దయావాన్బ్రాహ్మణః ప్రాహ తాం తదా రుదతీం స్త్రియమ్ । మా శోకం కురు కల్యాణి శాపాన్తం తే వదామ్యహమ్
దయతో ఉన్న బ్రాహ్మణుడు, ఏడుస్తున్న ఆ స్త్రీతో ఇలా అన్నాడు: 'కల్యాణి, శోకించకు. నీ శాపాంతాన్ని నేను చెబుతాను.'
మత్కోధశాపయోగేన మత్స్యయోనిం గతా శుభే । మానుషౌ జనయిత్వా త్వం శాపమోక్షమవాప్స్యసి
నా కోపంతో వచ్చిన శాపం వల్ల నీవు చేపగా జన్మించావు. ఇద్దరు మనుష్యులను కనిన తర్వాత నీకు శాప విమోచనం కలుగుతుంది.
ఇత్యుక్తా తేన సా ప్రాప మత్స్యదేహం నదీజలే । బాలకౌ జనయిత్వా సా మృతా ముక్తా చ శాపతః
అతను చెప్పినట్లు, ఆమె నదిలో చేప శరీరం పొందింది. ఇద్దరు పిల్లలను కనిన తరువాత, ఆమె మరణించి శాపం నుండి విముక్తి పొందింది.
సన్త్యజ్య రూపం మత్స్యస్య దివ్యరూపమవాప్య చ । జగామామరమార్గం చ శాపాన్తే వరవర్ణినీ
చేప రూపాన్ని వదిలి, ఆ అప్సరసు మళ్లీ దివ్య రూపాన్ని పొందింది. శాపాంతం తర్వాత, ఆమె అమరుల లోకానికి వెళ్లింది.
ఏవం జాతా వరా పుత్రీ మత్స్యగన్ధా వరాననా । పుత్రీవ పాల్యమానా సా దాశగేహే వ్యవర్ధత
అలా మత్స్యగంధ అనే అందమైన ముఖం గల కుమార్తె జన్మించింది. ఆమెను కుమార్తెగా చూసుకుంటూ, దాసుని ఇంట్లో పెంచారు.
మత్స్యగన్ధా తదా జాతా కిశోరీ చాతిసుప్రభా । తస్య కార్యాణి కుర్వాణా వాసవీ చాతిసుప్రభా
ఆ సమయంలో మత్స్యగంధ జన్మించింది. ఆమె యవ్వనంలో ప్రకాశవంతంగా ఉండి, పనులు చేస్తూ, వాసవి ఎంతో తేజస్సుతో కనిపించింది.
వ్యాసజన్మవర్ణనమ్ సూత ఉవాచ ఏకదా తీర్థయాత్రాయాం వ్రజన్ పారాశరో మునిః । ఆజగామ మహాతేజాః కాలిన్ద్యాస్తటముత్తమమ్
వ్యాసుని జన్మవివరణ సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: ఒకసారి తీర్థయాత్రలో, మహాతేజస్సుతో ఉన్న పరాశర ముని, కాలిందీ నదీ తీరానికి వచ్చాడు.
నిషాదమాహ ధర్మాత్మా కుర్వన్తం భోజనం తదా । ప్రాపయస్వ పరం పారం కాలిన్ద్యా ఉడుపేన మామ్
ఆ సమయంలో ఆ ముని, భోజనం తయారు చేస్తున్న దాసునితో ఇలా అన్నాడు: 'నన్ను పడవలో వేసి, కాలిందీ నదిని దాటి అవతలి తీరానికి తీసుకెళ్ళు.'
దాశః శ్రుత్వా మునేర్వాక్యం కుర్వాణో భోజనం తటే । ఉవాచ తాం సుతాం బాలాం మత్స్యగన్ధాం మనోరమామ్
మునివారి మాటలు విని, తీరంలో భోజనం తయారు చేస్తున్న దాసుడు, తన అందమైన కుమార్తె మత్స్యగంధను పిలిచి ఇలా అన్నాడు.
ఉడుపేన మునిం బాలే పరం పారం నయస్వ హ । గన్తుకామోఽస్తి ధర్మాత్మా తాపసోఽయం శుచిస్మితే
'బాలా, ఈ మునిని పడవలో వేసి అవతలి తీరానికి తీసుకెళ్ళు. ఈ తపస్వి, శుభ్రమైన చిరునవ్వుతో, వెళ్లాలని కోరుకుంటున్నాడు.'
ఇత్యుక్తా సా తదా పిత్రా మత్స్యగన్ధాథ వాసవీ । ఉడుపే మునిమాసీనం సంవాహయతి భామినీ
తండ్రి చెప్పినట్లు, మత్స్యగంధ అయిన వాసవి, మునిని పడవలో కూర్చోబెట్టి నదిని దాటి తీసుకెళ్ళింది.
వ్రజన్ సూర్యసుతాతోయే భావిత్వాద్దైవయోగతః । కామార్తస్తు మునిర్జాతో దృష్ట్వా తాం చారులోచనామ్
సూర్యుని కుమార్తె అయిన నదిలో ప్రయాణిస్తూ, దైవ యోగంతో, ఆ మునికి ఆమె అందమైన కళ్లను చూసి మనసులో ఆకాంక్ష కలిగింది.
గ్రహీతుకామః స మునిర్దృష్ట్వా వ్యఞ్జితయౌవనామ్ । దక్షిణేన కరేణైనామస్పృశద్దక్షిణే కరే
ఆమె యవ్వనం స్పష్టంగా కనిపించడంతో, ఆ ముని ఆమెను పొందాలని కోరుకున్నాడు. తన కుడి చేతితో ఆమె కుడి చేయిని తాకాడు.
తమువాచాసితాపాఙ్గీ స్మితపూర్వమిదం వచః । కులస్య సదృశం వః కిం శ్రుతస్య తపసశ్చ కిమ్
ఆమె, నల్లని కళ్లతో, చిరునవ్వుతో ఇలా అడిగింది: 'మీ వంశానికి, విద్యకు, తపస్సుకు ఇది తగిన ప్రవర్తనా?'
త్వం వై వసిష్ఠదాయాదః కులశీలసమన్వితః । కిం చికీర్షసి ధర్మజ్ఞ మన్మథేన ప్రపీడితః
నీవు వశిష్ఠుని వారసుడవు, మంచి వంశం, మంచి స్వభావం కలవాడవు. ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడవు. అయినా, మన్మథుని వల్ల కలిగిన కోరికతో ఇలాంటి పని చేయాలనుకోవడం ఎందుకు?
దుర్లభం మానుషం జన్మ భువి బ్రాహ్మణసత్తమ । తత్రాపి దుర్లభం మన్యే బ్రాహ్మణత్వం విశేషతః
ఈ భూమిపై మనుష్య జన్మ పొందడం చాలా అరుదు, బ్రాహ్మణులలో ఉత్తముడవు. అందులోను బ్రాహ్మణుడిగా పుట్టడం ఇంకా అరుదైనది అని నేను భావిస్తున్నాను.
కులేన శీలేన తథా శ్రుతేన ద్విజోత్తమస్త్వం కిల ధర్మవిచ్చ । అనార్యభావం కథమాగతోఽసి విప్రేన్ద్ర మాం వీక్ష్య చ మీనగన్ధామ్
నీ వంశం, నీ స్వభావం, నీ విద్య వల్ల నీవు నిజంగా ద్విజులలో గొప్పవాడవు, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడవు. బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడవు. అయినా, నన్ను చేప వాసన కలిగినదాన్ని చూసి ఇంత నీచ స్థితికి ఎలా వచ్చావు?
మదీయే శరీరే ద్విజామోఘబుద్ధే ॥ శుభం కిం సమాలోక్య పాణిం గ్రహీతుమ్ । సమీపం సమాయాసి కామాతురస్త్వం కథం నాభిజానాసి ధర్మం స్వకీయమ్
బుద్ధి గల బ్రాహ్మణా, నా శరీరంలో ఏ మంచి లక్షణం చూసి నా చేతిని పట్టుకోవాలనుకుంటున్నావు? కోరికతో నన్ను దగ్గరగా వచ్చావు. నీ ధర్మాన్ని గుర్తించకుండా ఇలా ఎలా చేస్తున్నావు?
అహో మన్దబుద్ధిర్ద్విజోఽయం గ్రహీష్య- ఞ్జలే మగ్న ఏవాద్య మాం వై గృహీత్వా । మనో వ్యాకులం పఞ్చబాణాతివిద్ధం న కోఽపీహ శక్తః ప్రతీపం హి కర్తుమ్
అయ్యో! ఈ బ్రాహ్మణుడు మూర్ఖుడై, నా చేతిని పట్టుకోవాలనే తపనతో నాలో మునిగి పోయాడు. అతని మనసు మన్మథుని ఐదు బాణాలతో గాయపడి కలవరపడుతోంది. ఇక్కడ ఎవ్వరూ అతన్ని అడ్డుకోలేరు.
ఇతి సఞ్చిన్త్య సా బాలా తమువాచ మహామునిమ్ । ధైర్యం కురు మహాభాగ పరం పారం నయామి వై
ఇలా ఆ బాలిక ఆలోచించి, ఆ మహామునికి ఇలా చెప్పింది: 'ధైర్యంగా ఉండు మహాభాగా, నేను నిన్ను అవతలి తీరుకు తీసుకెళ్తాను.'
సూత ఉవాచ పరాశరస్తు తచ్ఛ్రుత్వా వచనం హితపూర్వకమ్ । కరం త్యక్త్వా స్థితస్తత్ర సిన్ధోః పారం గతః పునః
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: పరాశరుడు ఆమె మంచి మాటలు విని, ఆమె చేయిని వదిలి అక్కడే నిలబడి, నదిని దాటి అవతలి తీరుకు వెళ్ళాడు.
మత్స్యగన్ధాం ప్రజగ్రాహ మునిః కామాతురస్తదా । వేపమానా తు సా కన్యా తమువాచ పురఃస్థితమ్
ఆ సమయంలో కోరికతో మునిగిపోయిన ముని, చేప వాసన కలిగిన ఆ యువతిని పట్టుకున్నాడు. ఆమె భయంతో వణికుతూ, అతని ఎదుట నిలబడి ఇలా చెప్పింది.
దుర్గన్ధాహం మునిశ్రేష్ఠ కథం త్వం నోపశఙ్కసే । సమానరూపయోః కామసంయోగస్తు సుఖావహః
'మహామునీ! నేను దుర్గంధంగా ఉన్నాను. అయినా నీవు ఎందుకు సంకోచించట్లేదు? ఒకే స్వభావం ఉన్నవారి కలయికే సుఖాన్ని ఇస్తుంది.'
ఇత్యుక్తేన తు సా కన్యా క్షణమాత్రేణ భామినీ । కృతా యోజనగన్ధా తు సురూపా చ వరాననా
ఆమె ఇలా అన్న వెంటనే, ఆ క్షణంలోనే ఆ యువతి యోజన దూరం పరిమళించే వాసనతో, అందమైన ముఖంతో, సుందరిగా మారింది.
మృగనాభిసుగన్ధాం తాం కృత్వా కాన్తాం మనోహరామ్ । జగ్రాహ దక్షిణే పాణౌ మునిర్మన్మథపీడితః
ఆమెను మృగనాభి వాసనతో పరిమళింపజేసి, ఆకర్షణీయురాలిగా మార్చి, మన్మథుని కోరికతో బాధపడుతున్న ఆ ముని, ఆమె కుడిచేతిని పట్టుకున్నాడు.
గ్రహీతుకామం తం ప్రాహ నామ్నా సత్యవతీ శుభా । మునే పశ్యతి లోకోఽయం పితా చైవ తటస్థితః
తనను తీసుకోవాలని కోరుకుంటున్న పరాశరుని చూచి, శుభ్రమైన సత్యవతి ఇలా చెప్పింది: 'మహర్షీ! ఈ జనాలు, నా తండ్రి కూడా నదికట్టపై చూస్తున్నారు.'
పశుధర్మో న మే ప్రీతిం జనయత్యతిదారుణః । ప్రతీక్షస్వ మునిశ్రేష్ఠ యావద్భవతి యామినీ
'జంతువుల్లా బహిరంగంగా, క్రూరంగా కలయిక నాకు ఇష్టం లేదు. మహామునీ! రాత్రి అయ్యే వరకు ఆగు.'
రాత్రౌ వ్యవాయ ఉద్దిష్టో దివా న మనుజస్య హి । దివాసఙ్గే మహాన్ దోషః పశ్యన్తి కిల మానవాః
'మనుషులకు రాత్రిపూటే కలయిక అనుమతించబడింది, పగలు కాదు. పగలు కలయికలో పెద్ద తప్పు ఉందని అందరూ భావిస్తారు.'
కామం యచ్ఛ మహాబుద్ధే లోకనిన్దా దురాసదా । తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్యా యుక్తముక్తముదారధీః
'మహాబుద్ధిశాలి! నీ కోరికను నియంత్రించు. జనాల అపకీర్తి భరించలేనిది.' ఆమె చెప్పిన ఈ సబబైన మాటలు విని,
నీహారం కల్పయామాస శీఘ్రం పుణ్యబలేన వై । నీహారే చ సముత్పన్నే తటేఽతితమసా యుతే
తన పుణ్యబలంతో పరాశరుడు వెంటనే పొగను సృష్టించాడు. ఆ పొగ చుట్టూ వ్యాపించి, నదికట్టంతా గాఢమైన చీకటిలో మునిగిపోయింది.