యదాత్థ రాజన్ మయి తత్తథైవ మన్యేఽహమేతత్తు యథా వచస్తే । నాస్మి స్వతన్త్రా త్వమవేహి కామం దాతా పితా మేఽర్థయ తం త్వమాశు
రాజా! నువ్వు నాతో చెప్పింది నిజమేనని నేను భావిస్తున్నాను. కానీ నేను స్వతంత్రురాలిని కాను. నన్ను ఇచ్చే హక్కు నాన్నకే ఉంది. ఆయనను త్వరగా అడుగు.
న స్వైరిణీహాస్మ్యపి దాశపుత్రీ పితుర్వశేఽహం సతతం చరామి । స చేద్దదాతి ప్రథితః పితా మే గృహాణ పాణిం వశగాస్మి తేఽహమ్
నేను దాసుని కుమార్తె అయినా, స్వేచ్ఛగా ఉండను. ఎప్పుడూ నాన్న మాటకే లోబడినదాన్ని. నా ప్రసిద్ధ నాన్న ఒప్పుకుంటే, నా చేతిని పట్టుకో. నేను నీకు పూర్తిగా లోబడినదాన్ని.
మనోభవస్త్వాం నృప కిం దునోతి యథా పునర్మాం నవయౌవనాం చ । దునోతి తత్రాపి హి రక్షణీయా ధృతిః కులాచారపరమ్పరాసు
ఓ రాజా, మనసును ఆకర్షించే కామదేవుడు నిన్ను ఎందుకు బాధిస్తున్నాడు? నన్ను కూడా నా యవ్వనంలో ఉన్నప్పుడు ఇలానే బాధించాడు. ఇలాంటి విషయాల్లో కూడా మనం మనోనిగ్రహాన్ని పాటించాలి, కుటుంబ పరంపరలను గౌరవించాలి.
సూత ఉవాచ ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్యా నృపతి కామమోహితః । గతో దాశపతేర్గేహం తస్యా యాచనహేతవే
సూతుడు చెప్పెను — ఆమె మాటలు విని, రాజు కామాసక్తుడై, తన కోరికను చెప్పేందుకు దొంగవాడి ఇంటికి వెళ్లాడు.
దృష్ట్వా నృపతిమాయాన్తం దాశోఽతివిస్మయం గతః । ప్రణామం నృపతేః కృత్వా కృతాఞ్జలిరభాషత
రాజు వస్తున్నాడని చూసి, దొంగవాడు ఎంతో ఆశ్చర్యపోయాడు. చేతులు జోడించి నమస్కరించి, రాజుతో మాట్లాడాడు.
దాశ ఉవాచ దాసోఽస్మి తవ భూపాల కృతార్థోఽహం తవాగమే । ఆజ్ఞాం దేహి మహారాజ యదర్థమిహ చాగమః
దొంగవాడు చెప్పాడు — మహారాజా! నేను మీ సేవకుడిని. మీరు ఇక్కడకు రావడంతో నా కోరిక నెరవేరింది. మీరు ఏ పని కోసం వచ్చారో ఆజ్ఞాపించండి.
రాజోవాచ ధర్మపత్నీం కరిష్యామి సుతామేతాం తవానఘ । త్వయా చేద్దీయతే మహ్యం సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
రాజు చెప్పాడు — పాపాత్ముడా! నువ్వు ఒప్పుకుంటే, నీ కుమార్తెను నా ధర్మపత్నిగా చేసుకుంటాను. ఇది నిజమేనని నీకు చెబుతున్నాను.
దాశ ఉవాచ కన్యారత్నం మదీయం చేద్యత్త్వం ప్రార్థయసే నృప । దాతవ్యం తు ప్రదాస్యామి న త్వదేయం కదాచన
దొంగవాడు చెప్పాడు — రాజా! నువ్వు నా కుమార్తెను కోరుకుంటే, నేను ఆమెను ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను. కానీ, సాధారణంగా ఆమెను నీకు ఇవ్వలేను.
తస్యాః పుత్రో మహారాజ త్వదన్తే పృథివీపతిః । సర్వథా చాభిషేక్తవ్యో నాన్యః పుత్రస్తవేతి వై
మహారాజా! నీ తరువాత, ఆమె కుమారుడు తప్పకుండా రాజుగా అభిషేకించబడాలి. నీ ఇతర కుమారులకు ఆ హక్కు ఉండదు.
సూత ఉవాచ శ్రుత్వావాక్యం తు దాశస్య రాజా చిన్తాతురోఽభవత్ । గాఙ్గేయం మనసా కృత్వా నోవాచ నృపతిస్తదా
సూతుడు చెప్పెను — దొంగవాడి మాటలు విని, రాజు మనసులో ఆందోళనకు గురయ్యాడు. గాంగేయుడిని గుర్తుచేసుకుని, ఆ సమయంలో ఏమీ చెప్పలేదు.
కామాతురో గృహం ప్రాప్తశ్చిన్తావిష్టో మహీపతిః । న సస్నౌ బుభుజే నాథ న సుష్వాప గృహం గతః
కామవశుడై, చింతతో బాధపడుతూ రాజు ఇంటికి చేరాడు. ఇంట్లోకి వెళ్లాక, ఆయన స్నానం చేయలేదు, భోజనం చేయలేదు, నిద్రపోలేదు కూడా.
చిన్తాతురం తు తం దృష్ట్వా పుత్రో దేవవ్రతస్తదా । గత్వాపృచ్ఛన్మహీపాలం తదసన్తోషకారణమ్
ఆ సమయంలో, తన తండ్రి బాధతో ఉన్నాడని చూసి, దేవవ్రతుడు రాజును దగ్గరకు వెళ్లి, అసంతృప్తికి కారణం ఏమిటో అడిగాడు.
దుర్జయః కోఽస్తి శత్రుస్తే కరోమి వశగం తవ । కా చిన్తా నృపశార్దూల సత్యం వద నృపోత్తమ
రాజా! ఎవరు నీకు ఎదురులేని శత్రువు? నేను అతన్ని నీకు వశపరిచుతాను. నీకు ఏ బాధ ఉందో నిజంగా చెప్పు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా!
కిం తేన జాతేన సుతేన రాజన్ దుఃఖం న జానాతి న నాశయేద్యః । ఋణం గ్రహీతుం సముపాగతోఽసౌ ప్రాగ్జన్మజం నాత్ర విచారణాస్తి
రాజా! బాధను తెలుసుకోని, దాన్ని తొలగించని కుమారుడు పుట్టి ఏమి లాభం? అతడు పూర్వజన్మ ఋణాన్ని తీర్చడానికి మాత్రమే వచ్చాడు — ఇందులో సందేహం లేదు.
విముచ్య రాజ్యం రఘునన్దనోఽపి తాతాజ్ఞయా దాశరథిస్తు రామః । వనం గతో లక్ష్మణజానకీభ్యాం సహైవ శైలం కిల చిత్రకూటమ్
దశరథుని కుమారుడు రాముడు కూడా తన తండ్రి ఆజ్ఞతో రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టి, లక్ష్మణుడు, జానకితో కలిసి చిత్తకూట పర్వతానికి అడవికి వెళ్లాడు.
సుతో హరిశ్చన్ద్రనృపస్య రాజన్ యో రోహితశ్చేతి ప్రసిద్ధనామా । క్రీతోఽథ పిత్రా విపణోద్యతశ్చ దాసార్పితో విప్రగృహే తు నూనమ్
రాజా! హరిశ్చంద్రుని కుమారుడు రోహితుడు అని ప్రసిద్ధి. అతడిని తన తండ్రే అమ్మి, దాసుడిగా చేసి, బ్రాహ్మణుని ఇంటికి అప్పగించాడు.
తథాజిగర్తస్య సుతో వరిష్ఠో నామ్నా శునఃశేప ఇతి ప్రసిద్ధః । క్రీతస్తు పిత్రాప్యథ యూపబద్ధః సమ్మోచితో గాధిసుతేన పశ్చాత్
అలాగే, జిగర్తుని కుమారుడు శునఃశేపుడు ప్రసిద్ధుడు. అతడిని కూడా తన తండ్రే కొనుగోలు చేసి, యూపానికి కట్టాడు. తరువాత గాధిపుత్రుడు అతన్ని విడిపించాడు.
పిత్రాజ్ఞయా జామదగ్న్యేన పూర్వం ఛిన్నం శిరో మాతురితి ప్రసిద్ధమ్ । అకార్యమప్యాచరితం చ తేన గురోరనుజ్ఞా చ గరీయసీ కృతా
పూర్వంలో జామదగ్నుడు తన తండ్రి ఆజ్ఞతో తల్లి తల నరికినట్టు ప్రసిద్ధి. అది తప్పు అయినా, గురువు ఆజ్ఞను అతడు పాటించాడు, ఎందుకంటే గురువు మాటే గొప్పది.
ఇదం శరీరం తవ భూపతే న క్షమోఽస్మి నూనం వద కిం కరోమ్యహమ్ । న శోచనీయం మయి వర్తమానే- ఽప్యసాధ్యమర్థం ప్రతిపాదయామ్యదః
రాజా! ఈ శరీరం మీది. నేను దానికి అర్హుడిని కాను. మీరు చెప్పండి, నేను ఏమి చేయాలి? నేను ఉన్నంతవరకు మీరు చింతించాల్సిన అవసరం లేదు. అసాధ్యమైన పనిని కూడా నేను సాధిస్తాను.
ప్రబ్రూహి రాజంస్తవ కాస్తి చిన్తా నివారయామ్యద్య ధనుర్గృహీత్వా । దేహేన మే చేచ్చరితార్థతా వా భవత్వమోఘా భవతశ్చికీర్షా
రాజా! మీకు ఏ బాధ ఉందో చెప్పండి. నేను ఈ రోజు నా విల్లు ఎత్తి, ఆ బాధను తొలగిస్తాను. నా శరీరం ద్వారా మీ కోరిక నెరవేరితే, మీ అభిలాష వృథా కాకూడదు.
ధిక్ తం సుతం యః పితురీప్సితార్థం క్షమోఽపి సన్న ప్రతిపాదయేద్యః । జాతేన కిం తేన సుతేన కామం పితుర్న చిన్తాం హి సముద్ధరేద్యః
తండ్రి కోరుకున్న పనిని చేయగలిగినప్పటికీ, చేయని కుమారుడికి ఎలాంటి ప్రయోజనం లేదు? అలాంటి కుమారుడు పుట్టినా, తండ్రి బాధను తొలగించని వాడైతే, అతడు కుమారుడిగా ఎందుకు పుట్టాడు అని తలచుకుంటారు.
సూత ఉవాచ నిశమ్యేతి వచస్తస్య పుత్రస్య శన్తనుర్నృపః । లజ్జమానస్తు మనసా తమాహ త్వరితం సుతమ్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: కుమారుడి మాటలు విని, శాంతనుడు రాజు మనసులో కొంచెం లజ్జతో, వెంటనే తన కుమారుడిని ఇలా అడిగాడు.
రాజోవాచ చిన్తా మే మహతీ పుత్ర యస్త్వమేకోఽసి మే సుతః । శూరోఽతిబలవాన్మానీ సంగ్రామేష్వపరాఙ్ముఖః
రాజు ఇలా అన్నాడు: నా కుమారా! నువ్వు నా ఒక్కడే కుమారుడివి కాబట్టి నాకు గొప్ప ఆందోళన ఉంది. నీవు ధైర్యవంతుడివి, బలవంతుడివి, గర్విష్టుడివి అయినా, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గుతావు.
ఏకాపత్యస్య మే తాత వృథేదం జీవితం కిల । మృతే త్వయి మృధే క్వాపి కిం కరోమి నిరాశ్రయః
ఒక్క కుమారుడిని నమ్ముకుని నా జీవితం సాగుతోంది, బిడ్డా! నువ్వు ఎక్కడైనా యుద్ధంలో చనిపోతే, నేను ఎవరి ఆశ్రయమూ లేకుండా ఏమి చేయగలను?
ఏషా మే మహతీ చిన్తా తేనాద్య దుఃఖితోఽత్మ్యహమ్ । నాన్యా చిన్తాస్తి మే పుత్ర యాం తవాగ్రే వదామ్యహమ్
ఇదే నా పెద్ద బాధ, అందుకే నేడు నేను దుఃఖిస్తున్నాను. నా కుమారా! నీ ముందు నేను చెప్పే మరో ఆందోళన నాకు లేదు.
సూత ఉవాచ తదాకర్ణ్యాథ గాఙ్గేయో మన్త్రివృద్ధానపృచ్ఛత । న మాం వదతి భూపాలో లజ్జయాద్య పరిప్లుతః
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ మాటలు విని, గంగా కుమారుడు వృద్ధ మంత్రులను అడిగాడు — 'రాజు నన్ను నేడు లజ్జతో మాట్లాడటం లేదు.'
విత్త వార్తాం నృపస్యాద్య పృష్ట్వా యూయం వినిశ్చయాత్ । సత్యం బ్రువన్తు మాం సర్వం తత్కరోమి నిరాకులః
నేడు రాజుకు ఏ బాధ ఉందో మీరు అడిగి, నాకు నిజం చెప్పండి. మీరు అన్నీ చెప్పితే, నేను ఎలాంటి సందేహం లేకుండా చేయగలను.
తచ్ఛ్రుత్వా తే నృపం గత్వా సంవిజ్ఞాయ చ కారణమ్ । శశంసుర్విదితార్థస్తు గాఙ్గేయస్తదచిన్తయత్
ఆ మాటలు విని, వారు రాజుని దగ్గరకు వెళ్లి కారణం తెలుసుకుని, గంగా కుమారునికి చెప్పారు. ఆ విషయాన్ని గంగా కుమారుడు ఆలోచించాడు.
సహితస్తైర్జగామాశు దాశస్య సదనం తదా । ప్రేమపూర్వమువాచేదం వినమ్రో జాహ్నవీసుతః
వారితో కలిసి, అతడు వెంటనే మత్స్యకారుని ఇంటికి వెళ్లి, ప్రేమతో నమస్కరించి, జాహ్నవీ కుమారుడు ఇలా అన్నాడు.
గాఙ్గేయ ఉవాచ పిత్రే దేహి సుతాం తేఽద్య ప్రార్థయామి సుమధ్యమామ్ । మాతా మేఽస్తు సుతేయం తే దాసోఽత్మ్యస్యాః పరన్తప
గంగా కుమారుడు ఇలా అన్నాడు: నీ కుమార్తెను నేడు నా తండ్రికి ఇవ్వమని కోరుతున్నాను. ఆమె నాకు తల్లి కావాలి. నేను ఆమెకు సేవకుడిని అవుతాను, శత్రువులను జయించే వాడా!