బ్రహ్మాదయః సురాః సర్వే యదారాధనతత్పరాః । వర్తన్తే సర్వదా రాజంస్తాం న సేవేత కో జనః
ఓ రాజా! బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు అందరూ ఎప్పుడూ ఆ దేవిని భక్తితో ఆరాధిస్తూ ఉంటారు. అలాంటి తల్లిని సేవించని వారు ఎవరు ఉంటారు?
య ఇదం శృణుయాన్నిత్యం సర్వాన్కామానవాప్నుయాత్ । భగవత్యా సమాఖ్యాతం విష్ణవే యదనుత్తమమ్
ఈ గొప్ప విషయాన్ని ఎవరు ప్రతిరోజూ వినితే, ఆ దేవి విష్ణువుకు చెప్పినట్లు, వారు కోరుకున్న అన్ని కోరికలు నెరవేరతాయి.
తేన శ్రుతేన తే రాజంశ్చిత్తే శాన్తిర్భవిష్యతి । పితౄణాం చాక్షయః స్వర్గః పురాణశ్రవణాద్భవేత్
ఓ రాజా! ఈ కథను వినడం వలన నీ మనసులో శాంతి కలుగుతుంది. ఈ పురాణాన్ని వినడం వలన నీ పితృదేవతలకు ఎప్పటికీ తరుగని స్వర్గం లభిస్తుంది.
భువనేశ్వరీవర్ణనమ్ జనమేజయ ఉవాచ - భగవన్ భవతా ప్రోక్తం యజ్ఞమమ్బాభిధం మహత్ । సా కా కథం సముత్పన్నా కుత్ర కస్మాచ్చ కింగుణా
జనమేజయుడు ఇలా అడిగాడు — ప్రభూ! మీరు అంబా అనే మహాయజ్ఞాన్ని వివరించారు. ఆ తల్లి ఎవరు? ఆమె ఎలా పుట్టింది? ఎక్కడ, ఎందుకు, ఏ లక్షణాలతో జన్మించింది?
కీదృశశ్చ మఖస్తస్యాః స్వరూపం కీదృశం తథా । విధానం విధివద్బ్రూహి సర్వజ్ఞోఽసి దయానిధే
ఆమె యజ్ఞం ఎలా ఉంటుంది? దాని స్వరూపం ఏమిటి? దాన్ని ఎలా నిర్వహించాలో, మీరు అన్నీ తెలుసు కదా, దయచేసి నాకు వివరంగా చెప్పండి.
బ్రహ్మాణ్డస్య తథోత్పత్తిం వద విస్తరతస్తథా । యథోక్తం యాదృశం బ్రహ్మన్నఖిలం వేత్సి భూసుర
ఈ బ్రహ్మాండం ఎలా పుట్టిందో కూడా, మీరు చెప్పినట్లు, పూర్తిగా నాకు వివరంగా చెప్పండి. మీరు అన్నీ తెలిసినవారు కదా, మహర్షీ!
బ్రహ్మా విష్ణుశ్చ రుద్రశ్చ త్రయో దేవా మయా శ్రుతాః । సృష్టిపాలనసంహారకారకాః సగుణాస్త్వమీ
బ్రహ్మ, విష్ణువు, రుద్రుడు — ఈ ముగ్గురు దేవతలు సృష్టి, పరిపాలన, లయ కార్యాలు చేస్తారని నేను విన్నాను. వీరు గుణాలతో కూడినవారు.
స్వతన్త్రాస్తే మహాత్మానః పారాశర్య వదస్వ మే । ఆహోస్విత్పరతన్త్రాస్తే శ్రోతుమిచ్ఛామి సామ్ప్రతమ్
పారాశర్య మహర్షీ! ఆ మహాత్ములు స్వతంత్రులా? లేక ఇంకెవరి ఆధీనంలో ఉన్నారా? ఇది నేను తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
మృత్యుధర్మాశ్చ తే నో వా సచ్చిదానన్దరూపిణః । అధిభూతాదిభిర్యుక్తా న వా దుఃఖైస్త్రిధాత్మకైః
వారు మరణానికి, విధికి లోబడినవారా? లేక సచ్చిదానంద స్వరూపులా? భూతాదులతో కలిసివున్నారా? లేక మూడు రకాల బాధలకు గురికాకుండా ఉన్నారా?
కాలస్య వశగా నో వా తే సురేంద్రా మహాబలాః । కథం తే వై సముత్పన్నా కస్మాదితి చ సంశయః
ఆ మహాబలశాలి దేవేంద్రులు కాలానికి లోబడినవారా, కాదునా? వారు ఎలా పుట్టారు? ఎందుకు పుట్టారు? ఇదే నా సందేహం.
హర్షశోకయుతాస్తే వై నిద్రాలస్యసమన్వితాః । సప్తధాతుమయాస్తేషాం దేహాః కిం వాన్యథా మునే
వారు సంతోషం, దుఃఖం అనుభవిస్తారా? నిద్ర, అలసట కలిగి ఉంటారా? వారి శరీరాలు ఏడు ధాతువులతో తయారయ్యాయా, లేక వేరేలా ఉన్నాయా, మునివరా?
కైర్ద్రవ్యైర్నిర్మితాస్తే వై కైర్గుణైరిన్ద్రియైస్తథా । భోగశ్చ కీదృశస్తేషాం ప్రమాణమాయుషస్తథా
వారు ఏ పదార్థాలతో తయారయ్యారు? ఏ లక్షణాలు, ఇంద్రియాలు కలిగి ఉన్నారు? వారికి ఎలాంటి అనుభవాలు ఉంటాయి? వారి ఆయుషు ఎంత?
నివాసస్థానమప్యేషాం విభూతిం చ వదస్వ మే । శ్రోతుమిచ్ఛామ్యహం బ్రహ్మన్ విస్తరేణ కథామిమామ్
వారికి నివాస స్థలాలు ఎక్కడ? వారి వైభవం ఎలా ఉంటుంది? బ్రహ్మన్! ఈ కథను నాకు పూర్తిగా వివరంగా చెప్పండి.
వ్యాస ఉవాచ - దుర్గమః ప్రశ్నభారోఽయం కృతో రాజంస్త్వయాఽధునా । బ్రహ్మాదీనాం సముత్పత్తిః కస్మాదితి మహామతే
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా! బ్రహ్మ మొదలైన వారి ఉద్భవం, ఎందుకు పుట్టారు అనే విషయాన్ని అడగడం చాలా క్లిష్టమైన ప్రశ్న.
ఏతదేవ మయా పూర్వం పృష్టోఽసౌ నారదో మునిః । విస్మితః ప్రత్యువాచేదముత్థితః శృణు భూపతే
ఇలాంటి ప్రశ్నను నేను కూడా ముందుగా నారద మహర్షిని అడిగాను. ఆయన ఆశ్చర్యపడి, లేచి, ఇలా సమాధానం చెప్పాడు. విను రాజా!
కస్మింశ్చ సమయే చాహం గఙ్గాతీరే స్థితం మునిమ్ । అపశ్యం నారదం శాన్తం సర్వజ్ఞం వేదవిత్తమమ్
ఒకసారి, గంగా తీరంలో శాంతంగా నిలబడి ఉన్న, అన్నీ తెలిసిన, వేదాలలో నిపుణుడైన నారద మహర్షిని నేను చూశాను.
దృష్ట్వాహం ముదితో భూత్వా పాదయోరపతం మునేః । తేజాజ్ఞప్తః సమీపేఽస్య సంవిష్టశ్చ వరాసనే
ఆయనను చూసి ఆనందంతో ఆయన పాదాలకు నమస్కరించాను. ఆయన అనుమతితో, ఆయన దగ్గర మంచి ఆసనంపై కూర్చున్నాను.
శ్రుత్వా కుశలవార్తాం వై తమపృచ్ఛం విధేః సుతమ్ । నిర్విష్టం జాహ్నవీతీరే నిర్జనే సూక్ష్మవాలుకే
ఆయన క్షేమవార్తలు చెప్పిన తర్వాత, బ్రహ్మ కుమారుడైన నారదుని, జాహ్నవీ తీరంలో ఒంటరిగా, సున్నితమైన ఇసుకపై ధ్యానంలో ఉన్నప్పుడు అడిగాను.
మునేఽతివితతస్యాస్య బ్రహ్మాణ్డస్య మహామతే । కః కర్తా పరమః ప్రోక్తస్తన్మే బ్రూహి విధానతః
ఓ మహర్షీ, ఈ విస్తారమైన బ్రహ్మాండంలో పరమ సృష్టికర్తగా ఎవరు చెప్పబడతారు? దయచేసి నాకు వివరంగా చెప్పండి.
కస్మాదేతత్సముత్పన్నం బ్రహ్మాణ్డం మునిసత్తమ । అనిత్యం వా తథా నిత్యం తదాచక్ష్వ ద్విజోత్తమ
ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఈ బ్రహ్మాండం ఏది నుండి పుట్టింది? ఇది శాశ్వతమా, లేక నశ్వరమా? దయచేసి నన్ను వివరంగా తెలియజేయండి.
ఏకకర్తృకమేతద్వా బహుకర్తృకమన్యథా । అకర్తృకం న కార్యం స్యాద్విరోధోఽయం విభాతి మే
ఇది ఒకరే సృష్టికర్తగా ఉన్నదా, లేక అనేకులు కలిసే సృష్టించారా? లేక సృష్టికర్త లేకపోతే, ఈ సృష్టి ఎలా సంభవిస్తుంది? ఈ సందేహం నాకు తలెత్తుతోంది.
ఇతి సన్దేహసన్దోహే మగ్నం మాం తారయాధునా । వికల్పకోటీః కృర్వాణం సంసారేఽస్మిన్ ప్రవిస్తరే
ఇలా అనేక సందేహాలలో మునిగిపోయిన నన్ను, ఈ విస్తృతమైన సంసారంలో ఎన్నో ఆలోచనల్లో చిక్కుకున్న నన్ను, ఇప్పుడు దయచేసి రక్షించండి.
బ్రువన్తి శంకరం కేచిన్మత్వా కారణకారణమ్ । సదాశివం మహాదేవం ప్రలయోత్పత్తివర్జితమ్
కొంతమంది శివుడే కారణాలకూ కారణమని, సదాశివుడు, మహాదేవుడు, సృష్టి లయలకు అతీతుడని చెబుతారు.
ఆత్మారామం సురేశం చ త్రిగుణం నిర్మలం హరమ్ । సంసారతారకం నిత్యం సృష్టిస్థిత్యన్తకారణమ్
ఆయన తనలో తానే తృప్తి చెందినవాడు, దేవతల అధిపతి, మూడు గుణాలతో కూడినవాడు, పవిత్రుడు, హరుడు, సంసార బంధనాల నుంచి రక్షించేవాడు, శాశ్వతుడు, సృష్టి, స్థితి, లయలకు కారణమైనవాడు.
అన్యే విష్ణుం స్తువన్త్యేనం సర్వేషాం ప్రభుమీశ్వరమ్ । పరమాత్మానమవ్యక్తం సర్వశక్తిసమన్వితమ్
ఇంకొంతమంది విష్ణువును సమస్త జగత్తుకు అధిపతిగా, పరమాత్మగా, అవ్యక్త స్వరూపుడిగా, అన్ని శక్తులతో కూడినవాడిగా స్తుతిస్తారు.
భుక్తిదం ముక్తిదం శాన్తం సర్వాదిం సర్వతోముఖమ్ । వ్యాపకం విశ్వశరణమనాదినిధనం హరిమ్
ఆయన భోగాన్ని, మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడు, శాంత స్వరూపుడు, సమస్తానికి ఆదిగా ఉన్నవాడు, అన్ని దిశల్లో ఉన్నవాడు, అంతటా వ్యాపించినవాడు, జగత్తుకు ఆశ్రయమైనవాడు, ఆదిము లేని, అంతము లేని హరి.
ధాతారం చ తథా చాన్యే బ్రువన్తి సృష్టికారణమ్ । తమేవ సర్వవేత్తారం సర్వభూతప్రవర్తకమ్
ఇంకొంతమంది సృష్టికర్తనే సృష్టికి కారణమని, సమస్తాన్ని తెలిసినవాడని, అన్ని భూతాలను నడిపేవాడని చెబుతారు.
చతుర్ముఖం సురేశానం నాభిపద్మభవం విభుమ్ । స్రష్టారం సర్వలోకానాం సత్యలోకనివాసినమ్
నాలుగు ముఖాలు కలిగిన దేవతాధిపతి, నాభిపద్మంలో జన్మించినవాడు, పరాక్రమశాలి, అన్ని లోకాల సృష్టికర్త, సత్యలోకంలో నివసించేవాడు.
దినేశం ప్రవదన్త్యన్యే సర్వేశం వేదవాదినః । స్తువన్తి చైవ గాయన్తి సాయం ప్రాతరతన్ద్రితాః
ఇంకొంతమంది వేదపండితులు సూర్యునే సమస్తానికి అధిపతిగా చెబుతారు. వారు ఉదయం, సాయంత్రం అలసట లేకుండా ఆయనను స్తుతిస్తూ, గానం చేస్తారు.
యజన్తి చ తథా యజ్ఞే వాసవం చ శతక్రతుమ్ । సహస్రాక్షం దేవదేవం సర్వేషాం ప్రభుముల్బణమ్
అలాగే, యజ్ఞాల్లో వాసవుడైన ఇంద్రుని, సహస్రాక్షుడైన దేవతాధిపతిని, సమస్తానికి ప్రభువైన శక్తిశాలి దేవుడిని పూజిస్తారు.