ప్రమతేస్తు సుతో నూనమితి మాం సోఽబ్రవీద్వచః । సోఽహం సర్పో రురుస్త్వం చ శృణు మే పరమం వచః
ఆయన నన్ను చూసి, 'నిశ్చయంగా నువ్వు ప్రమతి కుమారుడివి' అని అన్నాడు. నేను రురు, ఒక పాము. నా గొప్ప మాటలు విను.
అహింసా పరమో ధర్మో విప్రాణాం నాత్ర సంశయః । దయా సర్వత్ర కర్తవ్యా బ్రాహ్మణేన విజానతా
బ్రాహ్మణులకు అహింసా అత్యున్నత ధర్మం; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. జ్ఞానమున్న బ్రాహ్మణుడు ఎక్కడైనా దయ చూపాలి.
యజ్ఞాదన్యత్ర విప్రేన్ద్ర న హింసా యాజ్ఞికో మతా । సూత ఉవాచ సర్పయోనేర్వినిర్ముక్తో బాహ్మణోఽసౌ రురుస్తతః
యజ్ఞం తప్ప ఇంకెక్కడా బ్రాహ్మణుడు హింస చేయడం సరికాదు, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా. సూతుడు చెప్పాడు: పాముల జన్మ నుండి విముక్తుడై, ఆ బ్రాహ్మణుడు రురు అయ్యాడు.
కృత్వా తస్య చ శాపాన్తం పరిత్యక్తం చ హింసనమ్ । వివాహితా తేన బాలా మృతా సజ్జీవితా పునః
శాపం ముగిసిన తర్వాత హింసను విడిచిపెట్టి, ఆ యువతిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు; మరణించిన ఆమె మళ్లీ జీవితం పొందింది.
కదనం సర్వసర్పాణాం కృతం వైరమనుస్మరన్ । త్వం తు వైరం సముత్సృజ్య వర్తసే పన్నగేష్వథ
పాములందరి నాశనాన్ని, కలిగిన శత్రుత్వాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, నువ్వు మాత్రం శత్రుత్వాన్ని వదిలేసి, పాముల మధ్య జీవిస్తున్నావు.
విమన్యుర్భరతశ్రేష్ఠ పితృఘాతకరేషు వై । అన్తరిక్షే మృతస్తాతః స్నానదానవివర్జితః
భరతశ్రేష్ఠా, తండ్రిని హతమార్చినవారిపై కోపం లేకుండా, ఆయన తండ్రి ఆకాశంలో మరణించాడు; స్నానం, దానం లేని స్థితిలో.
తస్యోద్ధారం చ రాజేన్ద్ర కురు హత్వాథ పన్నగాన్ । పితుర్వైరం న జానాతి జీవన్నేవ మృతో హి సః
రాజేంద్రా, పాములను హతమార్చి ఆయనను రక్షించు. అతను తండ్రి శత్రుత్వాన్ని తెలియదు; జీవించుండగానే మరణించాడు.
దుర్గతిస్తే పితుస్తావద్యావత్తాన్న హనిష్యసి । అమ్బామఖమిషం కృత్వా కురు యజ్ఞం నృపోత్తమ
నువ్వు వాళ్లను హతమార్చే వరకు నీ తండ్రి దుర్గతి కొనసాగుతుంది. అంబా దేవిని ఉద్దేశించి యజ్ఞం నిర్వహించు, రాజశ్రేష్ఠా.
సర్పసత్రం మహారాజ పితుర్వైరమనుస్మరన్ । సూత ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా రాజా జన్మేజయస్తదా
మహారాజా, తండ్రి శత్రుత్వాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, పాముల యజ్ఞాన్ని నిర్వహించు. సూతుడు చెప్పాడు: ఆ మాటలు విని, రాజు జన్మేజయుడు—
నేత్రాభ్యామశ్రుపాతం చ చకారాతీవ దుఃఖితః । ధిఙ్మామస్తు సుదుర్బుద్ధేర్వృథా మానకరస్య వై
ఆయన కన్నుల నుండి కన్నీళ్లు పడిపోయాయి; ఎంతో బాధపడ్డాడు. 'నా బుద్ధి ఎంత చెడిపోయిందో! వృథాగా గర్వం చేసుకున్నాను.'
పితా యస్య గతిం ఘోరాం ప్రాప్తః పన్నగపీడితః । అద్యాహం మఖమారభ్య కరోమ్యపచితిం పితుః
తండ్రి పాముల వల్ల భయంకరమైన గతి పొందాడు. ఈ రోజు నేను యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించి, తండ్రికి ప్రాయశ్చిత్తం చేస్తాను.
హత్వా సర్పానసన్దిగ్ధో దీప్యమానే విభావసౌ । ఆహూయ మన్త్రిణః సర్వాన్ రాజా వచనమబ్రవీత్
పాములను సందేహం లేకుండా హతమార్చి, అగ్ని దహనంలో వెలుగుతున్నప్పుడు, రాజు తన మంత్రులను పిలిపించి ఇలా అన్నాడు.
కుర్వన్తు యజ్ఞసమ్భారం యథార్హం మన్త్రిసత్తమాః । గఙ్గాతీరే శుభాం భూమిం మాపయిత్వా ద్విజోత్తమైః
మంత్రులందరూ యజ్ఞానికి కావాల్సిన వస్తువులను సిద్ధం చేయాలి. గంగానది తీరంలో శుభ్రమైన భూమిని బ్రాహ్మణులతో గుర్తించాలి.
కుర్వన్తు మణ్డపం స్వస్థాః శతస్తమ్భం మనోహరమ్ । వేదీ యజ్ఞస్య కర్తవ్యా మమాద్య సచివాః ఖలు
వంద స్తంభాలతో అందమైన మండపాన్ని నిర్మించాలి. నా మంత్రులు ఈ రోజు యజ్ఞానికి వేదికను సిద్ధం చేయాలి.
తదఙ్గత్వే విధేయో వై సర్పసత్రః సువిస్తరః । తక్షకస్తు పశుస్తత్ర హోతోత్తఙ్కో మహామునిః
ఆ ఉద్దేశ్యానికి విస్తృతమైన పాముల యజ్ఞాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి. అక్కడ తక్షకుడు పశువుగా ఉండాలి; మహాముని ఉత్తంకుడు ప్రధాన హోతాగా ఉండాలి.
శీఘ్రమాహూయతాం విప్రాః సర్వజ్ఞా వేదపారగాః । సూత ఉవాచ మన్త్రిణస్తు తదా చక్రుర్భూపవాక్యైర్విచక్షణాః
వేదాలు తెలిసిన, జ్ఞానమున్న బ్రాహ్మణులను త్వరగా పిలిపించాలి. సూతుడు చెప్పాడు: రాజు మాటల ప్రకారం, మంత్రులు చాకచక్యంగా పనిచేశారు.
యజ్ఞస్య సర్వసమ్భారం వేదీం యజ్ఞస్య విస్తృతామ్ । హవనే వర్తమానే తు సర్పాణాం తక్షకో గతః
యజ్ఞానికి కావాల్సిన వస్తువులన్నీ, విస్తృతమైన వేదికను సిద్ధం చేశారు. హవనం జరుగుతున్నప్పుడు, పాముల్లో తక్షకుడు పారిపోయాడు.
ఇన్ద్రం ప్రతి భయార్తోఽహం త్రాహి మామితి చాబ్రవీత్ । భయభీతం సమాశ్వాస్య స్వాసనే సన్నివేశ్య చ
భయంతో తక్షకుడు ఇంద్రుడిని, 'నన్ను రక్షించు!' అని అడిగాడు. భయపడిన అతన్ని ఇంద్రుడు ఆదరించి, తన ఆసనంపై కూర్చోబెట్టాడు.
దదావభయమత్యర్థం నిర్భయో భవ పన్నగ । తమిన్ద్రశరణం జ్ఞాత్వా మునిర్దత్తాభయం తథా
అతిగా భయపడుతున్న పన్నగానికి, "నీవు భయపడవద్దు" అని చెప్పి, ఆ ముని అతనికి పూర్తిగా భయముక్తిని ఇచ్చాడు. ఆ పన్నగుడు ఇంద్రుని ఆశ్రయించాడని తెలుసుకొని, ఆ ముని అతనికి భద్రతను కల్పించాడు.
ఉత్తఙ్కోఽహ్వయదుద్విగ్నః సేన్ద్రం కృత్వా నిమన్త్రణమ్ । స్మృతస్తదా తక్షకేణ యాయావరకులోద్భవః
ఉత్తంకుడు ఆందోళనతో ఇంద్రుని పిలిచి అతనికి ఆహ్వానం ఇచ్చాడు. ఆ సమయంలో తక్షకుడు యాయావర వంశానికి చెందిన ఆ యాత్రిక మునిని గుర్తు చేసుకున్నాడు.
ఆస్తీకో నామ ధర్మాత్మా జరత్కారుసుతో మునిః । తత్రాగత్య మునేర్బాలస్తుష్టావ జనమేజయమ్
జరత్కారు కుమారుడు, ధర్మబద్ధుడైన ఆస్తికుడు అనే ముని అక్కడికి వచ్చి, బాలుడిగా జనమేజయుని ప్రశంసించాడు.
రాజా తమర్చయామాస దృష్ట్వా బాలం సుపణ్డితమ్ । అర్చయిత్వా నృపస్తం తు ఛన్దయామాస వాఞ్ఛితైః
రాజు ఆ బాల మునిని చూసి, అతను ఎంతో పండితుడు అని భావించి గౌరవించాడు. గౌరవించిన తరువాత, రాజు అతనిని కావలసిన వరాన్ని కోరుకోవాలని ఆహ్వానించాడు.
స తు వవ్రే మహాభాగ యజ్ఞోఽయం విరమత్వితి । సత్యబద్ధో నృపస్తేన ప్రార్థితశ్చ పునస్తథా
ఆ మహాభాగుడు, "ఈ యజ్ఞం నిలిపివేయండి" అని కోరాడు. రాజు తన మాటకు కట్టుబడి, మళ్లీ అదే విధంగా ప్రార్థించబడ్డాడు.
హోమం నివర్తయామాస సర్పాణాం మునివాక్యతః । భారతం శ్రావయామాస వైశమ్పాయన విస్తరాత్
ముని మాటను వినిపించి, రాజు సర్పాల హోమాన్ని నిలిపివేశాడు. తరువాత వైశంపాయనుడు భారతాన్ని విస్తృతంగా వినిపించాడు.
శ్రుత్వాపి నృపతిః కామం న శాన్తిమభిజగ్మివాన్ । వ్యాసం పప్రచ్ఛ భూపాలో మమ శాన్తిః కథం భవేత్
రాజు భారతాన్ని విన్నా, అతనికి కావలసిన శాంతి లభించలేదు. భూపతి వ్యాసునికి, "నాకు శాంతి ఎలా లభించుతుంది?" అని అడిగాడు.
మనోఽతిదహ్యతే కామం కిం కరోమి వదస్వ మే । పితా మే దుర్భగస్యైవ మృతః పార్థసుతాత్మజః
"నా మనసు కోరికతో బాగా మండిపోతోంది; నేను ఏమి చేయాలి చెప్పండి. నా దురదృష్టవంతుడైన తండ్రిని పార్థసుతుడు చంపాడు."
క్షత్రియాణాం మహాభాగ సఙ్గ్రామే మరణం వరమ్ । రణే వా మరణం వ్యాస గృహే వా విధిపూర్వకమ్
"మహాభాగా, క్షత్రియులకు యుద్ధంలో మరణమే ఉత్తమం. వ్యాసా, యుద్ధంలో కానీ, గృహంలో కానీ, విధి ప్రకారం మరణం ఉత్తమం."
మరణం న పితుర్మేఽభూదన్తరిక్షే మృతోఽవశః । శాన్త్యుపాయం వదస్వాత్ర త్వం చ సత్యవతీసుత
"నా తండ్రికి యుద్ధంలో మరణం కలగలేదు; అతను ఆకాశంలో, బలహీనంగా మరణించాడు. సత్యవతీ కుమారుడా, ఇక్కడ శాంతి సాధించేందుకు మార్గాన్ని చెప్పండి."
యథా స్వర్గం వ్రజేదాశు పితా మే దుర్గతిం గతః
"దుర్గతిలో పడిన నా తండ్రి త్వరగా స్వర్గంలోకి ఎలా చేరగలడు?"
శ్రోతృప్రవక్తృప్రసఙ్గః సూత ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య వ్యాసః సత్యవతీసుతః । ఉవాచ వచనం తత్ర సభాయాం నృపతిం చ తమ్
సూతుడు చెప్పాడు: అతని మాటలు విని, సత్యవతీ కుమారుడు వ్యాసుడు, సభలో ఆ రాజుని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.