమస్త ఫలితాలను ప్రసాదించేవారిగా, ఆదిమాయగా, మహాశక్తిగా, ప్రకృతిగా, పురుషుని అనుసరించేవారిగా చెబుతారు.
బ్రహ్మైకతాసమాపన్నాం సృష్టిస్థిత్యన్తకారిణీమ్ । మాతరం సర్వభూతానాం దేవతానాం తథైవ చ
బ్రహ్మతో ఏకత్వాన్ని పొందినవారు, సృష్టి, స్థితి, లయాలకు కారణమైనవారు, సమస్త భూతాలకు, దేవతలకు తల్లిగా ఉన్నారు.
అనాదినిధనాం పూర్ణాం వ్యాపికాం సర్వజన్తుషు । ఈశ్వరీం సర్వలోకానాం నిర్గుణాం సగుణాం శివామ్
ఆమెకు ఆదియూ లేదు, అంత్యమూ లేదు, సంపూర్ణ స్వరూపిణి, అన్ని జంతువుల్లో వ్యాపించి ఉన్నవారు, అన్ని లోకాల అధిపతిగా, నిర్గుణా, సగుణా, మంగళకరమైనవారు.
వైష్ణవీం శాఙ్కరీం బ్రాహ్మీం వాసవీం వారుణీం తథా । వారాహీం నారసింహీం చ మహాలక్ష్మీం తథాద్భుతామ్
వైష్ణవీ, శాంకరీ, బ్రాహ్మీ, వాసవీ, వారుణీ, వారాహీ, నారసింహీ, అలాగే ఆద్భుతమైన మహాలక్ష్మీ — వీరందరూ ఆమె స్వరూపాలు.
వేదమాతరమేకాం చ విద్యాం భవతరోః స్థిరామ్ । సర్వదుఃఖనిహన్త్రీం చ స్మరణాత్సర్వకామదామ్
వేదమాతగా నిలిచిన, జీవవృక్షంలా స్థిరంగా ఉన్న విద్య, అన్ని బాధలను తొలగించేవారు, స్మరణతో అన్ని కోరికలు తీర్చేవారు ఆమె.
మోక్షదాం చ ముముక్షూణాం కామదాం చ ఫలార్థినామ్ । త్రిగుణాతీతరూపాం చ గుణవిస్తారకారకామ్
మోక్షాన్ని కోరేవారికి విముక్తిని, ఫలితాన్ని ఆశించే వారికి కోరికలను ఇచ్చే ఆమె, మూడు గుణాలకు అతీతురాలు, గుణాల విస్తరణకు కారణురాలు.
నిర్గుణాం సగుణాం తస్మాత్తాం ధ్యాయన్తి ఫలార్థినః । నిరంజనం నిరాకారం నిర్లేపం నిర్గుణం కిల
ఆమె నిర్గుణురాలు, సగుణురాలు కూడా. అందుకే ఫలితాన్ని కోరేవారు ఆమెను ధ్యానిస్తారు. నిజంగా ఆమె మచ్చలేని, రూపరహిత, అంటుకోని, నిర్గుణురాలు.
అరూపం వ్యాపకం బ్రహ్మ ప్రవదన్తి మునీశ్వరాః । వేదోపనిషది ప్రోక్తస్తేజోమయ ఇతి క్వచిత్
ఆ పరబ్రహ్మం రూపరహితం, అన్నిచోట్ల వ్యాపించిందని మునిశ్రేష్ఠులు చెబుతారు. వేదాలు, ఉపనిషత్తుల్లో దాన్ని కాంతిమయమైందిగా కూడా చెప్పారు.
సహస్రశీర్షా పురుషః సహస్రనయనస్తథా । సహస్రకరకర్ణశ్చ సహస్రాస్యః సహస్రపాత్
ఆ పురుషుడు వెయ్యి తలలు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి చేతులు, వెయ్యి చెవులు, వెయ్యి ముఖాలు, వెయ్యి కాలులు కలిగి ఉన్నాడు.
విష్ణోః పాదమథాకాశం పరమం సముదాహృతమ్ । విరాజం విరజం శాన్తం ప్రవదన్తి మనీషిణః
విష్ణువు పాదాన్ని పరమాకాశంగా అంటారు. అది నిర్మలమైనది, మచ్చలేనిది, శాంతమైనదని జ్ఞానులు చెబుతారు.
పురుషోత్తమం తథా చాన్యే ప్రవదన్తి పురావిదః । నైకోఽపీతి వదన్త్యన్యే ప్రభురీశః కదాచన
ఇంకొందరు పండితులు ఆయనను పురుషోత్తముడని అంటారు. మరికొందరు ఆయన ఒక్కడే కాదని, ఎప్పుడూ ప్రభువుగా ఉంటాడని చెబుతారు.
అనీశ్వరమిదం సర్వం బ్రహ్మాణ్డమితి కేచన । న కదాపీశజన్యం యజ్జగదేతదచిన్తితమ్
ఇంకొందరు ఈ సర్వబ్రహ్మాండానికి ఏ ప్రభువు లేదని, ఎప్పుడూ ఏ దేవుడూ సృష్టించలేదని, ఈ జగత్తు అర్థం చేయలేనిదని అంటారు.
సదైవేదమనీశం చ స్వభావోత్థం సదేదృశమ్ । అకర్తాసౌ పుమాన్ప్రోక్తః ప్రకృతిస్తు తథా చ సా
ఇది ఎప్పుడూ ఇలానే స్వభావంతో ఉద్భవించిందని, దీనికి యజమాని లేడని, ఆ పురుషుడిని కర్త కాదని, ఆమెను ప్రకృతిగా అంటారు.
ఏవం వదన్తి సాఙ్ఖ్యాశ్చ మునయః కపిలాదయః । ఏతే సన్దేహసన్దోహాః ప్రభవన్తి తథాఽపరే
ఇలా కపిలుడు మొదలైన సాంఖ్య మునులు చెబుతారు. వీటి వల్ల అనేక సందేహాలు, అయోమయాలు కలుగుతుంటాయి.
వికల్పోపహతం చేతః కిం కరోమి మునీశ్వర । ధర్మాధర్మవివక్షాయాం న మనో మే స్థిరం భవేత్
ఈ విధమైన భేదభావాలతో నా మనసు స్థిరంగా ఉండడం లేదు, మహామునీశ్వరా. ధర్మం, అధర్మం మధ్య తేడా తెలుసుకోవడంలో నా మనస్సు నిలవడం లేదు.
కో ధర్మః కీదృశోఽధర్మశ్చిహ్నం నైవోపలభ్యతే । దేవాః సత్త్వగుణోత్పన్నాః సత్యధర్మవ్యవస్థితాః
ఏది ధర్మం? ఏది అధర్మం? స్పష్టమైన గుర్తు కనపడటం లేదు. దేవతలు సత్త్వగుణంలో పుట్టి, సత్యధర్మంలో స్థిరంగా ఉంటారు.
పీడ్యన్తే దానవైః పాపైః కుత్ర ధర్మవ్యవస్థితిః । ధర్మస్థితాః సదాచారాః పాణ్డవా మమ వంశజాః
అయినా వారు దానవుల పాపాల వల్ల బాధపడుతున్నారు. మరి ధర్మ స్థితి ఎక్కడ? పాండవులు, నా వంశస్థులు, ధర్మంలో, సద్చార్యంలో నిలిచినవారు—