పరీక్షితసుతం మత్వా తం నృపం సముపాగతః । కార్యాకార్యం న జానాసి సమయే నృపసత్తమ
పరీక్షిత్తు కుమారుడని భావించి, ఆ రాజుని దగ్గరకు వచ్చి, 'ధర్మసత్తమా! సమయానికి ఏం చేయాలో, ఏం చేయకూడదో నీకు తెలియదు' అన్నాడు.
అకర్తవ్యం కరోష్యద్య కర్తవ్యం న కరోషి వై । కిం త్వాం సమ్ప్రార్థయామ్యద్య గతామర్షం నిరుద్యమమ్
'నీవు చేయకూడనివాటిని చేస్తావు, చేయవలసినవాటిని చేయడం లేదు; ఇప్పుడు కోపం లేక, ప్రయత్నం లేని నిన్ను నేను ఎందుకు వేడుకోవాలి?' అని అన్నాడు.
అవైరజ్ఞమతన్త్రజ్ఞం బాలచేష్టాసమన్వితమ్ । జనమేజయ ఉవాచ కిం వైరం న మయా జ్ఞాతం న కిం ప్రతికృతం మయా
జనమేజయుడు ఇలా అడిగాడు: నాకు ఎవరితోనూ శత్రుత్వం తెలియదు, నేను ఎవరికీ ప్రతీకారం చేయలేదు. దయచేసి, నిజంగా ఏదైనా శత్రుత్వం ఉందా, దానికి కారణం ఏమిటో చెప్పు.
తద్వద త్వం మహాభాగ కరోమి యదనన్తరమ్ । ఉత్తఙ్క ఉవాచ పితా తే నిహతో భూప తక్షకేణ దురాత్మనా
ఉత్తంకుడు ఇలా చెప్పాడు: రాజా! నీ తండ్రిని దుష్టుడు అయిన తక్షకుడు చంపాడు.
మన్త్రిణస్త్వం సమాహూయ పృచ్ఛ స్వపితృనాశనమ్ । సూత ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజా పప్రచ్ఛ మన్త్రిసత్తమాన్
నీ మంత్రులను పిలిపించుకుని, తండ్రి మరణానికి కారణం ఏమిటో అడుగు.
ఊచుస్తే ద్విజశాపేన దష్టః సర్పేణ వై మృతః । జనమేజయ ఉవాచ శాపోఽత్ర కారణం రాజ్ఞః శప్తస్య మునినా కిల
ఆ మాట విని రాజు తన మంత్రులను అడిగాడు. వారు ఇలా చెప్పారు: బ్రాహ్మణుని శాపంతో, తక్షకుడు పాము కాటుతో నీ తండ్రి మరణించాడు.
తక్షకస్య తు కో దోషో బ్రూహి మే మునిసత్తమ । ఉత్తఙ్క ఉవాచ తక్షకేణ ధనం దత్త్వా కశ్యపః సన్నివారితః
జనమేజయుడు అడిగాడు: రాజుకు శాపమే కారణమని అంటారు. కానీ తక్షకుడికి ఏ తప్పు ఉందో చెప్పు, మునిశ్రేష్ఠా!
న స కిం తక్షకో వైరీ పితృహా తవ భూపతే । భార్యా రురోః పురా భూప దష్టా సర్పేణ సా మృతా
ఉత్తంకుడు ఇలా అన్నాడు: తక్షకుడు కశ్యపునికి ధనం ఇచ్చి అతన్ని వెనక్కు పంపించాడు. రాజా! తక్షకుడు నిజంగా నీ శత్రువా? లేక నీ తండ్రిని చంపిందా?
అవివాహితా తు మునినా జీవితా చ పునః ప్రియా । రురుణాపి కృతా తత్ర ప్రతిజ్ఞా చాతిదారుణా
పూర్వం రురువు భార్యను పాము కాటేసి చంపింది. కానీ ముని ఆమెను పెళ్లి చేసుకోలేదు. తరువాత అతని ప్రియమైన భార్య మళ్లీ బతికింది.
యం యం సర్పం ప్రపశ్యామి తం తం హన్మ్యాయుధేన వై । ఏవం కృత్వా ప్రతిజ్ఞాం స శస్త్రపాణీ రురుస్తదా
అప్పుడు రురువు భయంకరమైన ప్రతిజ్ఞ చేశాడు: 'నేను చూసే ప్రతి పామును ఆయుధంతో చంపుతాను.'
వ్యచరత్పృథివీం రాజన్నిఘ్నన్సర్పాన్యతస్తతః । ఏకదా స వనే ఘోరం డుణ్డుభం జరసాన్వితమ్
ఆ ప్రతిజ్ఞ చేసి, ఆయుధంతో రురువు భూమి అంతటా తిరుగుతూ కనిపించిన ప్రతి పామును చంపసాగాడు.
అపశ్యద్దణ్డముద్యమ్య హన్తుం తం సముపాయయౌ । అభ్యహన్రుషితో విప్రస్తమువాచాథ డుణ్డుభః
ఒకసారి అడవిలో, వృద్ధుడైన భయంకరమైన ఢుండుభను చూసి, దాన్ని చంపేందుకు తన దండాన్ని ఎత్తాడు.
నాపరాధ్నోమి తే విప్ర కస్మాన్మామభిహంసి వై । రురురువాచ ప్రాణప్రియా మే దయితా దష్టా సర్పేణ సా మృతా
కోపంతో ముని దాన్ని కొట్టబోయాడు. అప్పుడు ఢుండుభ ఇలా అన్నాడు: 'ఓ మునీ! నేను నీకు ఏ తప్పూ చేయలేదు. నన్నెందుకు చంపాలని చూస్తున్నావు?'
ప్రతిజ్ఞేయం తదా సర్ప దుఃఖితేన మయా కృతా । డుణ్డుభ ఉవాచ నాహం దశామి తేఽన్యే వై యే దశన్తి భుజఙ్గమాః
రురువు ఇలా అన్నాడు: 'నా ప్రాణప్రియమైన భార్యను పాము కాటేసి చంపింది. ఆ బాధతోనే నేను ఈ ప్రతిజ్ఞ చేశాను, ఓ పామా!'
శరీరసమయోగేన న మాం హింసితుమర్హసి । ఉత్తఙ్క ఉవాచ శ్రుత్వా తాం మానుషీం వాణీం సర్పేణోక్తాం మనోహరామ్
ఢుండుభ ఇలా అన్నాడు: 'నేను నిన్ను కాటేయను. నిన్ను కాటేసేది వేరే పాములు. నా శరీర స్వభావం వల్ల నన్ను హింసించకూడదు.'
రురుః పప్రచ్ఛ కోఽసి త్వం కస్మాద్డుణ్డుభతాం గతః । సర్ప ఉవాచ బ్రాహ్మణోఽహం పురా విప్ర సఖా మే ఖగమాభిధః
ఉత్తంకుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ పాము మానవ వాణిలో మధురంగా మాట్లాడిన మాటలు విని, రురువు అడిగాడు: 'నువ్వెవరు? ఎలా ఢుండుభగా మారిపోయావు?'
విప్రో ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠః సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః । స మయా వఞ్జితో మౌర్ఖ్యాత్సర్పం కృత్వా చ తార్ణకమ్
ఆ పాము ఇలా చెప్పింది: 'ఓ మునీ! నేను ఒకప్పుడు బ్రాహ్మణుడిని. నా స్నేహితుడు ఖగమ అనే బ్రాహ్మణుడు, ధర్మంలో శ్రేష్ఠుడు, సత్యవాది, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు.'
భయం చ ప్రాపితోఽత్యర్థమగ్నిహోత్రగృహే స్థితః । తేన భీతేన శప్తోఽహం విహ్వలేనాతివేపినా
నాకు మూర్ఖత్వం వల్ల అతన్ని మోసం చేసి, పాముగా మార్చాను. అతను అగ్నిహోత్ర గృహంలో ఉన్నప్పుడు అతనికి చాలా భయం కలిగించాను.
భవ సర్పో మన్దబుద్ధే యేనాహం ధర్షితస్త్వయా । మయా ప్రసాదితోఽత్యర్థం సర్పేణాసౌ ద్విజోత్తమః
ఆ భయంతో అతను నన్ను శపించాడు: 'నన్ను అవమానపరిచినందుకు నువ్వు పామవు, మూర్ఖుడా!' అని.
మామువాచాథ తత్క్రోధాత్కిఞ్చిచ్ఛాన్తిమవాప్య చ । రురుస్తే మోచితా శాపస్యాస్య సర్ప భవిష్యతి
నేను అతన్ని ఎంతో వేడుకున్నాను. కొంతకాలానికి అతని కోపం తగ్గి, ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ శాపం నుండి రురువు నిన్ను విమోచిస్తాడు, ఓ పామా!'
ప్రమతేస్తు సుతో నూనమితి మాం సోఽబ్రవీద్వచః । సోఽహం సర్పో రురుస్త్వం చ శృణు మే పరమం వచః
ఆయన నన్ను చూసి, 'నిశ్చయంగా నువ్వు ప్రమతి కుమారుడివి' అని అన్నాడు. నేను రురు, ఒక పాము. నా గొప్ప మాటలు విను.
అహింసా పరమో ధర్మో విప్రాణాం నాత్ర సంశయః । దయా సర్వత్ర కర్తవ్యా బ్రాహ్మణేన విజానతా
బ్రాహ్మణులకు అహింసా అత్యున్నత ధర్మం; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. జ్ఞానమున్న బ్రాహ్మణుడు ఎక్కడైనా దయ చూపాలి.
యజ్ఞాదన్యత్ర విప్రేన్ద్ర న హింసా యాజ్ఞికో మతా । సూత ఉవాచ సర్పయోనేర్వినిర్ముక్తో బాహ్మణోఽసౌ రురుస్తతః
యజ్ఞం తప్ప ఇంకెక్కడా బ్రాహ్మణుడు హింస చేయడం సరికాదు, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా. సూతుడు చెప్పాడు: పాముల జన్మ నుండి విముక్తుడై, ఆ బ్రాహ్మణుడు రురు అయ్యాడు.
కృత్వా తస్య చ శాపాన్తం పరిత్యక్తం చ హింసనమ్ । వివాహితా తేన బాలా మృతా సజ్జీవితా పునః
శాపం ముగిసిన తర్వాత హింసను విడిచిపెట్టి, ఆ యువతిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు; మరణించిన ఆమె మళ్లీ జీవితం పొందింది.
కదనం సర్వసర్పాణాం కృతం వైరమనుస్మరన్ । త్వం తు వైరం సముత్సృజ్య వర్తసే పన్నగేష్వథ
పాములందరి నాశనాన్ని, కలిగిన శత్రుత్వాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, నువ్వు మాత్రం శత్రుత్వాన్ని వదిలేసి, పాముల మధ్య జీవిస్తున్నావు.
విమన్యుర్భరతశ్రేష్ఠ పితృఘాతకరేషు వై । అన్తరిక్షే మృతస్తాతః స్నానదానవివర్జితః
భరతశ్రేష్ఠా, తండ్రిని హతమార్చినవారిపై కోపం లేకుండా, ఆయన తండ్రి ఆకాశంలో మరణించాడు; స్నానం, దానం లేని స్థితిలో.
తస్యోద్ధారం చ రాజేన్ద్ర కురు హత్వాథ పన్నగాన్ । పితుర్వైరం న జానాతి జీవన్నేవ మృతో హి సః
రాజేంద్రా, పాములను హతమార్చి ఆయనను రక్షించు. అతను తండ్రి శత్రుత్వాన్ని తెలియదు; జీవించుండగానే మరణించాడు.
దుర్గతిస్తే పితుస్తావద్యావత్తాన్న హనిష్యసి । అమ్బామఖమిషం కృత్వా కురు యజ్ఞం నృపోత్తమ
నువ్వు వాళ్లను హతమార్చే వరకు నీ తండ్రి దుర్గతి కొనసాగుతుంది. అంబా దేవిని ఉద్దేశించి యజ్ఞం నిర్వహించు, రాజశ్రేష్ఠా.
సర్పసత్రం మహారాజ పితుర్వైరమనుస్మరన్ । సూత ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా రాజా జన్మేజయస్తదా
మహారాజా, తండ్రి శత్రుత్వాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, పాముల యజ్ఞాన్ని నిర్వహించు. సూతుడు చెప్పాడు: ఆ మాటలు విని, రాజు జన్మేజయుడు—
నేత్రాభ్యామశ్రుపాతం చ చకారాతీవ దుఃఖితః । ధిఙ్మామస్తు సుదుర్బుద్ధేర్వృథా మానకరస్య వై
ఆయన కన్నుల నుండి కన్నీళ్లు పడిపోయాయి; ఎంతో బాధపడ్డాడు. 'నా బుద్ధి ఎంత చెడిపోయిందో! వృథాగా గర్వం చేసుకున్నాను.'