హర్షశోకయుతాస్తే వై నిద్రాలస్యసమన్వితాః । సప్తధాతుమయాస్తేషాం దేహాః కిం వాన్యథా మునే
వారు సంతోషం, దుఃఖం అనుభవిస్తారా? నిద్ర, అలసట కలిగి ఉంటారా? వారి శరీరాలు ఏడు ధాతువులతో తయారయ్యాయా, లేక వేరేలా ఉన్నాయా, మునివరా?
కైర్ద్రవ్యైర్నిర్మితాస్తే వై కైర్గుణైరిన్ద్రియైస్తథా । భోగశ్చ కీదృశస్తేషాం ప్రమాణమాయుషస్తథా
వారు ఏ పదార్థాలతో తయారయ్యారు? ఏ లక్షణాలు, ఇంద్రియాలు కలిగి ఉన్నారు? వారికి ఎలాంటి అనుభవాలు ఉంటాయి? వారి ఆయుషు ఎంత?
నివాసస్థానమప్యేషాం విభూతిం చ వదస్వ మే । శ్రోతుమిచ్ఛామ్యహం బ్రహ్మన్ విస్తరేణ కథామిమామ్
వారికి నివాస స్థలాలు ఎక్కడ? వారి వైభవం ఎలా ఉంటుంది? బ్రహ్మన్! ఈ కథను నాకు పూర్తిగా వివరంగా చెప్పండి.
వ్యాస ఉవాచ - దుర్గమః ప్రశ్నభారోఽయం కృతో రాజంస్త్వయాఽధునా । బ్రహ్మాదీనాం సముత్పత్తిః కస్మాదితి మహామతే
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా! బ్రహ్మ మొదలైన వారి ఉద్భవం, ఎందుకు పుట్టారు అనే విషయాన్ని అడగడం చాలా క్లిష్టమైన ప్రశ్న.
ఏతదేవ మయా పూర్వం పృష్టోఽసౌ నారదో మునిః । విస్మితః ప్రత్యువాచేదముత్థితః శృణు భూపతే
ఇలాంటి ప్రశ్నను నేను కూడా ముందుగా నారద మహర్షిని అడిగాను. ఆయన ఆశ్చర్యపడి, లేచి, ఇలా సమాధానం చెప్పాడు. విను రాజా!
కస్మింశ్చ సమయే చాహం గఙ్గాతీరే స్థితం మునిమ్ । అపశ్యం నారదం శాన్తం సర్వజ్ఞం వేదవిత్తమమ్
ఒకసారి, గంగా తీరంలో శాంతంగా నిలబడి ఉన్న, అన్నీ తెలిసిన, వేదాలలో నిపుణుడైన నారద మహర్షిని నేను చూశాను.
దృష్ట్వాహం ముదితో భూత్వా పాదయోరపతం మునేః । తేజాజ్ఞప్తః సమీపేఽస్య సంవిష్టశ్చ వరాసనే
ఆయనను చూసి ఆనందంతో ఆయన పాదాలకు నమస్కరించాను. ఆయన అనుమతితో, ఆయన దగ్గర మంచి ఆసనంపై కూర్చున్నాను.
శ్రుత్వా కుశలవార్తాం వై తమపృచ్ఛం విధేః సుతమ్ । నిర్విష్టం జాహ్నవీతీరే నిర్జనే సూక్ష్మవాలుకే
ఆయన క్షేమవార్తలు చెప్పిన తర్వాత, బ్రహ్మ కుమారుడైన నారదుని, జాహ్నవీ తీరంలో ఒంటరిగా, సున్నితమైన ఇసుకపై ధ్యానంలో ఉన్నప్పుడు అడిగాను.
మునేఽతివితతస్యాస్య బ్రహ్మాణ్డస్య మహామతే । కః కర్తా పరమః ప్రోక్తస్తన్మే బ్రూహి విధానతః
ఓ మహర్షీ, ఈ విస్తారమైన బ్రహ్మాండంలో పరమ సృష్టికర్తగా ఎవరు చెప్పబడతారు? దయచేసి నాకు వివరంగా చెప్పండి.
కస్మాదేతత్సముత్పన్నం బ్రహ్మాణ్డం మునిసత్తమ । అనిత్యం వా తథా నిత్యం తదాచక్ష్వ ద్విజోత్తమ
ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఈ బ్రహ్మాండం ఏది నుండి పుట్టింది? ఇది శాశ్వతమా, లేక నశ్వరమా? దయచేసి నన్ను వివరంగా తెలియజేయండి.
ఏకకర్తృకమేతద్వా బహుకర్తృకమన్యథా । అకర్తృకం న కార్యం స్యాద్విరోధోఽయం విభాతి మే
ఇది ఒకరే సృష్టికర్తగా ఉన్నదా, లేక అనేకులు కలిసే సృష్టించారా? లేక సృష్టికర్త లేకపోతే, ఈ సృష్టి ఎలా సంభవిస్తుంది? ఈ సందేహం నాకు తలెత్తుతోంది.
ఇతి సన్దేహసన్దోహే మగ్నం మాం తారయాధునా । వికల్పకోటీః కృర్వాణం సంసారేఽస్మిన్ ప్రవిస్తరే
ఇలా అనేక సందేహాలలో మునిగిపోయిన నన్ను, ఈ విస్తృతమైన సంసారంలో ఎన్నో ఆలోచనల్లో చిక్కుకున్న నన్ను, ఇప్పుడు దయచేసి రక్షించండి.
బ్రువన్తి శంకరం కేచిన్మత్వా కారణకారణమ్ । సదాశివం మహాదేవం ప్రలయోత్పత్తివర్జితమ్
కొంతమంది శివుడే కారణాలకూ కారణమని, సదాశివుడు, మహాదేవుడు, సృష్టి లయలకు అతీతుడని చెబుతారు.
ఆత్మారామం సురేశం చ త్రిగుణం నిర్మలం హరమ్ । సంసారతారకం నిత్యం సృష్టిస్థిత్యన్తకారణమ్
ఆయన తనలో తానే తృప్తి చెందినవాడు, దేవతల అధిపతి, మూడు గుణాలతో కూడినవాడు, పవిత్రుడు, హరుడు, సంసార బంధనాల నుంచి రక్షించేవాడు, శాశ్వతుడు, సృష్టి, స్థితి, లయలకు కారణమైనవాడు.
అన్యే విష్ణుం స్తువన్త్యేనం సర్వేషాం ప్రభుమీశ్వరమ్ । పరమాత్మానమవ్యక్తం సర్వశక్తిసమన్వితమ్
ఇంకొంతమంది విష్ణువును సమస్త జగత్తుకు అధిపతిగా, పరమాత్మగా, అవ్యక్త స్వరూపుడిగా, అన్ని శక్తులతో కూడినవాడిగా స్తుతిస్తారు.
భుక్తిదం ముక్తిదం శాన్తం సర్వాదిం సర్వతోముఖమ్ । వ్యాపకం విశ్వశరణమనాదినిధనం హరిమ్
ఆయన భోగాన్ని, మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడు, శాంత స్వరూపుడు, సమస్తానికి ఆదిగా ఉన్నవాడు, అన్ని దిశల్లో ఉన్నవాడు, అంతటా వ్యాపించినవాడు, జగత్తుకు ఆశ్రయమైనవాడు, ఆదిము లేని, అంతము లేని హరి.
ధాతారం చ తథా చాన్యే బ్రువన్తి సృష్టికారణమ్ । తమేవ సర్వవేత్తారం సర్వభూతప్రవర్తకమ్
ఇంకొంతమంది సృష్టికర్తనే సృష్టికి కారణమని, సమస్తాన్ని తెలిసినవాడని, అన్ని భూతాలను నడిపేవాడని చెబుతారు.
చతుర్ముఖం సురేశానం నాభిపద్మభవం విభుమ్ । స్రష్టారం సర్వలోకానాం సత్యలోకనివాసినమ్
నాలుగు ముఖాలు కలిగిన దేవతాధిపతి, నాభిపద్మంలో జన్మించినవాడు, పరాక్రమశాలి, అన్ని లోకాల సృష్టికర్త, సత్యలోకంలో నివసించేవాడు.
దినేశం ప్రవదన్త్యన్యే సర్వేశం వేదవాదినః । స్తువన్తి చైవ గాయన్తి సాయం ప్రాతరతన్ద్రితాః
ఇంకొంతమంది వేదపండితులు సూర్యునే సమస్తానికి అధిపతిగా చెబుతారు. వారు ఉదయం, సాయంత్రం అలసట లేకుండా ఆయనను స్తుతిస్తూ, గానం చేస్తారు.
యజన్తి చ తథా యజ్ఞే వాసవం చ శతక్రతుమ్ । సహస్రాక్షం దేవదేవం సర్వేషాం ప్రభుముల్బణమ్
అలాగే, యజ్ఞాల్లో వాసవుడైన ఇంద్రుని, సహస్రాక్షుడైన దేవతాధిపతిని, సమస్తానికి ప్రభువైన శక్తిశాలి దేవుడిని పూజిస్తారు.
యజ్ఞాధీశం సురాధీశం త్రిలోకేశం శచీపతిమ్ । యజ్ఞానాం చైవ భోక్తారం సోమపం సోమపప్రియమ్
యజ్ఞాధిపతి, దేవతల అధిపతి, మూడు లోకాల అధిపతి, శచీదేవి భర్త, యజ్ఞఫలాన్ని అనుభవించేవాడు, సోమపానుడు, సోమకు ప్రియమైనవాడు.
వరుణం చ తథా సోమం పావకం పవనం తథా । యమం కుబేరం ధనదం గణాధీశం తథాపరే
ఇంకొంతమంది వరుణుడు, సోముడు, అగ్ని, వాయువు, యముడు, ధనదుడైన కుబేరుడు, గణాధిపతి గణేశుని కూడా పూజిస్తారు.
హేరమ్బం గజవక్త్రం చ సర్వకార్యప్రసాధకమ్ । స్మరణాత్సిద్ధిదం కామం కామదం కామగం పరమ్
హేరంబుడు, ఏనుగు ముఖం కలిగినవాడు, అన్ని కార్యాలను సిద్ధించేవాడు, స్మరణతో సిద్ధిని ప్రసాదించేవాడు, కోరికలను తీరుస్తాడు, కోరికలను నెరవేర్చే వారిలో అత్యుత్తముడు.
భవానీం కేచనాచార్యాః ప్రవదన్త్యఖిలార్థదామ్ । ఆదిమాయాం మహాశక్తిం ప్రకృతిం పురుషానుగామ్
కొంతమంది ఆచార్యులు భవానిని సమస్త ఫలితాలను ప్రసాదించేవారిగా, ఆదిమాయగా, మహాశక్తిగా, ప్రకృతిగా, పురుషుని అనుసరించేవారిగా చెబుతారు.
బ్రహ్మైకతాసమాపన్నాం సృష్టిస్థిత్యన్తకారిణీమ్ । మాతరం సర్వభూతానాం దేవతానాం తథైవ చ
బ్రహ్మతో ఏకత్వాన్ని పొందినవారు, సృష్టి, స్థితి, లయాలకు కారణమైనవారు, సమస్త భూతాలకు, దేవతలకు తల్లిగా ఉన్నారు.
అనాదినిధనాం పూర్ణాం వ్యాపికాం సర్వజన్తుషు । ఈశ్వరీం సర్వలోకానాం నిర్గుణాం సగుణాం శివామ్
ఆమెకు ఆదియూ లేదు, అంత్యమూ లేదు, సంపూర్ణ స్వరూపిణి, అన్ని జంతువుల్లో వ్యాపించి ఉన్నవారు, అన్ని లోకాల అధిపతిగా, నిర్గుణా, సగుణా, మంగళకరమైనవారు.
వైష్ణవీం శాఙ్కరీం బ్రాహ్మీం వాసవీం వారుణీం తథా । వారాహీం నారసింహీం చ మహాలక్ష్మీం తథాద్భుతామ్
వైష్ణవీ, శాంకరీ, బ్రాహ్మీ, వాసవీ, వారుణీ, వారాహీ, నారసింహీ, అలాగే ఆద్భుతమైన మహాలక్ష్మీ — వీరందరూ ఆమె స్వరూపాలు.
వేదమాతరమేకాం చ విద్యాం భవతరోః స్థిరామ్ । సర్వదుఃఖనిహన్త్రీం చ స్మరణాత్సర్వకామదామ్
వేదమాతగా నిలిచిన, జీవవృక్షంలా స్థిరంగా ఉన్న విద్య, అన్ని బాధలను తొలగించేవారు, స్మరణతో అన్ని కోరికలు తీర్చేవారు ఆమె.
మోక్షదాం చ ముముక్షూణాం కామదాం చ ఫలార్థినామ్ । త్రిగుణాతీతరూపాం చ గుణవిస్తారకారకామ్
మోక్షాన్ని కోరేవారికి విముక్తిని, ఫలితాన్ని ఆశించే వారికి కోరికలను ఇచ్చే ఆమె, మూడు గుణాలకు అతీతురాలు, గుణాల విస్తరణకు కారణురాలు.
నిర్గుణాం సగుణాం తస్మాత్తాం ధ్యాయన్తి ఫలార్థినః । నిరంజనం నిరాకారం నిర్లేపం నిర్గుణం కిల
ఆమె నిర్గుణురాలు, సగుణురాలు కూడా. అందుకే ఫలితాన్ని కోరేవారు ఆమెను ధ్యానిస్తారు. నిజంగా ఆమె మచ్చలేని, రూపరహిత, అంటుకోని, నిర్గుణురాలు.