వ్యచరత్పృథివీం రాజన్నిఘ్నన్సర్పాన్యతస్తతః । ఏకదా స వనే ఘోరం డుణ్డుభం జరసాన్వితమ్
ఆ ప్రతిజ్ఞ చేసి, ఆయుధంతో రురువు భూమి అంతటా తిరుగుతూ కనిపించిన ప్రతి పామును చంపసాగాడు.
అపశ్యద్దణ్డముద్యమ్య హన్తుం తం సముపాయయౌ । అభ్యహన్రుషితో విప్రస్తమువాచాథ డుణ్డుభః
ఒకసారి అడవిలో, వృద్ధుడైన భయంకరమైన ఢుండుభను చూసి, దాన్ని చంపేందుకు తన దండాన్ని ఎత్తాడు.
నాపరాధ్నోమి తే విప్ర కస్మాన్మామభిహంసి వై । రురురువాచ ప్రాణప్రియా మే దయితా దష్టా సర్పేణ సా మృతా
కోపంతో ముని దాన్ని కొట్టబోయాడు. అప్పుడు ఢుండుభ ఇలా అన్నాడు: 'ఓ మునీ! నేను నీకు ఏ తప్పూ చేయలేదు. నన్నెందుకు చంపాలని చూస్తున్నావు?'
ప్రతిజ్ఞేయం తదా సర్ప దుఃఖితేన మయా కృతా । డుణ్డుభ ఉవాచ నాహం దశామి తేఽన్యే వై యే దశన్తి భుజఙ్గమాః
రురువు ఇలా అన్నాడు: 'నా ప్రాణప్రియమైన భార్యను పాము కాటేసి చంపింది. ఆ బాధతోనే నేను ఈ ప్రతిజ్ఞ చేశాను, ఓ పామా!'
శరీరసమయోగేన న మాం హింసితుమర్హసి । ఉత్తఙ్క ఉవాచ శ్రుత్వా తాం మానుషీం వాణీం సర్పేణోక్తాం మనోహరామ్
ఢుండుభ ఇలా అన్నాడు: 'నేను నిన్ను కాటేయను. నిన్ను కాటేసేది వేరే పాములు. నా శరీర స్వభావం వల్ల నన్ను హింసించకూడదు.'
రురుః పప్రచ్ఛ కోఽసి త్వం కస్మాద్డుణ్డుభతాం గతః । సర్ప ఉవాచ బ్రాహ్మణోఽహం పురా విప్ర సఖా మే ఖగమాభిధః
ఉత్తంకుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ పాము మానవ వాణిలో మధురంగా మాట్లాడిన మాటలు విని, రురువు అడిగాడు: 'నువ్వెవరు? ఎలా ఢుండుభగా మారిపోయావు?'
విప్రో ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠః సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః । స మయా వఞ్జితో మౌర్ఖ్యాత్సర్పం కృత్వా చ తార్ణకమ్
ఆ పాము ఇలా చెప్పింది: 'ఓ మునీ! నేను ఒకప్పుడు బ్రాహ్మణుడిని. నా స్నేహితుడు ఖగమ అనే బ్రాహ్మణుడు, ధర్మంలో శ్రేష్ఠుడు, సత్యవాది, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు.'
భయం చ ప్రాపితోఽత్యర్థమగ్నిహోత్రగృహే స్థితః । తేన భీతేన శప్తోఽహం విహ్వలేనాతివేపినా
నాకు మూర్ఖత్వం వల్ల అతన్ని మోసం చేసి, పాముగా మార్చాను. అతను అగ్నిహోత్ర గృహంలో ఉన్నప్పుడు అతనికి చాలా భయం కలిగించాను.
భవ సర్పో మన్దబుద్ధే యేనాహం ధర్షితస్త్వయా । మయా ప్రసాదితోఽత్యర్థం సర్పేణాసౌ ద్విజోత్తమః
ఆ భయంతో అతను నన్ను శపించాడు: 'నన్ను అవమానపరిచినందుకు నువ్వు పామవు, మూర్ఖుడా!' అని.
మామువాచాథ తత్క్రోధాత్కిఞ్చిచ్ఛాన్తిమవాప్య చ । రురుస్తే మోచితా శాపస్యాస్య సర్ప భవిష్యతి
నేను అతన్ని ఎంతో వేడుకున్నాను. కొంతకాలానికి అతని కోపం తగ్గి, ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ శాపం నుండి రురువు నిన్ను విమోచిస్తాడు, ఓ పామా!'
ప్రమతేస్తు సుతో నూనమితి మాం సోఽబ్రవీద్వచః । సోఽహం సర్పో రురుస్త్వం చ శృణు మే పరమం వచః
ఆయన నన్ను చూసి, 'నిశ్చయంగా నువ్వు ప్రమతి కుమారుడివి' అని అన్నాడు. నేను రురు, ఒక పాము. నా గొప్ప మాటలు విను.
అహింసా పరమో ధర్మో విప్రాణాం నాత్ర సంశయః । దయా సర్వత్ర కర్తవ్యా బ్రాహ్మణేన విజానతా
బ్రాహ్మణులకు అహింసా అత్యున్నత ధర్మం; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. జ్ఞానమున్న బ్రాహ్మణుడు ఎక్కడైనా దయ చూపాలి.
యజ్ఞాదన్యత్ర విప్రేన్ద్ర న హింసా యాజ్ఞికో మతా । సూత ఉవాచ సర్పయోనేర్వినిర్ముక్తో బాహ్మణోఽసౌ రురుస్తతః
యజ్ఞం తప్ప ఇంకెక్కడా బ్రాహ్మణుడు హింస చేయడం సరికాదు, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా. సూతుడు చెప్పాడు: పాముల జన్మ నుండి విముక్తుడై, ఆ బ్రాహ్మణుడు రురు అయ్యాడు.
కృత్వా తస్య చ శాపాన్తం పరిత్యక్తం చ హింసనమ్ । వివాహితా తేన బాలా మృతా సజ్జీవితా పునః
శాపం ముగిసిన తర్వాత హింసను విడిచిపెట్టి, ఆ యువతిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు; మరణించిన ఆమె మళ్లీ జీవితం పొందింది.
కదనం సర్వసర్పాణాం కృతం వైరమనుస్మరన్ । త్వం తు వైరం సముత్సృజ్య వర్తసే పన్నగేష్వథ
పాములందరి నాశనాన్ని, కలిగిన శత్రుత్వాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, నువ్వు మాత్రం శత్రుత్వాన్ని వదిలేసి, పాముల మధ్య జీవిస్తున్నావు.
విమన్యుర్భరతశ్రేష్ఠ పితృఘాతకరేషు వై । అన్తరిక్షే మృతస్తాతః స్నానదానవివర్జితః
భరతశ్రేష్ఠా, తండ్రిని హతమార్చినవారిపై కోపం లేకుండా, ఆయన తండ్రి ఆకాశంలో మరణించాడు; స్నానం, దానం లేని స్థితిలో.
తస్యోద్ధారం చ రాజేన్ద్ర కురు హత్వాథ పన్నగాన్ । పితుర్వైరం న జానాతి జీవన్నేవ మృతో హి సః
రాజేంద్రా, పాములను హతమార్చి ఆయనను రక్షించు. అతను తండ్రి శత్రుత్వాన్ని తెలియదు; జీవించుండగానే మరణించాడు.
దుర్గతిస్తే పితుస్తావద్యావత్తాన్న హనిష్యసి । అమ్బామఖమిషం కృత్వా కురు యజ్ఞం నృపోత్తమ
నువ్వు వాళ్లను హతమార్చే వరకు నీ తండ్రి దుర్గతి కొనసాగుతుంది. అంబా దేవిని ఉద్దేశించి యజ్ఞం నిర్వహించు, రాజశ్రేష్ఠా.
సర్పసత్రం మహారాజ పితుర్వైరమనుస్మరన్ । సూత ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా రాజా జన్మేజయస్తదా
మహారాజా, తండ్రి శత్రుత్వాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, పాముల యజ్ఞాన్ని నిర్వహించు. సూతుడు చెప్పాడు: ఆ మాటలు విని, రాజు జన్మేజయుడు—
నేత్రాభ్యామశ్రుపాతం చ చకారాతీవ దుఃఖితః । ధిఙ్మామస్తు సుదుర్బుద్ధేర్వృథా మానకరస్య వై
ఆయన కన్నుల నుండి కన్నీళ్లు పడిపోయాయి; ఎంతో బాధపడ్డాడు. 'నా బుద్ధి ఎంత చెడిపోయిందో! వృథాగా గర్వం చేసుకున్నాను.'
పితా యస్య గతిం ఘోరాం ప్రాప్తః పన్నగపీడితః । అద్యాహం మఖమారభ్య కరోమ్యపచితిం పితుః
తండ్రి పాముల వల్ల భయంకరమైన గతి పొందాడు. ఈ రోజు నేను యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించి, తండ్రికి ప్రాయశ్చిత్తం చేస్తాను.
హత్వా సర్పానసన్దిగ్ధో దీప్యమానే విభావసౌ । ఆహూయ మన్త్రిణః సర్వాన్ రాజా వచనమబ్రవీత్
పాములను సందేహం లేకుండా హతమార్చి, అగ్ని దహనంలో వెలుగుతున్నప్పుడు, రాజు తన మంత్రులను పిలిపించి ఇలా అన్నాడు.
కుర్వన్తు యజ్ఞసమ్భారం యథార్హం మన్త్రిసత్తమాః । గఙ్గాతీరే శుభాం భూమిం మాపయిత్వా ద్విజోత్తమైః
మంత్రులందరూ యజ్ఞానికి కావాల్సిన వస్తువులను సిద్ధం చేయాలి. గంగానది తీరంలో శుభ్రమైన భూమిని బ్రాహ్మణులతో గుర్తించాలి.
కుర్వన్తు మణ్డపం స్వస్థాః శతస్తమ్భం మనోహరమ్ । వేదీ యజ్ఞస్య కర్తవ్యా మమాద్య సచివాః ఖలు
వంద స్తంభాలతో అందమైన మండపాన్ని నిర్మించాలి. నా మంత్రులు ఈ రోజు యజ్ఞానికి వేదికను సిద్ధం చేయాలి.
తదఙ్గత్వే విధేయో వై సర్పసత్రః సువిస్తరః । తక్షకస్తు పశుస్తత్ర హోతోత్తఙ్కో మహామునిః
ఆ ఉద్దేశ్యానికి విస్తృతమైన పాముల యజ్ఞాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి. అక్కడ తక్షకుడు పశువుగా ఉండాలి; మహాముని ఉత్తంకుడు ప్రధాన హోతాగా ఉండాలి.
శీఘ్రమాహూయతాం విప్రాః సర్వజ్ఞా వేదపారగాః । సూత ఉవాచ మన్త్రిణస్తు తదా చక్రుర్భూపవాక్యైర్విచక్షణాః
వేదాలు తెలిసిన, జ్ఞానమున్న బ్రాహ్మణులను త్వరగా పిలిపించాలి. సూతుడు చెప్పాడు: రాజు మాటల ప్రకారం, మంత్రులు చాకచక్యంగా పనిచేశారు.
యజ్ఞస్య సర్వసమ్భారం వేదీం యజ్ఞస్య విస్తృతామ్ । హవనే వర్తమానే తు సర్పాణాం తక్షకో గతః
యజ్ఞానికి కావాల్సిన వస్తువులన్నీ, విస్తృతమైన వేదికను సిద్ధం చేశారు. హవనం జరుగుతున్నప్పుడు, పాముల్లో తక్షకుడు పారిపోయాడు.
ఇన్ద్రం ప్రతి భయార్తోఽహం త్రాహి మామితి చాబ్రవీత్ । భయభీతం సమాశ్వాస్య స్వాసనే సన్నివేశ్య చ
భయంతో తక్షకుడు ఇంద్రుడిని, 'నన్ను రక్షించు!' అని అడిగాడు. భయపడిన అతన్ని ఇంద్రుడు ఆదరించి, తన ఆసనంపై కూర్చోబెట్టాడు.
దదావభయమత్యర్థం నిర్భయో భవ పన్నగ । తమిన్ద్రశరణం జ్ఞాత్వా మునిర్దత్తాభయం తథా
అతిగా భయపడుతున్న పన్నగానికి, "నీవు భయపడవద్దు" అని చెప్పి, ఆ ముని అతనికి పూర్తిగా భయముక్తిని ఇచ్చాడు. ఆ పన్నగుడు ఇంద్రుని ఆశ్రయించాడని తెలుసుకొని, ఆ ముని అతనికి భద్రతను కల్పించాడు.
ఉత్తఙ్కోఽహ్వయదుద్విగ్నః సేన్ద్రం కృత్వా నిమన్త్రణమ్ । స్మృతస్తదా తక్షకేణ యాయావరకులోద్భవః
ఉత్తంకుడు ఆందోళనతో ఇంద్రుని పిలిచి అతనికి ఆహ్వానం ఇచ్చాడు. ఆ సమయంలో తక్షకుడు యాయావర వంశానికి చెందిన ఆ యాత్రిక మునిని గుర్తు చేసుకున్నాడు.