ప్రాప్తే చైకాదశే వర్షే తస్మై కులపురోహితః । యథోచితాం దదౌ విద్యాం జగ్రాహ స యథోచితామ్
పదకొండవ సంవత్సరానికి చేరుకున్నప్పుడు, కుటుంబపురోహితుడు అతనికి తగిన విద్యను ఇచ్చాడు, అతడు కూడా యథావిధిగా స్వీకరించాడు.
ధనుర్వేదం కృపః పూర్ణం దదావస్మై సుసంస్కృతమ్ । అర్జునాయ యథా ద్రోణః కర్ణాయ భార్గవో యథా
కృపాచార్యుడు అతనికి సంపూర్ణంగా, బాగా సిద్ధంచేసిన ధనుర్వేదాన్ని ఇచ్చాడు; అది అర్జునుడికి ద్రోణుడు, కర్ణుడికి భృగువంశీయుడు ఇచ్చినట్లే.
సమ్ప్రాప్తవిద్యో బలవాన్వభూవ దురతిక్రమః । ధనుర్వేదే తథా వేదే పారగః పరమార్థవిత్
విద్యను సంపాదించిన తరువాత, అతడు బలవంతుడై, ఎవ్వరూ జయించలేనివాడయ్యాడు; ధనుర్వేదంలోను, వేదాలలోను ప్రావీణ్యం సంపాదించి, పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడయ్యాడు.
ధర్మశాస్త్రార్థకుశలః సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః । చకార రాజ్యం ధర్మాత్మా పురా ధర్మసుతో యథా
ధర్మశాస్త్రాల అర్థంలో నైపుణ్యం కలవాడు, సత్యవాది, ఇంద్రియజయుడు అయిన అతడు, ధర్మపుత్రుడు యథా రాజ్యం నడిపినట్లు, ధర్మబద్ధంగా పాలించాడు.
తతః సువర్ణవర్మాఖ్యో రాజా కాశిపతిః కిల । వపుష్టమాం శుభా కన్యాం దదౌ పారీక్షితాయ చ
తర్వాత, సువర్ణవర్మ అనే కాశిరాజు, తన అందమైన కుమార్తెను, పరీక్షిత్తు కుమారునికి ఇచ్చాడు.
స తాం ప్రాప్యాసితాపాఙ్గీం ముముదే జనమేజయః । కాశిరాజసుతాం కాన్తాం ప్రాప్య రాజా యథా పురా
ఆ కాశిరాజు కుమార్తెను, నల్లని కళ్లతో యుక్తిని పొందిన జనమేజయుడు, పూర్వకాల రాజులు తమ ప్రియమైన వారిని పొందినట్లే, ఆనందించాడు.
విచిత్రవీర్యో ముముదే సుభద్రాం చ యథార్జునః । విజహార మహీపాలో వనేషూపవనేషు చ
విచిత్రవీర్యుడు సుభద్రతో, అర్జునుడు ఆమెతో ఆనందించినట్లే, ఆ రాజు అడవుల్లో, ఉద్యానవనాల్లో విహరించాడు.
తయా కమలపత్రాక్ష్యా శచ్యా శతక్రతుర్యథా । ప్రజాస్తస్య సుసన్తుష్టా బభూవుః సుఖలాలితాః
కమలదళాలాంటి కళ్లున్న ఆ భార్యతో, ఇంద్రుడు శచితో ఉన్నట్లే, అతని ప్రజలు ఎంతో సంతోషంగా, సుఖంగా పోషించబడ్డారు.
మన్త్రిణః కర్మకుశలాశ్చక్రుః కార్యాణి సర్వశః । ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు మునిరుత్తఙ్కనామకః
మంత్రులు తమ పనుల్లో నైపుణ్యంతో అన్ని కార్యాలను నిర్వహించారు; అదే సమయంలో ఉత్తంకుడు అనే ముని అక్కడికి వచ్చాడు.
తక్షకేణ పరిక్లిష్టో హస్తినాపురమభ్యగాత్ । వైరస్యాపచితిం కోఽస్య ప్రకుర్యాదితి చిన్తయన్
తక్షకుని చేత బాధపడుతూ, అతడు హస్తినాపురానికి వచ్చాడు; తన శత్రుత్వానికి ప్రతీకారం ఎవరు చేస్తారో ఆలోచిస్తూ వచ్చాడు.
పరీక్షితసుతం మత్వా తం నృపం సముపాగతః । కార్యాకార్యం న జానాసి సమయే నృపసత్తమ
పరీక్షిత్తు కుమారుడని భావించి, ఆ రాజుని దగ్గరకు వచ్చి, 'ధర్మసత్తమా! సమయానికి ఏం చేయాలో, ఏం చేయకూడదో నీకు తెలియదు' అన్నాడు.
అకర్తవ్యం కరోష్యద్య కర్తవ్యం న కరోషి వై । కిం త్వాం సమ్ప్రార్థయామ్యద్య గతామర్షం నిరుద్యమమ్
'నీవు చేయకూడనివాటిని చేస్తావు, చేయవలసినవాటిని చేయడం లేదు; ఇప్పుడు కోపం లేక, ప్రయత్నం లేని నిన్ను నేను ఎందుకు వేడుకోవాలి?' అని అన్నాడు.
అవైరజ్ఞమతన్త్రజ్ఞం బాలచేష్టాసమన్వితమ్ । జనమేజయ ఉవాచ కిం వైరం న మయా జ్ఞాతం న కిం ప్రతికృతం మయా
జనమేజయుడు ఇలా అడిగాడు: నాకు ఎవరితోనూ శత్రుత్వం తెలియదు, నేను ఎవరికీ ప్రతీకారం చేయలేదు. దయచేసి, నిజంగా ఏదైనా శత్రుత్వం ఉందా, దానికి కారణం ఏమిటో చెప్పు.
తద్వద త్వం మహాభాగ కరోమి యదనన్తరమ్ । ఉత్తఙ్క ఉవాచ పితా తే నిహతో భూప తక్షకేణ దురాత్మనా
ఉత్తంకుడు ఇలా చెప్పాడు: రాజా! నీ తండ్రిని దుష్టుడు అయిన తక్షకుడు చంపాడు.
మన్త్రిణస్త్వం సమాహూయ పృచ్ఛ స్వపితృనాశనమ్ । సూత ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజా పప్రచ్ఛ మన్త్రిసత్తమాన్
నీ మంత్రులను పిలిపించుకుని, తండ్రి మరణానికి కారణం ఏమిటో అడుగు.
ఊచుస్తే ద్విజశాపేన దష్టః సర్పేణ వై మృతః । జనమేజయ ఉవాచ శాపోఽత్ర కారణం రాజ్ఞః శప్తస్య మునినా కిల
ఆ మాట విని రాజు తన మంత్రులను అడిగాడు. వారు ఇలా చెప్పారు: బ్రాహ్మణుని శాపంతో, తక్షకుడు పాము కాటుతో నీ తండ్రి మరణించాడు.
తక్షకస్య తు కో దోషో బ్రూహి మే మునిసత్తమ । ఉత్తఙ్క ఉవాచ తక్షకేణ ధనం దత్త్వా కశ్యపః సన్నివారితః
జనమేజయుడు అడిగాడు: రాజుకు శాపమే కారణమని అంటారు. కానీ తక్షకుడికి ఏ తప్పు ఉందో చెప్పు, మునిశ్రేష్ఠా!
న స కిం తక్షకో వైరీ పితృహా తవ భూపతే । భార్యా రురోః పురా భూప దష్టా సర్పేణ సా మృతా
ఉత్తంకుడు ఇలా అన్నాడు: తక్షకుడు కశ్యపునికి ధనం ఇచ్చి అతన్ని వెనక్కు పంపించాడు. రాజా! తక్షకుడు నిజంగా నీ శత్రువా? లేక నీ తండ్రిని చంపిందా?
అవివాహితా తు మునినా జీవితా చ పునః ప్రియా । రురుణాపి కృతా తత్ర ప్రతిజ్ఞా చాతిదారుణా
పూర్వం రురువు భార్యను పాము కాటేసి చంపింది. కానీ ముని ఆమెను పెళ్లి చేసుకోలేదు. తరువాత అతని ప్రియమైన భార్య మళ్లీ బతికింది.
యం యం సర్పం ప్రపశ్యామి తం తం హన్మ్యాయుధేన వై । ఏవం కృత్వా ప్రతిజ్ఞాం స శస్త్రపాణీ రురుస్తదా
అప్పుడు రురువు భయంకరమైన ప్రతిజ్ఞ చేశాడు: 'నేను చూసే ప్రతి పామును ఆయుధంతో చంపుతాను.'
వ్యచరత్పృథివీం రాజన్నిఘ్నన్సర్పాన్యతస్తతః । ఏకదా స వనే ఘోరం డుణ్డుభం జరసాన్వితమ్
ఆ ప్రతిజ్ఞ చేసి, ఆయుధంతో రురువు భూమి అంతటా తిరుగుతూ కనిపించిన ప్రతి పామును చంపసాగాడు.
అపశ్యద్దణ్డముద్యమ్య హన్తుం తం సముపాయయౌ । అభ్యహన్రుషితో విప్రస్తమువాచాథ డుణ్డుభః
ఒకసారి అడవిలో, వృద్ధుడైన భయంకరమైన ఢుండుభను చూసి, దాన్ని చంపేందుకు తన దండాన్ని ఎత్తాడు.
నాపరాధ్నోమి తే విప్ర కస్మాన్మామభిహంసి వై । రురురువాచ ప్రాణప్రియా మే దయితా దష్టా సర్పేణ సా మృతా
కోపంతో ముని దాన్ని కొట్టబోయాడు. అప్పుడు ఢుండుభ ఇలా అన్నాడు: 'ఓ మునీ! నేను నీకు ఏ తప్పూ చేయలేదు. నన్నెందుకు చంపాలని చూస్తున్నావు?'
ప్రతిజ్ఞేయం తదా సర్ప దుఃఖితేన మయా కృతా । డుణ్డుభ ఉవాచ నాహం దశామి తేఽన్యే వై యే దశన్తి భుజఙ్గమాః
రురువు ఇలా అన్నాడు: 'నా ప్రాణప్రియమైన భార్యను పాము కాటేసి చంపింది. ఆ బాధతోనే నేను ఈ ప్రతిజ్ఞ చేశాను, ఓ పామా!'
శరీరసమయోగేన న మాం హింసితుమర్హసి । ఉత్తఙ్క ఉవాచ శ్రుత్వా తాం మానుషీం వాణీం సర్పేణోక్తాం మనోహరామ్
ఢుండుభ ఇలా అన్నాడు: 'నేను నిన్ను కాటేయను. నిన్ను కాటేసేది వేరే పాములు. నా శరీర స్వభావం వల్ల నన్ను హింసించకూడదు.'
రురుః పప్రచ్ఛ కోఽసి త్వం కస్మాద్డుణ్డుభతాం గతః । సర్ప ఉవాచ బ్రాహ్మణోఽహం పురా విప్ర సఖా మే ఖగమాభిధః
ఉత్తంకుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ పాము మానవ వాణిలో మధురంగా మాట్లాడిన మాటలు విని, రురువు అడిగాడు: 'నువ్వెవరు? ఎలా ఢుండుభగా మారిపోయావు?'
విప్రో ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠః సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః । స మయా వఞ్జితో మౌర్ఖ్యాత్సర్పం కృత్వా చ తార్ణకమ్
ఆ పాము ఇలా చెప్పింది: 'ఓ మునీ! నేను ఒకప్పుడు బ్రాహ్మణుడిని. నా స్నేహితుడు ఖగమ అనే బ్రాహ్మణుడు, ధర్మంలో శ్రేష్ఠుడు, సత్యవాది, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు.'
భయం చ ప్రాపితోఽత్యర్థమగ్నిహోత్రగృహే స్థితః । తేన భీతేన శప్తోఽహం విహ్వలేనాతివేపినా
నాకు మూర్ఖత్వం వల్ల అతన్ని మోసం చేసి, పాముగా మార్చాను. అతను అగ్నిహోత్ర గృహంలో ఉన్నప్పుడు అతనికి చాలా భయం కలిగించాను.
భవ సర్పో మన్దబుద్ధే యేనాహం ధర్షితస్త్వయా । మయా ప్రసాదితోఽత్యర్థం సర్పేణాసౌ ద్విజోత్తమః
ఆ భయంతో అతను నన్ను శపించాడు: 'నన్ను అవమానపరిచినందుకు నువ్వు పామవు, మూర్ఖుడా!' అని.
మామువాచాథ తత్క్రోధాత్కిఞ్చిచ్ఛాన్తిమవాప్య చ । రురుస్తే మోచితా శాపస్యాస్య సర్ప భవిష్యతి
నేను అతన్ని ఎంతో వేడుకున్నాను. కొంతకాలానికి అతని కోపం తగ్గి, ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ శాపం నుండి రురువు నిన్ను విమోచిస్తాడు, ఓ పామా!'