వర్ణ్యతే ధర్మవిస్తారో గాయత్రీమధికృత్య చ । గాయత్ర్యా మహిమా యత్ర తద్భాగవతమిష్యతే
ఇక్కడ ధర్మవిస్తారాన్ని, గాయత్రీదేవిని ఆధారంగా చేసుకుని, గాయత్రీ మహిమను వివరించారు. అదే భాగవతంగా భావించబడుతుంది.
భగవత్యా ఇదం యస్మాత్తస్మాద్భాగవతం విదుః । బ్రహ్మవిష్ణుశివారాధ్యా పరా భగవతీ హి సా
ఈ కథ భగవతికి సంబంధించినదైనందున దీనిని భాగవతం అంటారు. ఆ పరాశక్తిని బ్రహ్మ, విష్ణు, శివులు పూజిస్తారు.
ఋతవాగితి విఖ్యాతో మునిరాసీన్మహామతిః । తస్య పుత్రోఽభవత్కాలే గణ్డాన్తే పౌష్ణభాన్తిమే
ఋతవాక్ అనే మహామతి ముని ప్రసిద్ధుడు. కాలక్రమంలో, పౌషమాసాంతంలో అతనికి ఒక కుమారుడు జన్మించాడు.
స తస్య జాతకర్మాది క్రియాశ్చక్రే యథావిధి । చూడోపనయనాదీంశ్చ సంస్కారానపి సోఽకరోత్
అతడు తన కుమారునికి జననాది కర్మలు, చూడాకర్మ, ఉపనయనాది సంస్కారాలను యథావిధిగా నిర్వహించాడు.
యత ఆరభ్య జాతోఽసౌ పుత్రస్తస్య మహాత్మనః । తత ఏవాథ స మునిః శోకరోగాకులోఽభవత్
ఆ మహాత్మునికి కుమారుడు పుట్టినప్పటి నుంచి, ఆ ముని దుఃఖంతో, వ్యాధితో బాధపడసాగాడు.
రోషలోభపరీతాత్మా తథా మాతాపి తస్య చ । బహురాగార్దితా నిత్యం శుచా దుఃఖీకృతా భృశమ్
అతని మనస్సు, అలాగే అతని భార్య మనస్సు కూడా కోపం, లోభంతో నిండిపోయాయి. ఆమె అనేక మమకారాలతో ఎప్పుడూ శోకంతో, బాధతో ఉండేది.
ఋతవాక్స మునిశ్చిన్తామవాప భృశదుఃఖితః । కిమేతతత్కారణం జాతం పుత్రో మేఽత్యంతదుర్మతిః
ఋతవాక్ ముని ఎంతో దుఃఖంతో ఆలోచిస్తూ, 'నా కుమారుడు ఎందుకు ఇలా దుర్మార్గుడయ్యాడు?' అని విచారించాడు.
కస్యచిన్మునిపుత్రస్య బలాత్పత్నీం జహార చ । మేనే శిక్షాం పితుర్నాసౌ న చ మాతుర్విమూఢధీః
ఒక మునిపుత్రుని భార్యను బలవంతంగా అపహరించాడు. తండ్రి బోధను, తల్లి మాటను కూడా అతడు పట్టించుకోలేదు; అతని మనస్సు మోహంలో మునిగిపోయింది.
తతో విషణ్ణచిత్తస్తు ఋతవాగబ్రవీదిదమ్ । అపుత్రతా వరం నౄణాం న కదాచిత్కుపుత్రతా
ఆపదలో మనసు బాధతో నిండిన ఋతవాక్ ఇలా అన్నాడు: మనుషులకు దుష్టుడు అయిన కుమారుడు కన్నా, కుమారుడు లేకపోవడం మేలు.
పితౄన్కుపుత్రః స్వర్యాతాన్నిరయే పాతయత్యపి । యావజ్జీవేత్సదా పిత్రోః కేవలం దుఃఖదాయకః
దుష్టుడు అయిన కుమారుడు తన పితృదేవతలను స్వర్గం నుండి నరకానికి పడేస్తాడు; అతడు బ్రతికున్నంత కాలం తల్లిదండ్రులకు ఎప్పుడూ బాధే కలిగిస్తాడు.
పిత్రోర్దుఃఖాయ ధిగ్జన్మ కుపుత్రస్య చ పాపినః । సుహృదాం నోపకారాయ నాపకారాయ వైరిణామ్
పాపి అయిన కుమారుడి జననం తల్లిదండ్రులకు కేవలం బాధనే ఇస్తుంది; అతడు మిత్రులకు మేలు చేయడు, శత్రువులకు హాని చేయడు.
ధన్యాస్తే మానవా లోకే సుపుత్రో యద్గృహే స్థితః । పరోపకారశీలశ్చ పితుర్మాతుః సుఖావహః
ఎవరి ఇంట్లో మంచికుమారుడు ఉంటాడో, ఇతరులకు సహాయం చేస్తాడో, తండ్రి తల్లికి ఆనందాన్ని ఇస్తాడో, వారు ఈ లోకంలో ధన్యులు.
కుపుత్రేణ కులం నష్టం కుపుత్రేణ హతం యశః । కుపుత్రేణేహ చాముత్ర దుఃఖం నిరయయాతనాః
దుష్టుడు అయిన కుమారుని వల్ల వంశం నాశనం అవుతుంది, కీర్తి పోతుంది, ఇక్కడా అక్కడా నరకయాతనలతో కూడిన బాధలు ఎదురవుతాయి.
కుపుత్రేణాన్వయో నష్టో జన్మ నష్టం కుభార్యయా । కుభోజనేన దివసః కుమిత్రేణ సుఖం కుతః
దుష్టుడు అయిన కుమారుని వల్ల వంశం పోతుంది; చెడ్డ భార్య వల్ల జన్మ వృథా అవుతుంది; చెడ్డ భోజనం వల్ల రోజు నాశనం అవుతుంది; నమ్మకంలేని మిత్రుడితో సుఖం ఎక్కడుంటుంది?
స్కన్ద ఉవాచ। ఏవం దుష్టస్య పుత్రస్య దుష్టైరాచరణైర్మునిః । తప్యమానోఽనిశం కాలే గత్వా గర్గమపృచ్ఛత
స్కందుడు చెప్పాడు: దుష్టుడు అయిన కుమారుని చెడు ప్రవర్తనతో రోజూ బాధపడుతూ ఆ ముని గర్గుడిని దగ్గరికి వెళ్లి అడిగాడు.
ఋతవాగువాచ। భగవంస్త్వామహం ప్రష్టుమిచ్ఛామి వద తత్ప్రభో । జ్యోతిఃజ్ఞాస్త్రస్య చాచార్య పుత్రదౌఃశీల్యకారణమ్
ఋతవాక్ ఇలా అన్నాడు: భగవంతుడా! నేను మీను ఒక విషయం అడగాలనుకుంటున్నాను, దయచేసి చెప్పండి ప్రభూ! జ్యోతిషశాస్త్ర ప్రకారం నా కుమారుడు ఎందుకు దుష్టుడిగా మారాడో చెప్పండి.
గురుశుశ్రూషయా వేదా అధీతా విధివన్మయా । బ్రహ్మచారివ్రతం తీర్త్వా వివాహో విధివత్కృతః
నా గురువుని సేవిస్తూ నేను వేదాలను సరిగ్గా నేర్చుకున్నాను; బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని పాటించాను, వివాహాన్ని కూడా విధిగా చేసుకున్నాను.
భార్యయా సహ గార్హస్థ్యధర్మశ్చానుష్ఠితోఽనిశమ్ । పంచయజ్ఞవిధానం చ మయాఽకారి యథావిధి
భార్యతో కలిసి గృహస్థ ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ నిబద్ధంగా అనుసరించాను; ఐదు యజ్ఞాలను కూడా విధిగా నిర్వహించాను.
నరకాద్బిభ్యతా విప్ర న తు కామసుఖేచ్ఛయా । గర్భాధానం చ విధివత్పుత్రప్రాప్త్యై మయా కృతమ్
నరక భయంతో, కామసుఖం కోసమేగాక, కుమారుడు కలగాలని గర్భాధానాన్ని నియమంగా చేశాను.
పుత్రోఽయం మమ దోషేణ మాతుర్దోషేణ వా మునే । జాతో దుఃఖావహః పిత్రోర్దుఃశీలో బంధుశోకదః
ఈ కుమారుడు నా తప్పు వల్లా, లేక అతని తల్లి తప్పు వల్లా పుట్టి, తల్లిదండ్రులకు బాధను, చెడు ప్రవర్తనతో బంధువులకు దుఃఖాన్ని కలిగిస్తున్నాడు.
ఏతన్నిశమ్య వచనం గర్గాచార్యో మునేస్తదా । విచార్య సర్వం తద్ధేతుం జ్యోతిర్విద్వాచమబ్రవీత్
ఈ మాటలు విని, గర్గాచార్యుడు అన్నీ ఆలోచించి, జ్యోతిషశాస్త్ర ప్రకారం కారణాన్ని వివరించాడు.
గర్గ ఉవాచ। మునే నైవాపరాధస్తే న మాతుర్న కులస్య చ । రేవత్యంతం తు గణ్డాన్తం పుత్రదౌఃశీల్యకారణమ్
గర్గుడు అన్నాడు: మునీశ్వరా! నీకు, నీ భార్యకు, వంశానికి ఎలాంటి తప్పు లేదు; రేవతి నక్షత్రాంతంలో వచ్చిన దోషమే నీ కుమారుడి దుష్టత్వానికి కారణం.
దుష్టే కాలే యతో జన్మ పుత్రస్య తవ భో మునే । తేనైవ తవ దుఃఖాయ నాన్యో హేతుర్మనాగపి
దుష్టమైన సమయాన పుట్టినందువల్లే నీ కుమారుడు ఇలాంటి వాడయ్యాడు, మునీశ్వరా! నీ బాధకు ఇంకొక కారణం లేదు.
తద్దుఃఖశాంతయే బ్రహ్మఞ్జగతాం మాతరం శివామ్ । సమారాధయ యత్నేన దుర్గాం దుర్గతినాశినీమ్
ఈ బాధ పోవాలంటే, బ్రాహ్మణా! జగత్తుకు తల్లి అయిన శుభమయి దుర్గాదేవిని, కష్టాలను తొలగించేవారిని, శ్రద్ధతో పూజించు.
గర్గస్య వచనం శ్రుత్వా ఋతవాక్ క్రోధమూర్చ్ఛితః । రేవతీం తు శశాపాసౌ వ్యోమ్నః పతతు రేవతీ
గర్గుని మాటలు విని, ఋతవాక్ కోపంతో రేవతిని శపించాడు: 'రేవతి ఆకాశం నుండి పడిపోవాలి!' అని.
దత్తే శాపే తు తేనాథ పూష్ణో భం చ పపాత ఖాత్ । కుముదాద్రౌ భాసమానం సర్వలోకస్య పశ్యతః
ఆ శాపం వల్ల, పూషా నక్షత్రం కూడా ఆకాశం నుండి కింద పడింది; అది కుముద పర్వతంపై ప్రకాశిస్తూ, అన్ని లోకాలు చూస్తుండగా పడిపోయింది.
ఖ్యాతో రైవతకశ్చాభూత్తత్పాతాత్కుముదాచల: । అతీవ రమణీయశ్చ తతః ప్రభృతి సోఽప్యభూత్
అప్పటి నుంచి రైవతక పర్వతం ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ పర్వతం పడిపోవడంతో కుముద పర్వతం పుట్టింది. అప్పటి నుంచి ఆ పర్వతం కూడా ఎంతో అందంగా మారింది.
దత్త్వా శాపం చ రేవత్యై గర్గోక్తవిధినా మునిః । సమారాధ్యాంబికాం దేవీం సుఖసౌభాగ్యభాగభూత్
గర్గ మహర్షి చెప్పిన విధానాన్ని అనుసరించి, ఆ ముని రేవతికి శాపం ఇచ్చి, అంబికా దేవిని భక్తితో పూజించి సుఖసౌభాగ్యాలను పొందాడు.
స్కన్ద ఉవాచ। రేవత్యృక్షస్య యత్తేజస్తస్మాజ్జాతా తు కన్యకా । రూపేణాప్రతిమా లోకే ద్వితీయా శ్రీరివాభవత్
స్కందుడు ఇలా అన్నాడు: రేవతినక్షత్రపు తేజస్సు వల్ల ఒక కన్యక జన్మించింది. ఆమె అందంలో ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ సరితూగలేరు. ఆమెను చూస్తే మరొక లక్ష్మిదేవి లాగా అనిపించింది.
అథ తాం ప్రముచః కన్యాం రేవతీకాంతిసంభవామ్ । దృష్ట్వా నామ చకారాస్యా రేవతీతి ముదా మునిః
ఆ రేవతి కాంతితో ప్రకాశించే ఆ కన్యను చూసి, ముని ఆనందంతో ఆమెకు 'రేవతి' అని పేరు పెట్టాడు.