దష్టా తు పన్నగేనాథ సా మమార వరాఙ్గనా । కోలాహలస్తదా జాతో మృతాం దృష్ట్వా ప్రమద్వరామ్
ఆమెను ఆ పాము కరిచింది. అందమైన ఆ యువతి అక్కడే మరణించింది. ప్రమద్వర మృతదేహాన్ని చూసి అక్కడ పెద్ద కలకలం రేగింది.
మిలితా మునయః సర్వే చుక్రుశుః శోకసంయుతాః । భూమౌ తాం పతితాం దృష్ట్వా పితా తస్యాతిదుఃఖితః
అందరు మునులు అక్కడికి చేరి, దుఃఖంతో ఏడ్చారు. భూమిపై పడిపోయిన తన కుమార్తెను చూసి ఆమె తండ్రి తీవ్రంగా బాధపడ్డాడు.
రురోద విగతప్రాణాం దీప్యమానాం సుతేజసా । రురుః శ్రుత్వా తదాక్రన్దం దర్శనార్థం సమాగతః
ఆమె ప్రాణం లేని శరీరాన్ని, ఇంకా వెలుగుతో మెరిసిపోతుండగా, ఆమె తండ్రి కన్నీరు పెట్టాడు. ఆ అరుపులు విని రురు అక్కడికి వచ్చాడు.
దదర్శ పతితాం తత్ర సజీవామివ కామినీమ్ । రుదన్తం స్థూలకేశం చ దృష్ట్వాన్యానృషిసత్తమాన్
రురు అక్కడ పడివున్న తన ప్రియమైన యువతిని, ఇంకా బతికినట్లుగా చూసాడు. స్థూలకేశుడు, ఇతర మహర్షులు ఏడుస్తున్న దృశ్యాన్ని చూశాడు.
రురుః స్థానాద్బహిర్గత్వా రురోద విరహాకులః । అహో దైవేన సర్పోఽయం ప్రేషితః పరమాద్భుతః
రురు అక్కడి నుండి బయటకు వెళ్లి, వియోగ బాధతో కన్నీరు పెట్టాడు: 'అయ్యో! దైవకృప వల్ల ఈ పాము పంపబడింది. ఇది ఎంత ఆశ్చర్యకరం!' అని అన్నాడు.
మమ శర్మవిఘాతాయ దుఃఖహేతురయం కిల । కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి మృతా మే ప్రాణవల్లభా
'ఇది నిజంగా నా బాధలకు కారణం, నా ఆనందాన్ని నాశనం చేసింది. నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నా ప్రాణప్రియ మరణించింది' అని విలపించాడు.
న వై జీవితుమిచ్ఛామి వియుక్తః ప్రియయానయా । నాలిఙ్గితా వరారోహా న మయా చుమ్బితా ముఖే
నా ప్రియమైనవాళ్ల నుండి వేరుపడిన తర్వాత నేను బ్రతకాలని అసలు అనుకోవడం లేదు. అందమైన రూపం కలిగిన ఆమెను నేను ఆలింగనం చేయలేదు, ఆమెను నోటిపై ముద్దిచేయలేదు.
న పాణిగ్రహణం ప్రాప్తం మన్దభాగ్యేన సర్వథా । లాజాహోమస్తథా చాగ్నౌ న కృతస్త్వనయా సహ
నా దురదృష్టం వల్ల ఆమెను పెళ్లి చేసుకోలేకపోయాను. ఆమెతో కలిసి అగ్నికి లాజలు సమర్పించే పెళ్లి కర్మ కూడా చేయలేదు.
మానుష్యం ధిగిదం కామం గచ్ఛన్త్వద్య మమాసవః । దుఃఖితస్య న వా మృత్యుర్వాఞ్ఛితః సముపైతి హి
ఈ మానవ జన్మను నేను తిట్టుకుంటున్నాను. ఈ రోజు నా ప్రాణం విడిచి పోతుంది. బాధపడేవారికి మరణం కోరుకున్నా కూడా రాదు.
సుఖం తర్హి కథం దివ్యమాప్యతే భువి వాఞ్ఛితమ్ । ప్రపతామి హ్రదే ఘోరే పావకే ప్రపతామ్యహమ్
ఇప్పుడు నేను కోరుకున్న ఆ పరమానందం భూమిపై గానీ, స్వర్గంలో గానీ ఎలా లభిస్తుంది? భయంకరమైన నదిలో దూకిపోతాను లేదా అగ్నిలో పడిపోతాను.
విషమద్మి గలే పాశం కృత్వా ప్రాణాంస్త్యజామ్యహమ్ । విలప్యైవం రురుస్తత్ర విచార్య మనసా పునః
విషం తాగుతాను, లేక మెడలో ముడి వేసుకుని ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను. ఇలా విలపిస్తూ అక్కడే ఏడ్చాడు, మళ్లీ మనసులో ఆలోచించాడు.
ఉపాయం చిన్తయామాస స్థితస్తస్మిన్నదీతటే । మరణాత్కిం ఫలం మే స్యాదాత్మహత్యా దురత్యయా
ఆ నది ఒడ్డున నిలబడి, ఏం చేయాలో ఆలోచించాడు. మరణం వల్ల నాకు ఏమి లాభం? ఇంతటి ఘోరమైన ఆత్మహత్య వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?
దుఃఖితశ్చ పితా మే స్యాజ్జననీ చాతిదుఃఖితా । దైవస్తుష్టో భవేత్కామం దృష్ట్వా మాం త్యక్తజీవితమ్
నా తండ్రికి బాధ కలుగుతుంది, నా తల్లికి మరింత ఎక్కువ బాధ కలుగుతుంది. నేను ప్రాణాలు విడిచినట్టు చూసి, బహుశా విధి సంతృప్తి చెందవచ్చు.
సర్వః ప్రముదితశ్చ స్యాన్మత్క్షయే నాత్ర సంశయః । ఉపకారః ప్రియాయాః కః పరలోకే భవేదపి
నా నాశనం వల్ల అందరూ సంతోషపడతారు, ఇందులో సందేహమే లేదు. కానీ నా ప్రియమైనవారికి, పరలోకంలో కూడా, ఏమి లాభం కలుగుతుంది?
మృతే మయ్యాత్మఘాతేన విరహాత్పీడితేఽపి చ । పరలోకే ప్రియా సాపి న మే స్యాదాత్మఘాతినః
విడిపోవడం వల్ల బాధపడి నేను ఆత్మహత్య చేసుకుంటే, పరలోకంలో కూడా ఆ ప్రియమైనవారు నాకు లభించరు. ఎందుకంటే ఆత్మహత్య చేసినవారికి అది సాధ్యపడదు.
ఏతదర్థం మృతే దోషా మయి నైవామృతే పునః । విమృశ్యైవ రురుస్తత్ర స్నాత్వాచమ్య శుచిః స్థితః
ఈ కారణంగా, నేను చనిపోతే తప్పులు నాకే వస్తాయి, బ్రతికుంటే మాత్రం రావు. ఇలా ఆలోచిస్తూ అక్కడే ఏడ్చాడు, స్నానం చేసి పవిత్రుడై నిలబడ్డాడు.
అబ్రవీద్వచనం కృత్వా జలం పాణావసౌ మునిః । యన్మయా సుకృతం కిఞ్చిత్కృతం దేవార్చనాదికమ్
ఇలా చెప్పి, ఆ ముని చేతిలో నీళ్లు తీసుకుని ఇలా అన్నాడు: దేవతల పూజ మొదలైన మంచి పనులు నేను ఏమైనా చేసుంటే—
గురవః పూజితా భక్త్యా హుతం జప్తం తపః కృతమ్ । అధీతాస్త్వఖిలా వేదా గాయత్రీ సంస్కృతా యది
భక్తితో గురువులను పూజించి, హోమం చేసి, జపం చేసి, తపస్సు చేసి, అన్ని వేదాలు చదివి, గాయత్రీ మంత్రాన్ని పవిత్రం చేసి ఉంటే—
రవిరారాధితస్తేన సఞ్జీవతు మమ ప్రియా । యది జీవేన్న మే కాన్తా త్యజే ప్రాణానహం తతః
సూర్యుని పూజ చేసి పుణ్యం సంపాదించి ఉంటే, నా ప్రియమైనవారు మళ్లీ బ్రతికిపోవాలి. ఆమె బ్రతకకపోతే, నేను నా ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను.
ఇత్యుక్త్వా తజ్జలం భూమౌ చిక్షేపారాధ్య దేవతాః । రాజోవాచ ఏవం విలపతస్తస్య భార్యయా దుఃఖితస్య చ
ఇలా చెప్పి, ఆ నీటిని భూమిపై పోశాడు, దేవతలను పూజించాడు.
దేవదూతస్తదాభ్యేత్య వాక్యమాహ రురుం తతః । దేవదూత ఉవాచ మాకార్షీః సాహసం బ్రహ్మన్కథం జీవేన్మృతా ప్రియా
రాజు చెప్పాడు: ఇలా తన భార్య కోసం దుఃఖిస్తూ విలపిస్తున్నప్పుడు, ఒక దేవదూత వచ్చి రురువుకు ఇలా అన్నాడు.
గతాయురేషా సుశ్రోణీ గన్ధర్వాప్సరసోః సుతా । అన్యాం కామయ చార్వఙ్గీం మృతేయం చావివాహితా
దేవదూత ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణా, ఇంత పెద్ద తప్పు చేయకు. నీ ప్రియమైనవారు మరణించిన తర్వాత మళ్లీ ఎలా బ్రతుకుతారు?
కిం రోదిషి సుదుర్బుద్ధే కా ప్రీతిస్తేఽనయా సహ । రురురువాచ దేవదూత న చాన్యాం వై వరిష్యామ్యహమఙ్గనామ్
ఈ అందమైన నడుము కలిగినవారు, గంధర్వుడు మరియు అప్సరస కుమార్తె, ఆమె ప్రాణం పోయింది. ఇంకొక అందమైన యువతిని కోరుకో, ఎందుకంటే ఈమె పెళ్లి కాకుండానే మరణించింది.
యది జీవేన్న జీవేద్వా మర్తవ్యం చాధునా మయా । రాజోవాచ విదిత్వేతి హఠం తస్య దేవదూతో ముదాన్వితః
ఏమి ఏడుస్తున్నావు, మూర్ఖుడా? ఆమెతో నీకెంత ఆనందం? రురు ఇలా అన్నాడు: దేవదూతా, నేను ఇంకొక మహిళను పెళ్లి చేసుకోను.
ఉవాచ వచనం తథ్యం సత్యం చాతిమనోహరమ్ । ఉపాయం శృణు విప్రేన్ద్ర విహితం యత్సురైః పురా
ఆ మహర్షి అతి మధురంగా, నిజాయితీగా, హృదయాన్ని ఆకట్టుకునే మాటలు చెప్పాడు. ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! దేవతలు పుర్వం చేసిన ఉపాయాన్ని విను.
ఆయుషోఽర్ధప్రదానేన జీవయాశు ప్రమద్వరామ్ । రురురువాచ ఆయుషోఽర్ధం ప్రయచ్ఛామి కన్యాయై నాత్ర సంశయః
నా ఆయుష్షులో సగం ఇచ్చి ప్రమద్వరను వెంటనే బ్రతికించాలి. రురు ఇలా అన్నాడు: నేను నా ఆయుష్షులో సగాన్ని ఆ యువతికి ఇస్తున్నాను, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
అద్య ప్రత్యావృతప్రాణా ప్రోత్తిష్ఠతు మమ ప్రియా । విశ్వావసుస్తదా తత్ర విమానేన సమాగతః
ఈ రోజు నా ప్రియమైనది ప్రాణం తిరిగి పొందీ లేచి నిలబడాలి. అప్పుడు విశ్వావసు ఆకాశరథంలో అక్కడికి వచ్చాడు.
జ్ఞాత్వా పుత్రీం మృతాం చాశు స్వర్గలోకాత్ప్రమద్వరామ్ । తతో గన్ధర్వరాజశ్చ దేవదూతశ్చ సత్తమః
తన కుమార్తె ప్రమద్వర మరణించి స్వర్గలోకాన్ని విడిచినదని తెలుసుకున్న గంధర్వరాజు, ఆ దివ్యదూతతో కలిసి అక్కడికి వచ్చాడు.
ధర్మరాజముపేత్యేదం వచనం ప్రత్యభాషతామ్ । ధర్మరాజ రురోః పత్నీ సుతా విశ్వావసోస్తథా
ధర్మరాజుని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నారు: ఓ ధర్మరాజా! రురువు భార్య విశ్వావసు కుమార్తె కూడా.
మృతా ప్రమద్వరా కన్యా దష్టా సర్పేణ చాధునా । సా రురోరాయుషోఽర్ధేన మర్తుకామస్య సూర్యజ
ప్రమద్వర అనే యువతి ఇప్పుడు పాము కాటుతో మరణించింది. సూర్యుని కుమారా! ఆమె మరణించాలనే కోరికతో ఉన్నది, ఆమెను రురువు ఆయుష్షులో సగంతో బ్రతికించాలి.