అభిమన్యోర్వరా భార్యా వైరాటీ చాతిసున్దరీ । కులాన్తే సుషువే పుత్రం మృతో బాణాగ్నినా శిశుః
అభిమన్యుని భార్య అయిన విరాటునందన, అపూర్వ సౌందర్యవతి, తన వంశానికి చివరగా ఒక కుమారుణ్ని కనింది. కానీ ఆ శిశువు బాణాల అగ్నిలో ప్రాణాలు కోల్పోయాడు.
జీవితః స తు కృష్ణేన భాగినేయసుతః స్వయమ్ । ద్రౌణిబాణాగ్నినిర్దగ్ధః ప్రతాపేనాద్భుతేన చ
ఆ మేనల్లుడు కుమారుణ్ని ద్రోణుని బాణాల అగ్నిలో కాలిపోయినా, కృష్ణుడు తన అద్భుతమైన శక్తితో తిరిగి ప్రాణం పోశాడు.
పరిక్షీణేషు వంశేషు జాతో యస్మాద్వరః సుతః । తస్మాత్పరీక్షితో నామ విఖ్యాతః పృథివీతలే
వంశాలు అంతరించిపోతున్న సమయంలో అటువంటి గొప్ప కుమారుడు జన్మించడంతో, అతడు భూమిపై 'పరిక్షిత్' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందాడు.
నిహతేషు చ పుత్రేషు ధృతరాష్ట్రోఽతిదుఃఖితః । తస్థౌ పాణ్డవరాజ్యే చ భీమవాగ్బాణపీడితః
తన కుమారులు చనిపోవడంతో ధృతరాష్ట్రుడు తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయి, పాండవుల రాజ్యంలో భీముని మాటలతో, బాణాల బాధతో ఉండిపోయాడు.
గాన్ధారీ చ తథాతిష్ఠత్ పుత్రశోకాతురా భృశమ్ । సేవాం తయోర్దివారాత్రం చకారార్తో యుధిష్ఠిరః
గాంధారి కూడా తన కుమారుల మృతిచేత తీవ్రంగా బాధపడుతూ అక్కడే ఉండిపోయింది. యుధిష్ఠిరుడు దుఃఖంతో, వారిద్దరినీ రాత్రింబవళ్ళు సేవ చేశాడు.
విదురోఽప్యతిధర్మాత్మా ప్రజ్ఞానేత్రమబోధయత్ । యుధిష్ఠిరస్యానుమతే భ్రాతృపార్శ్వే వ్యతిష్ఠత
విదురుడు అత్యంత ధర్మాత్ముడై, జ్ఞానదృష్టితో వారిని బోధించాడు. యుధిష్ఠిరుని అనుమతితో, తన అన్నయ్య పక్కన ఉండిపోయాడు.
ధర్మపుత్రోఽపి ధర్మాత్మా చకార సేవనం పితుః । పుత్రశోకోద్భవం దుఃఖం తస్య విస్మారయన్నివ
ధర్మపుత్రుడు అయిన యుధిష్ఠిరుడు కూడా తన తండ్రిని సేవిస్తూ, కుమారుల మృతిచేత కలిగిన దుఃఖాన్ని మరిపించేలా చూసాడు.
యథా శృణోతి వృద్ధోఽసౌ తథా భీమోఽతిరోషితః । వారబాణేనాహనత్తం తు శ్రావయన్సంస్థితాఞ్జనాన్
వృద్ధుడు వినినట్లు, భీముడు కోపంతో పదునైన మాటలతో అతడిని గాయపరిచాడు; సమాజంలో ఉన్నవారికి వినిపించేలా మాట్లాడాడు.
మయా పుత్రా హతాః సర్వే దుష్టస్యాన్ధస్య తే రణే । దుఃశాసనస్య రుధిరం పీతం హృద్యం తథా భృశమ్
"నీ కుమారులందరినీ యుద్ధంలో నేనే చంపాను, దుష్శాసనుని రక్తాన్ని తాగాను, అది నాకు ఎంతో ఆనందంగా అనిపించింది."
భునక్తి పిణ్డమన్ధోఽయం మయా దత్తం గతత్రపః । ధ్వాంక్షవద్వా శ్వవచ్చాపి వృథా జీవత్యసౌ జనః
"ఈ అంధుడు నేను ఇచ్చిన అన్నాన్ని ఎలాంటి సిగ్గు లేకుండా తింటున్నాడు; గద్దలా, కుక్కలా వృథాగా జీవిస్తున్నాడు."
ఏవంవిధాని రూక్షాణి శ్రావయత్యనువాసరమ్ । ఆశ్వాసయతి ధర్మాత్మా మూర్ఖోఽయమితి చ బ్రువన్
ఇలాంటి కఠినమైన మాటలు ప్రతిరోజూ వినిపించేవాడు. కానీ ధర్మాత్ముడు, 'ఈవాడు మూర్ఖుడు' అని చెప్పి అతడిని ఓదార్చేవాడు.
అష్టాదశైవ వర్షాణి స్థిత్వా తత్రైవ దుఃఖితః । ధృతరాష్ట్రో వనే యానం ప్రార్థయామాస ధర్మజమ్
పదహారేళ్లు దుఃఖంలో అక్కడే గడిపిన ధృతరాష్ట్రుడు, అరణ్యంలోకి వెళ్లేందుకు ధర్మజుడైన యుధిష్ఠిరుని అనుమతి కోరాడు.
అయాచత ధర్మపుత్రం ధృతరాష్ట్రో మహీపతిః । పుత్రేభ్యోఽహం దదామ్యద్య నిర్వాపం విధిపూర్వకమ్
ధృతరాష్ట్రుడు, రాజు అయిన అతడు, ధర్మపుత్రుని అడిగాడు: "ఈ రోజు నా కుమారుల కోసం విధిగా నివాళి సమర్పించాలనుకుంటున్నాను."
వృకోదరేణ సర్వేషాం కృతమత్రౌర్ధ్వదైహికమ్ । న కృతం మమ పుత్రాణాం పూర్వవైరమనుస్మరన్
"ఇక్కడ ఉన్న అందరికీ భీముడు అంత్యక్రియలు చేశాడు. కానీ నా కుమారులకు, పాత వైరం గుర్తు పెట్టుకుని, చేయలేదు."
దదాసి చేద్ధనం మహ్యం కృత్వా చైవోర్ధ్వదైహికమ్ । గమిష్యేఽహం వనం తప్తుం తపః స్వర్గఫలప్రదమ్
"నువ్వు నాకు ధనం ఇచ్చి, అంత్యక్రియలు నిర్వహిస్తే, నేను అరణ్యంలోకి వెళ్లి స్వర్గఫలం ఇచ్చే తపస్సు చేస్తాను."
ఏకాన్తే విదురేణోక్తో రాజా ధర్మసుతః శుచిః । ధనం దాతుం మనశ్చక్రే ధృతరాష్ట్రాయ చార్థినే
ఒంటరిగా ఉండగా, విదురుని సూచనతో, పవిత్ర హృదయుడైన యుధిష్ఠిరుడు, ధనాన్ని అడిగిన ధృతరాష్ట్రునికి ఇవ్వాలని నిర్ణయించాడు.
సమాహూయ నిజాన్మర్వానువాచ పృథివీపతిః । ధనం దాస్యే మహాభాగాః పిత్రే నిర్వాపకామినే
తన మంత్రులను పిలిపించి, భూమిపతి ఇలా అన్నాడు: "మహాభాగులారా! నా తండ్రికి, నివాళి సమర్పించాలనుకునే ఆయనకు, నేను ధనం ఇస్తాను."
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం భ్రాతుర్న్యేష్ఠస్యామితతేజసః । సంగ్రహేఽస్య మహాబాహుర్మారుతిః కుపితోఽబ్రవీత్
అపారమైన తేజస్సుతో కూడిన తన అన్నయ్య మాటలు విని, సభలో హనుమంతుడు, బలమైన భుజాలవాడు, కోపంతో మాట్లాడాడు.
ధనం దేయం మహాభాగ దుర్యోధనహితాయ కిమ్ । అన్ధోఽపి సుఖమాప్నోతి మూర్ఖత్వం కిమతః పరమ్
ఓ మహాభాగ, ధనం దుర్యోధనుని మేలు కోసం ఇవ్వమంటారా? అంధుడికూడా సుఖంగా బ్రతికిపోతున్నాడు, దీన్నంటే ఇంకెంత పెద్ద మూర్ఖత్వం ఉండగలదు?
తవ దుర్మన్త్రితేనాథ దుఃఖం ప్రాప్తా వనే వయమ్ । ద్రౌపదీ చ మహాభాగా సమానీతా దురాత్మనా
నీ చెడు సలహా వల్ల మేము అరణ్యంలో ఎన్నో కష్టాలు అనుభవించాము. మహాభాగ అయిన ద్రౌపదిని ఆ దుష్టుడు బలవంతంగా తీసుకెళ్లాడు.
విరాటభవనే వాసః ప్రసాదాత్తవ సువ్రత । దాసత్వం చ కృతం సర్వైర్మత్స్యస్యామితవిక్రమైః
నీ దయ వల్లే మేము విరాటుని ఇంట్లో నివసించగలిగాము. ఆ అమితవీరుడైన మత్స్యుని వద్ద మేమంతా దాసులమయ్యాము.
దేవితా త్వం న చేజ్జ్యేష్ఠః ప్రభవేత్సంక్షయః కథమ్ । సూపకారో విరాటస్య హత్వాభూవం తు మాగధమ్
నీవు రాణిగా లేకపోయినట్లయితే ఈ నాశనం ఎలా తప్పించేవాళ్ళం? మాగధుని సంహరించి నేను విరాటుని వద్ద వంటవాడినయ్యాను.
బృహన్నలా కథం జిష్ణుర్భవేద్బాలస్య నర్తకః । కృత్వా వేషం మహాబాహుర్యోషాయా వాసవాత్మజః
విజయవంతుడైన బృహన్నల, చిన్నవాడికి నాట్యం చేయడమెలా సాధ్యమయ్యింది? వజ్రధారి కుమారుడు స్త్రీ వేషం ధరించి అలా చేశాడు.
గాణ్డీవశోభితౌ హస్తౌ కృతౌ కఙ్కణశోభితౌ । మానుషం చ వపుః ప్రాప్య కిం దుఃఖం స్యాదతః పరమ్
గాండీవంతో వెలిగిన చేతులకు కంకణాలు ధరించాల్సి వచ్చింది. మానవ రూపం ధరించి ఇంతటి దుఃఖం కన్నా ఇంకేం ఉండగలదు?
దృష్ట్వా వేణీం కృతాం మూర్ధ్ని కజ్జలం లోచనే తథా । అసిం గృహీత్వా తరసా ఛేద్మ్యహం నాన్యథా సుఖమ్
తలపై జడ వేసి, కన్నుల్లో కాజల్ పెట్టిన దృశ్యం చూసి, ఖడ్గాన్ని పట్టుకొని వెంటనే కోసేస్తాను. లేనిపక్షంలో నాకు సుఖం లేదు.
అపృష్ట్వా చ మహీపాలం నిక్షిప్తోఽగ్నిర్మయా గృహే । దగ్ధుకామశ్చ పాపాత్మా నిర్దగ్ధోఽసౌ పురోచనః
రాజును అడగకుండా నేను ఇంట్లో అగ్ని పెట్టాను. దుష్టుడైన పురోచనుడు దహించబడి పోయాడు.
కీచకా నిహతాః సర్వే త్వామపృష్ట్వా జనాధిప । న తథా నిహతాః సర్వే సభార్యా ధృతరాష్ట్రజాః
రాజును అడగకుండా కీచకులను అంతమొందించాము. కానీ ధృతరాష్ట్రుని కుమారులందరినీ భార్యలతో కలిపి అలా సంహరించలేదు.
మూర్ఖత్వం తవ రాజేన్ద్ర గన్ధర్వేభ్యశ్చ మోచితాః । దుర్యోధనాదయః కామం శత్రవో నిగడీకృతాః
ఓ రాజేంద్ర, నీ మూర్ఖత్వం వల్లే మేము గంధర్వుల నుండి విముక్తులయ్యాము. దుర్యోధనుడు మొదలైన శత్రువులు బంధించబడ్డారు.
దుర్యోధనహితాయాద్య ధనం దాతుం త్వమిచ్ఛసి । నాహం దదే మహీపాల సర్వథా ప్రేరితస్త్వయా
ఈ రోజు నువ్వు దుర్యోధనుని మేలు కోసం ధనం ఇవ్వాలని కోరుతున్నావు. ఓ రాజా, నువ్వు ఎంత ఒత్తిడి చేసినా నేను ఇవ్వను.
ఇత్యుక్త్వా నిర్గతే భీమే త్రిభిః పరివృతో నృపః । దదౌ విత్తం సుబహులం ధృతరాష్ట్రాయ ధర్మజః
ఇలా చెప్పి భీముడు ముగ్గురితో కలిసి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు. ధర్మపుత్రుడు ధృతరాష్ట్రునికి విస్తారంగా ధనం ఇచ్చాడు.