నిన్యేఽథ స్వాశ్రమే చైనాం పోషయామాస ధర్మతః । బ్రహ్మర్షిః ప్రముచో నామ కుముదాద్రౌ సుతామివ
తర్వాత బ్రహ్మర్షి ప్రముచుడు కుముద పర్వతంపై తన ఆశ్రమంలో ఆమెను తన కుమార్తెలా ప్రేమతో, ధర్మబద్ధంగా పెంచాడు.
అథ కాలేన చ ప్రౌఢాం దృష్ట్వా తాం రూపశాలినీమ్ । స మునిశ్చిన్తయామాస కోఽస్యా యోగ్యో వరో భవేత్
కాలక్రమంలో ఆ అమ్మాయి యవ్వనంలోకి వచ్చి, అపూర్వ అందాన్ని పొందింది. అప్పుడు ఆ ముని, ఈమెకు ఎవరు తగిన వరుడవుతారో అని ఆలోచించసాగాడు.
బహుధాఽన్వేషయంస్తస్యా నాససాదోచితం పతిమ్ । తతోగ్నిశాలాం సంవిశ్య మునిస్తుష్టావ పావకమ్
ఎన్నో మార్గాల్లో వెతికినా ఆమెకు తగిన వరుడు దొరకలేదు. అప్పుడు ముని అగ్నిశాలలోకి వెళ్లి అగ్నిదేవుని స్తుతించసాగాడు.
కన్యావరం తదాశంసత్ప్రీతస్తమపి హవ్యవాట్ । ధర్మిష్ఠో బలవాన్వీరః ప్రియవాగపరాజితః
అప్పుడు హవ్యవాహనుడు సంతోషించి, ఆ కన్యకు వరమిచ్చాడు — ఆమెకు ధర్మపరుడు, బలవంతుడు, వీరుడు, మధురంగా మాట్లాడేవాడు, మాటలో ఎవ్వరూ జయించలేని వాడు భర్తగా లభిస్తాడు అని.
దుర్దమో భవితా భర్తా మునేఽస్యాః పృథివీపతిః । ఇతి శ్రుత్వా వచో వహ్నేః ప్రసన్నోభూన్మునిస్తదా
ఆమె భర్తగా దుర్దముడు అనే రాజు, ఎవ్వరూ జయించలేని వాడు అవుతాడు అని అగ్నిదేవుడు చెప్పాడు. ఇది విని మునికి ఎంతో ఆనందం కలిగింది.
దైవాదాఖేటకవ్యాజాత్తత్క్షణాదాగతో నృపః । దుర్దమో నామ మేధావీ తస్యాశ్రమపదం మునేః
దైవకృపవల్ల, అదే సమయంలో దుర్దముడు అనే మేధావి రాజు వేటకోసమని ముని ఆశ్రమానికి వచ్చాడు.
పుత్రో విక్రమశీలస్య బలవాన్ వీర్యవత్తరః । కాలిన్దీజఠరే జాతః ప్రియవ్రతకులోద్భవః
ఆయన విక్రమశీలుని కుమారుడు, బలవంతుడు, పరాక్రమశాలి. కాలిందిలో జన్మించి, ప్రియవ్రత వంశానికి చెందినవాడు.
మునేరాశ్రమమావిశ్య తమదృష్వాతక మహామునిమ్ । ఆమంత్ర్య తాం ప్రియే చేతి రేవతీం పృష్టవాన్నృపః
రాజు ముని ఆశ్రమంలోకి వచ్చి, ఆ మహామునిని కనకపోగా, రేవతిని స్నేహంగా పలకరించి, ఆమెను అడిగాడు.
రాజోవాచ। మహర్షిర్భగవానస్మాదాశ్రమాత్వ్త గతః ప్రియే । తత్పాదౌ ద్రష్టుమిచ్ఛామి వద కల్యాణి తత్త్వతః
రాజు ఇలా అన్నాడు: ప్రియమైనవాడా, ఆ మహర్షి ఈ ఆశ్రమం వదిలి ఎక్కడికో వెళ్లారు. నేను ఆయన పాదాలను దర్శించాలనుకుంటున్నాను. నిజంగా ఆయన ఎక్కడికి వెళ్లారో చెప్పు, మంగళకరమైనవాడా.
కన్యోవాచ। అగ్నిశాలాముపగతో మహారాజ మహామునిః । నిశ్చక్రామాశ్రమాత్తూర్ణం రాజాప్యాకర్ణ్య తద్వచః
ఆ కన్య ఇలా చెప్పింది: మహారాజా, ఆ మహాముని అగ్నిశాలకు వెళ్లారు. ఆమె మాట విని రాజు వెంటనే ఆశ్రమం నుంచి బయలుదేరాడు.
తథాఽగ్నిశాలాద్వారస్థం రాజానం దుర్దమం మునిః । రాజలక్షణసంయుక్తమపశ్యత్ప్రశ్రయానతమ్
అలా అగ్నిశాల ద్వారంలో నిలబడి ఉన్న దుర్దముడు అనే రాజును, ముని చూశాడు. అతడు రాజలక్షణాలతో అలంకరించబడి, వినయంగా నమస్కరించాడు.
ప్రణనామ చ తం రాజా మునిః శిష్యమువాచ హ । గౌతమానీయతామర్ఘ్యమర్ఘ్యయోగ్యోఽస్తి భూపతిః
రాజు మునికి నమస్కరించాడు. ముని తన శిష్యుడైన గౌతముని పిలిచి, 'ఈ రాజు అర్ఘ్యానికి అర్హుడు, అర్ఘ్యాన్ని తీసుకొమ్ము' అని చెప్పాడు.
ఆగతశ్చిరకాలేన జామాతేతి విశేషతః । ఇత్యుక్త్వార్ఘ్యం దదౌ తస్మై సోపి జగ్రాహ చిన్తయన్
ఇతడు చాలా కాలం తర్వాత, ముఖ్యంగా మన అల్లుడిగా వచ్చాడు. అని చెప్పి ముని రాజుకు అర్ఘ్యం ఇచ్చాడు. రాజు ఆ అర్ఘ్యాన్ని ఆలోచనతో స్వీకరించాడు.
మునిరాసనమాసీనం గృహీతార్ఘ్యం చ భూపతిమ్ । ఆశీర్భిరభినంద్యాథ కుశలం చాప్యపృచ్ఛత
ముని, అర్ఘ్యం స్వీకరించి ఆసనంలో కూర్చున్న రాజును ఆశీర్వచనాలతో సత్కరించి, ఆయన క్షేమాన్ని అడిగాడు.
అపి తేఽనామయం రాజన్బలే కోశే సుహృత్సు చ । భృత్యేఽమాత్యే పురే దేశే తథాత్మని జనాధిప
రాజా! నీ సైన్యం, ధనభాండారం, స్నేహితులు, సేవకులు, మంత్రులు, పట్టణం, దేశం, అలాగే నీవు కూడా సుఖంగా ఉన్నావా?
భార్యాఽస్తి తే కుశలినీ యతః సాత్రైవ తిష్ఠతి । అతో న పృచ్ఛామ్యస్యాస్తే చాన్యాసాం కుశలం వద ॥ రాజోవాచ। భగవంస్త్వత్ప్రసాదేన సర్వత్రానామయం మమ । ఏతత్కుతూహలం బ్రహ్మన్మద్భార్యా కాsత్ర విద్యతే
నీ భార్య ఇక్కడే ఉన్నందున ఆమె క్షేమంగా ఉందని నాకు తెలుసు. అందుకే ఆమె గురించి అడగలేదు. నీ ఇతర భార్యల క్షేమం చెప్పు. రాజు ఇలా అన్నాడు: భగవంతుడా! నీ దయ వల్ల నాకు అన్నిచోట్లా క్షేమమే. కానీ బ్రాహ్మణుడా, నా భార్యల్లో ఇక్కడ ఎవరు ఉన్నారో తెలుసుకోవాలని నాకు ఆసక్తిగా ఉంది.
ఋషిరువాచ। రేవతీ నామ తే భార్యా రూపేణాప్రతిమా భువి । విద్యతేsత్ర కథం పత్నీ తాం న వేత్సి మహీపతే
ఋషి ఇలా అన్నాడు: రాజా! నీ భార్యలో అందంలో ఎవరికీ తక్కువ కాకుండా భూమిపై ప్రసిద్ధి చెందిన రేవతి ఇక్కడే ఉంది. మహారాజా! నీ భార్యను నువ్వు గుర్తుపట్టకపోవడం ఎలా?
రాజోవాచ। సుభద్రాద్యాస్తు యా భార్యా మమ సన్తి గృహే విభో । జానామి తాస్తు భగవన్న వై జానామి రేవతీమ్
రాజు ఇలా అన్నాడు: ప్రభూ! సుభద్ర మొదలైన నా ఇంట్లో ఉన్న భార్యలను నేను గుర్తు పట్టగలను, కాని రేవతిని మాత్రం నాకు గుర్తు లేదు.
ఋషిరువాచ। ప్రియేతి సాంప్రతం రాజంస్త్వయోక్తా యా మహామతే । సా విస్మృతా క్షణాదేవ యా తే శ్లాఘ్యతమా ప్రియా ॥ రాజోవాచ। త్వయోక్తం యన్మృషా తన్నో తథైవామన్త్రితా మయా । మునే దుష్టో న మే భావః కోపం మా కర్తుమర్హసి
ఋషి ఇలా అన్నాడు: రాజా! నువ్వు ఇప్పుడే 'ప్రియ' అని పిలిచిన ఆమెను క్షణంలోనే మరచిపోయావు. ఆమె నీకు ఎంతో ప్రీతిపాత్రురాలు. రాజు ఇలా అన్నాడు: మీరు చెప్పింది అబద్ధం కాదు. నేను కూడా మీరే చెప్పినట్టు ఆమెను పిలిచాను. మునీంద్రుడా! నా మనసులో చెడు లేదు. మీరు కోపపడకండి.
ఋషిరువాచ। రాజన్నుక్తం త్వయా సత్యం న భావో దూషితస్తవ । వహ్నినా ప్రేరితేనేత్థం భవతా 'వ్యాహృతం వచః
ఋషి ఇలా అన్నాడు: రాజా! నువ్వు చెప్పింది నిజమే. నీ మనసు చెడుగా లేదు. అగ్ని ప్రేరణతో నీ నోటివెంటా అజ్ఞాతంగా ఆ మాటలు వచ్చాయి.
అద్య పృష్టో మయా వహ్నిః కోఽస్యా భర్త్తా భవిష్యతి । తేనోక్తం దుర్దమో రాజా భవితాఽస్యాః పతిర్ధ్రువమ్
ఈ రోజు నేను అగ్నిని అడిగాను: 'ఆమెకు ఎవరు భర్తవుతారు?' అప్పుడు అతను ఇలా అన్నాడు: 'దుర్దమ అనే రాజు ఆమె భర్తగా ఖచ్చితంగా అవుతాడు.'
తదాదత్స్వ మయా దత్తామిమాం కన్యాం మహీపతే । ప్రియేత్యామంత్రితా పూర్వం మా విచారం కురుష్వ భోః
అందుకే రాజా! నేను ఇస్తున్న ఈ కన్యను నీవు స్వీకరించు. ఆమెను ముందుగా 'ప్రియ' అని పిలిచావు కదా, ఇక ఎలాంటి సందేహం లేకుండా తీసుకో.
శ్రుత్వైతత్సోఽభవత్తూష్ణీం చింతయన్మునిభాషితమ్ । వైవాహికం విధిం తస్య మునిః కర్తుం సముద్యతః
ఇలా విన్న రాజు మౌనంగా ఉండి, ముని మాటలను ఆలోచించాడు. ఆ తరువాత ముని అతని పెళ్లి కార్యక్రమానికి సిద్ధమయ్యాడు.
అథోద్యతం వివాహాయ దృష్ట్వా కన్యాఽబ్రవీన్మునిమ్ । రేవత్యృక్షే వివాహో మే తాత కర్తుం త్వమర్హసి
పెళ్లి ఏర్పాట్లు జరుగుతున్నట్టు చూసిన ఆ కన్య మునిని ఇలా అడిగింది: 'తండ్రి! నా పెళ్లిని రేవతి నక్షత్రంలో జరిపించాలి.'
ఋషిరువాచ । వత్సే వివాహయోగ్యాని సత్యన్యర్క్షాణి భూరిశః । రేవత్యాం కథముద్వాహః పౌష్ణభం న దివి స్థితమ్
ఋషి ఇలా అన్నాడు: 'బిడ్డా! పెళ్లికి అనుకూలమైన మంచి నక్షత్రాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. కానీ రేవతి నక్షత్రం ఇప్పుడు ఆకాశంలో లేదు కదా, అప్పుడు నీ పెళ్లిని ఎలా జరిపించగలం?'
కన్యోవాచ। రేవత్యృక్షం వినా కాలో మమోద్వాహోచితో న హి । అతః సంప్రార్థయామ్యేతద్వివాహం పౌష్ణభే కురు
ఆ కన్య ఇలా అన్నది: 'రేవతి నక్షత్రం లేకుండా నా పెళ్లికి సమయం సరైనది కాదు. అందుకే, పుష్య నక్షత్రంలో నా పెళ్లిని జరిపించమని నేను కోరుతున్నాను.'
ఋషిరువాచ। ఋతవాఙ్మునినా పూర్వం రేవతీభం నిపాతితమ్ । భాన్తరే చేన్న తే ప్రీతిర్వివాహః స్యాత్కథం తవ
ఋషి ఇలా అన్నాడు: 'ముని అయిన ఋతవాక్ ముందు రేవతి నక్షత్రాన్ని ఆకాశం నుంచి పడగొట్టాడు. నీకు మరొక నక్షత్రం నచ్చకపోతే, నీ పెళ్లి ఎలా జరుగుతుంది?'
కన్యోవాచ। తపః కిం తప్తవానేక ఋతవాగేవ కేవలమ్ । భవతా కిం తపో నేదృక్తప్తం వాక్కాయమానసః
ఆ కన్య ఇలా అడిగింది: 'ఋతవాక్ austerity చేసినవాడా లేక కేవలం మాటలతోనే చేశాడా? మీరు కూడా మాట, శరీరం, మనసుతో ఇలాంటి తపస్సు చేయలేదా?'
జగత్స్రష్టుం సమర్థస్త్వం వేద్మ్యహం తే తపోబలమ్ । రేవత్యృక్షం దివి స్థాప్య మమోద్వాహం పితః కురు
మీరు ఈ జగత్తును సృష్టించగల శక్తి కలవారు అని నాకు తెలుసు. తండ్రి! మీరు రేవతి నక్షత్రాన్ని ఆకాశంలో ఉంచి, నా పెళ్లిని జరిపించండి.
ఋషిరువాచ। ఏవం భవతు భద్రం తే యథైవ త్వం బ్రవీషి మామ్ । త్వత్కృతే సోమమార్గేఽహం స్థాపయామ్యద్య పౌష్ణభమ్
ఋషి ఇలా అన్నాడు: 'అలా జరుగుతుంది. నీకు శుభం కలగాలి. నువ్వు చెప్పినట్టు నేను చేస్తాను. నీ కోసం ఈ రోజు పుష్య నక్షత్రాన్ని చంద్ర మార్గంలో ఉంచుతాను.'