కేయం కుతో వా సముపాగతాధునా దేవాఙ్గనా వా కిము మానుషీ వా । గన్ధర్వపుత్రీ కిల నాగకన్యా జానే కథం గన్ధవతీం ను కామినీమ్
ఈమె ఎవరు? ఎక్కడి నుంచి ఇప్పుడు వచ్చింది? దేవతలలో ఒకరా, లేక మానవురాలా? గంధర్వ కుమార్తెనా, నాగకన్యా? పరిమళభరితమైన, ఆకర్షణీయురాలైన ఈమె ఎవరు?
సఞ్చిన్త్య చైవం మనసా నృపోఽసౌ న నిశ్చయం ప్రాప యదా తతః స్వయమ్ । గఙ్గాం స్మరన్కామవశం గతోఽథ పప్రచ్ఛ కాన్తాం తటసంస్థితాం చ
ఇలా మనసులో ఆలోచించినా, రాజు స్పష్టతకు రాలేకపోయాడు. ఆ తరువాత గంగా దేవిని స్మరించుకుంటూ, కామవశుడై, ఆ నదికట్ట వద్ద ఉన్న అందమైన యువతిని అడిగాడు.
కాసి ప్రియే కస్య సుతాసి కస్మా- దిహ స్థితా త్వం విజనే వరోరు । ఏకాకినీ కిం వద చారునేత్రే వివాహితా వా న వివాహితాసి
ప్రియమైనవాడా, నువ్వెవరు? ఎవరి కుమార్తె? ఈ పల్లటిలో ఒంటరిగా ఎందుకు ఉన్నావు? మనోహరమైన కళ్లవాడా, వివాహితవా, లేక ఇంకా పెళ్లి కాలేదా? చెప్పు.
సఞ్జాతకామోఽహమరాలనేత్రే త్వాం వీక్ష్య కాన్తాం చ మనోరమాం చ । బ్రూహి ప్రియే యాసి చికీర్షసి త్వం కిం చేతి సర్వం మమ విస్తరేణ
విపులమైన కళ్లవాడా, నిన్ను చూసి నా మనసులో కోరిక కలిగింది. ప్రియమైనవాడా, నువ్వు ఏం చేయాలనుకుంటున్నావో, ఎక్కడికి వెళ్ళాలనుకుంటున్నావో, అన్నీ నాకు వివరంగా చెప్పు.
ఇత్యేవముక్తా సుదతీ నృపేణ ప్రోవాచ తం సస్మితమమ్బుజేక్షణా । దాశస్య పుత్రీం త్వమవేహి రాజన్ కన్యాం పితుః శాసనసంస్థితాం చ
రాజు ఇలా అడిగినప్పుడు, పువ్వులాంటి పళ్లతో నవ్వుతూ, కమలనయనురాలు అతనితో ఇలా చెప్పింది: "రాజా! నేను దాసుని కుమార్తెను. నాన్న చెప్పిన మాటలకు లోబడి ఉండే కన్యను."
తరీమిమాం ధర్మనిమిత్తమేవ సంవాహయామీహ జలే నృపేన్ద్ర । పితా గృహే మేఽద్య గతోఽస్తి కామం సత్యం బ్రవీమ్యర్థపతే తవాగ్రే
నరేంద్రా! నేను ధర్మకోసం ఈ నౌకను నదిలో నడుపుతున్నాను. నాన్న ఈరోజు ఇంటికి వెళ్లిపోయారు. నీ ముందు నేను నిజం చెబుతున్నాను, ధనాధిపతీ!
ఇత్యేవముక్త్వా విరరామ బాలా కామాతురస్తాం నృపతిర్బభాషే । కురుప్రవీరం కురు మాం పతిం త్వం వృథా న గచ్ఛేన్నను యౌవనం తే
అలా చెప్పి ఆ బాలిక మౌనంగా నిలిచింది. కానీ కామవశుడైన రాజు ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: "కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడైన నన్ను నీ భర్తగా అంగీకరించు. నీ యవ్వనం వృథా పోకుండా ఉండాలి."
న చాస్తి పత్నీ మమ వై ద్వితీయా త్వం ధర్మపత్నీ భవ మే మృగాక్షి । దాసోఽస్మి తేఽహం వశగః సదైవ మనోభవస్తాపయతి ప్రియే మామ్
నా వద్ద ఇంకొక భార్య లేదు. మృగనయనీ! నువ్వు నా ధర్మపత్నిగా అవ్వు. నేను నీ సేవకుడిని, ఎప్పుడూ నీ ఆధీనంలో ఉంటాను. ప్రియమైనవాడా, మన్మథుడు నన్ను బాధిస్తున్నాడు.
గతా ప్రియా మాం పరిహృత్య కాన్తా నాన్యా వృతాహం విధురోఽస్మి కాన్తే । త్వాం వీక్ష్య సర్వావయవాతిరమ్యాం మనో హి జాతం వివశం మదీయమ్
నా ప్రియురాలు నన్ను వదిలి వెళ్లిపోయింది. నేను ఇంకెవరినీ ఎంచుకోలేదు. అందువల్ల నేను ఒంటరిగా ఉన్నాను. నీ అందమైన అవయవాలను చూసి నా మనసు పూర్తిగా ఆకర్షితమైంది.
శ్రుత్వామృతాస్వాదరసం నృపస్య వచోఽతిరమ్యం ఖలు దాశకన్యా । ఉవాచ తం సాత్త్వికభావయుక్తా కృత్వాతిధైర్యం నృపతిం సుగన్ధా
రాజు మాటలు అమృతంలా మధురంగా, ఎంతో ఆకర్షణీయంగా వినిపించాయి. దాసుని కుమార్తె, సహజంగా సద్భావనతో, ధైర్యంగా తనను కట్టుకుని, రాజైన సుగంధతో ఇలా చెప్పింది.
యదాత్థ రాజన్ మయి తత్తథైవ మన్యేఽహమేతత్తు యథా వచస్తే । నాస్మి స్వతన్త్రా త్వమవేహి కామం దాతా పితా మేఽర్థయ తం త్వమాశు
రాజా! నువ్వు నాతో చెప్పింది నిజమేనని నేను భావిస్తున్నాను. కానీ నేను స్వతంత్రురాలిని కాను. నన్ను ఇచ్చే హక్కు నాన్నకే ఉంది. ఆయనను త్వరగా అడుగు.
న స్వైరిణీహాస్మ్యపి దాశపుత్రీ పితుర్వశేఽహం సతతం చరామి । స చేద్దదాతి ప్రథితః పితా మే గృహాణ పాణిం వశగాస్మి తేఽహమ్
నేను దాసుని కుమార్తె అయినా, స్వేచ్ఛగా ఉండను. ఎప్పుడూ నాన్న మాటకే లోబడినదాన్ని. నా ప్రసిద్ధ నాన్న ఒప్పుకుంటే, నా చేతిని పట్టుకో. నేను నీకు పూర్తిగా లోబడినదాన్ని.
మనోభవస్త్వాం నృప కిం దునోతి యథా పునర్మాం నవయౌవనాం చ । దునోతి తత్రాపి హి రక్షణీయా ధృతిః కులాచారపరమ్పరాసు
ఓ రాజా, మనసును ఆకర్షించే కామదేవుడు నిన్ను ఎందుకు బాధిస్తున్నాడు? నన్ను కూడా నా యవ్వనంలో ఉన్నప్పుడు ఇలానే బాధించాడు. ఇలాంటి విషయాల్లో కూడా మనం మనోనిగ్రహాన్ని పాటించాలి, కుటుంబ పరంపరలను గౌరవించాలి.
సూత ఉవాచ ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్యా నృపతి కామమోహితః । గతో దాశపతేర్గేహం తస్యా యాచనహేతవే
సూతుడు చెప్పెను — ఆమె మాటలు విని, రాజు కామాసక్తుడై, తన కోరికను చెప్పేందుకు దొంగవాడి ఇంటికి వెళ్లాడు.
దృష్ట్వా నృపతిమాయాన్తం దాశోఽతివిస్మయం గతః । ప్రణామం నృపతేః కృత్వా కృతాఞ్జలిరభాషత
రాజు వస్తున్నాడని చూసి, దొంగవాడు ఎంతో ఆశ్చర్యపోయాడు. చేతులు జోడించి నమస్కరించి, రాజుతో మాట్లాడాడు.
దాశ ఉవాచ దాసోఽస్మి తవ భూపాల కృతార్థోఽహం తవాగమే । ఆజ్ఞాం దేహి మహారాజ యదర్థమిహ చాగమః
దొంగవాడు చెప్పాడు — మహారాజా! నేను మీ సేవకుడిని. మీరు ఇక్కడకు రావడంతో నా కోరిక నెరవేరింది. మీరు ఏ పని కోసం వచ్చారో ఆజ్ఞాపించండి.
రాజోవాచ ధర్మపత్నీం కరిష్యామి సుతామేతాం తవానఘ । త్వయా చేద్దీయతే మహ్యం సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
రాజు చెప్పాడు — పాపాత్ముడా! నువ్వు ఒప్పుకుంటే, నీ కుమార్తెను నా ధర్మపత్నిగా చేసుకుంటాను. ఇది నిజమేనని నీకు చెబుతున్నాను.
దాశ ఉవాచ కన్యారత్నం మదీయం చేద్యత్త్వం ప్రార్థయసే నృప । దాతవ్యం తు ప్రదాస్యామి న త్వదేయం కదాచన
దొంగవాడు చెప్పాడు — రాజా! నువ్వు నా కుమార్తెను కోరుకుంటే, నేను ఆమెను ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను. కానీ, సాధారణంగా ఆమెను నీకు ఇవ్వలేను.
తస్యాః పుత్రో మహారాజ త్వదన్తే పృథివీపతిః । సర్వథా చాభిషేక్తవ్యో నాన్యః పుత్రస్తవేతి వై
మహారాజా! నీ తరువాత, ఆమె కుమారుడు తప్పకుండా రాజుగా అభిషేకించబడాలి. నీ ఇతర కుమారులకు ఆ హక్కు ఉండదు.
సూత ఉవాచ శ్రుత్వావాక్యం తు దాశస్య రాజా చిన్తాతురోఽభవత్ । గాఙ్గేయం మనసా కృత్వా నోవాచ నృపతిస్తదా
సూతుడు చెప్పెను — దొంగవాడి మాటలు విని, రాజు మనసులో ఆందోళనకు గురయ్యాడు. గాంగేయుడిని గుర్తుచేసుకుని, ఆ సమయంలో ఏమీ చెప్పలేదు.
కామాతురో గృహం ప్రాప్తశ్చిన్తావిష్టో మహీపతిః । న సస్నౌ బుభుజే నాథ న సుష్వాప గృహం గతః
కామవశుడై, చింతతో బాధపడుతూ రాజు ఇంటికి చేరాడు. ఇంట్లోకి వెళ్లాక, ఆయన స్నానం చేయలేదు, భోజనం చేయలేదు, నిద్రపోలేదు కూడా.
చిన్తాతురం తు తం దృష్ట్వా పుత్రో దేవవ్రతస్తదా । గత్వాపృచ్ఛన్మహీపాలం తదసన్తోషకారణమ్
ఆ సమయంలో, తన తండ్రి బాధతో ఉన్నాడని చూసి, దేవవ్రతుడు రాజును దగ్గరకు వెళ్లి, అసంతృప్తికి కారణం ఏమిటో అడిగాడు.
దుర్జయః కోఽస్తి శత్రుస్తే కరోమి వశగం తవ । కా చిన్తా నృపశార్దూల సత్యం వద నృపోత్తమ
రాజా! ఎవరు నీకు ఎదురులేని శత్రువు? నేను అతన్ని నీకు వశపరిచుతాను. నీకు ఏ బాధ ఉందో నిజంగా చెప్పు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా!
కిం తేన జాతేన సుతేన రాజన్ దుఃఖం న జానాతి న నాశయేద్యః । ఋణం గ్రహీతుం సముపాగతోఽసౌ ప్రాగ్జన్మజం నాత్ర విచారణాస్తి
రాజా! బాధను తెలుసుకోని, దాన్ని తొలగించని కుమారుడు పుట్టి ఏమి లాభం? అతడు పూర్వజన్మ ఋణాన్ని తీర్చడానికి మాత్రమే వచ్చాడు — ఇందులో సందేహం లేదు.
విముచ్య రాజ్యం రఘునన్దనోఽపి తాతాజ్ఞయా దాశరథిస్తు రామః । వనం గతో లక్ష్మణజానకీభ్యాం సహైవ శైలం కిల చిత్రకూటమ్
దశరథుని కుమారుడు రాముడు కూడా తన తండ్రి ఆజ్ఞతో రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టి, లక్ష్మణుడు, జానకితో కలిసి చిత్తకూట పర్వతానికి అడవికి వెళ్లాడు.
సుతో హరిశ్చన్ద్రనృపస్య రాజన్ యో రోహితశ్చేతి ప్రసిద్ధనామా । క్రీతోఽథ పిత్రా విపణోద్యతశ్చ దాసార్పితో విప్రగృహే తు నూనమ్
రాజా! హరిశ్చంద్రుని కుమారుడు రోహితుడు అని ప్రసిద్ధి. అతడిని తన తండ్రే అమ్మి, దాసుడిగా చేసి, బ్రాహ్మణుని ఇంటికి అప్పగించాడు.
తథాజిగర్తస్య సుతో వరిష్ఠో నామ్నా శునఃశేప ఇతి ప్రసిద్ధః । క్రీతస్తు పిత్రాప్యథ యూపబద్ధః సమ్మోచితో గాధిసుతేన పశ్చాత్
అలాగే, జిగర్తుని కుమారుడు శునఃశేపుడు ప్రసిద్ధుడు. అతడిని కూడా తన తండ్రే కొనుగోలు చేసి, యూపానికి కట్టాడు. తరువాత గాధిపుత్రుడు అతన్ని విడిపించాడు.
పిత్రాజ్ఞయా జామదగ్న్యేన పూర్వం ఛిన్నం శిరో మాతురితి ప్రసిద్ధమ్ । అకార్యమప్యాచరితం చ తేన గురోరనుజ్ఞా చ గరీయసీ కృతా
పూర్వంలో జామదగ్నుడు తన తండ్రి ఆజ్ఞతో తల్లి తల నరికినట్టు ప్రసిద్ధి. అది తప్పు అయినా, గురువు ఆజ్ఞను అతడు పాటించాడు, ఎందుకంటే గురువు మాటే గొప్పది.
ఇదం శరీరం తవ భూపతే న క్షమోఽస్మి నూనం వద కిం కరోమ్యహమ్ । న శోచనీయం మయి వర్తమానే- ఽప్యసాధ్యమర్థం ప్రతిపాదయామ్యదః
రాజా! ఈ శరీరం మీది. నేను దానికి అర్హుడిని కాను. మీరు చెప్పండి, నేను ఏమి చేయాలి? నేను ఉన్నంతవరకు మీరు చింతించాల్సిన అవసరం లేదు. అసాధ్యమైన పనిని కూడా నేను సాధిస్తాను.
ప్రబ్రూహి రాజంస్తవ కాస్తి చిన్తా నివారయామ్యద్య ధనుర్గృహీత్వా । దేహేన మే చేచ్చరితార్థతా వా భవత్వమోఘా భవతశ్చికీర్షా
రాజా! మీకు ఏ బాధ ఉందో చెప్పండి. నేను ఈ రోజు నా విల్లు ఎత్తి, ఆ బాధను తొలగిస్తాను. నా శరీరం ద్వారా మీ కోరిక నెరవేరితే, మీ అభిలాష వృథా కాకూడదు.