స్వాహాస్వధాసమాయుక్తో వహ్నిస్తత్ర విరాజతే । నిజవాహనభూషాఢ్యో నిజదేవగణైర్వృతః
అక్కడ అగ్నిదేవుడు స్వాహా, స్వధా దేవతలతో కలిసి, తన వాహనం, ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, తన దేవతా గణాలతో చుట్టుముట్టబడి వెలుగొందుతున్నాడు.
యామ్యాశాయాం యమపురీ తత్ర దణ్డధరో మహాన్ । స్వభటైర్వేష్టితో రాజన్ చిత్రగుప్తపురోగమైః
దక్షిణ దిశలో యమపురి ఉంది. అక్కడ గొప్ప దండధారి యముడు, తన సేవకులతో, చిత్రగుప్తుడు ముందుండగా, రాజా, నివసిస్తున్నాడు.
నిజశక్తియుతో భాస్వత్తనయోఽస్తి యమో మహాన్ । నైర్ఋత్యాం దిశి రాక్షస్యాం రాక్షసైః పరివారితః
తన శక్తితో కూడిన యముడు, ప్రకాశవంతమైన కుమారుడు, అక్కడ ఉన్నాడు. నైరుతి దిశలో రాక్షసుల ప్రాంతంలో, రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు.
ఖడ్గధారీ స్ఫురన్నాస్తే నిర్ఋతిర్నిజశక్తియుక్ । వారుణ్యాం వరుణో రాజా పాశధారీ ప్రతాపవాన్
ఖడ్గాన్ని ధరించి, తన శక్తితో మెరిసిపోతున్న నిరృతి అక్కడ కూర్చుంది. పడమర దిశలో, రాజా వరుణుడు పాశాన్ని పట్టుకుని, మహిమాన్వితుడై ఉన్నాడు.
మహాఝషసమారూఢో వారుణీమధువిహ్వలః । నిజశక్తిసమాయుక్తో నిజయాదోగణాన్వితః
పెద్ద చేపపై కూర్చొని, వరుణీమదంతో మత్తుగా, తన శక్తితో, తన యక్షగణాలతో కలసి వరుణుడు అక్కడ ఉన్నాడు.
సమాస్తే వారుణే లోకే వరుణానీరతాకులః । వాయుకోణే వాయులోకో వాయుస్తత్రాధితిష్ఠతి
ఆయన వరుణ లోకంలో, వరుణీ స్త్రీలతో నిండిన చోట నివసిస్తున్నాడు. గాలికోణంలో వాయు లోకం ఉంది, అక్కడ వాయుదేవుడు స్వయంగా ఉన్నాడు.
వాయుసాధనసంసిద్ధయోగిభిః పరివారితః । ధ్వజహస్తో విశాలాక్షో మృగవాహనసంస్థితః
వాయు సాధనలో నిపుణులైన యోగులతో చుట్టుముట్టబడి, జెండాను పట్టుకుని, విశాలమైన కళ్లతో, మృగవాహనంపై కూర్చున్నాడు.
మరుద్గణైః పరివృతో నిజశక్తిసమన్వితః । ఉత్తరస్యాం దిశి మహాన్ యక్షలోకోఽస్తి భూమిప
మరుద్గణాలతో చుట్టుముట్టబడి, తన శక్తితో కూడి ఉన్న వాయుదేవుడు. ఉత్తర దిశలో, రాజా, గొప్ప యక్ష లోకం ఉంది.
యక్షాధిరాజస్తత్రాస్తే వృద్ధిఋద్ధ్యాదిశక్తిభిః । నవభిర్నిధిభిర్యుక్తస్తున్దిలో ధననాయకః
అక్కడ యక్షాధిపతి, వృద్ధి, ఐశ్వర్యాది శక్తులతో, తొమ్మిది నిధులతో కూడిన ధననాయకుడు తుండిలుడు నివసిస్తున్నాడు.
మణిభద్రః పూర్ణభద్రో మణిమాన్మణికన్ధరః । మణిభూషో మణిస్రగ్వీ మణికార్ముకధారకః
మణిభద్రుడు, పూర్ణభద్రుడు, మణిమాన్, మణికంఠరుడు, మణిభూషుడు, మణిస్రగ్వీ, మణికర్ముకాన్ని ధరించినవాడు అక్కడ ఉన్నారు.
ఇత్యాదియక్షసేనానీసహితో నిజశక్తియుక్ । ఈశానకోణే సమ్ప్రోక్తో రుద్రలోకో మహత్తరః
ఇలా యక్షసేనాధిపతులతో, తన శక్తితో కూడి ఉన్నాడు. ఈశాన్య దిశలో మహత్తరమైన రుద్ర లోకం ఉంది అని చెప్పబడింది.
అనర్ఘ్యరత్నఖచితో యత్ర రుద్రోఽధిదైవతమ్ । మన్యుమాన్దీప్తనయనో బద్ధపృష్ఠమహేషుధిః
అక్కడ అమూల్యమైన రత్నాలతో అలంకరించబడిన రుద్రుడు ప్రధాన దేవతగా ఉన్నాడు. ఆయన కోపంతో, జ్వలించే కళ్లతో, పెద్ద విల్లు వెనుక మోసుకుంటూ కనిపిస్తాడు.
స్ఫూర్జద్ధనుర్వామహస్తోఽధిజ్యధన్వభిరాధృతః । స్వసమానైరసంఖ్యాతరుద్రైః శూలవరాయుధైః
తన ఎడమ చేతిలో గర్జించే విల్లు పట్టుకుని, తనలాంటి అనేక రుద్రులతో, వారు అందరూ శూలాలు, గొప్ప ఆయుధాలు ధరించి, చుట్టూ ఉన్నాడు.
వికృతాస్యైః కరాలాస్యైర్వమద్వహ్నిభిరాస్యతః । దశహస్తైః శతకరైః సహస్రభుజసంయుతైః
వికృతమైన, భయంకరమైన ముఖాలతో, నోటిలో నుంచి అగ్ని పొంగుతూ, పది చేతులు, వంద చేతులు, వెయ్యి చేతులతో కూడి ఉన్నారు.
దశపాదైర్దశగ్రీవైస్త్రినేత్రైరుగ్రమూర్తిభిః । అన్తరిక్షచరా యే చ యే చ భూమిచరా స్మృతాః
పది కాళ్లు, పది మెడలు, మూడు కళ్ళు, భయంకరమైన రూపాలతో, ఆకాశంలో సంచరించే వారు, భూమిపై తిరిగే వారు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
రుద్రాధ్యాయే స్మృతా రుద్రాస్తైః సర్వైశ్చ సమావృతః । రుద్రాణీకోటిసహితో భద్రకాల్యాదిమాతృభిః
రుద్రాధ్యాయంలో చెప్పిన రుద్రులు, కోట్లు రుద్రాణీలు, భద్రకాళి మొదలైన మాతృదేవతలతో ఆయన చుట్టూ ఉన్నారు.
నానాశక్తిసమావిష్టడామర్యాదిగణావృతః । వీరభద్రాదిసహితో రుద్రో రాజన్ విరాజతే
వివిధ శక్తులతో నిండిన డామరులు మొదలైన గణాలతో, వీరభద్రుడు మొదలైన వారితో కలిసి రుద్రుడు రాజా, ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు.
ముణ్డమాలాధరో నాగవలయో నాగకన్ధరః । వ్యాఘ్రచర్మపరీధానో గజచర్మోత్తరీయకః
తలకడల మాల ధరించి, పాము వలయాలు, పాము మెడ, పులి చర్మం కట్టుకుని, ఏనుగు చర్మం పై వస్త్రంగా వేసుకుని ఉన్నాడు.
చితాభస్మాఙ్గ లిప్తాఙ్గః ప్రమథాదిగణావృతః । నినదడ్డమరుధ్వానైర్బధిరీకృతదిఙ్ముఖః
శ్మశాన బస్మం శరీరానికి పూసుకుని, ప్రమథాది గణాలతో చుట్టూ ఉండి, డమరుకి ధ్వని, గర్జనతో దిక్కులు చెవులు పగిలేలా చేశాడు.
అట్టహాసాస్ఫోటశబ్దైః సన్త్రాసితనభస్తలః । భూతసఙ్ఘసమావిష్టో భూతావాసో మహేశ్వరః । ఈశానదిక్పతిః సోఽయం నామ్నా చేశాన ఏవ చ
అట్ఠహాసం, గర్జన శబ్దాలతో ఆకాశాన్ని భయపెట్టుతూ, భూతగణాలతో నిండిన మహేశ్వరుడు, భూతాల నివాసమైన ఆయన, ఈశాన్య దిక్కు అధిపతి, ఈశానుడు అని పిలవబడతాడు.
thumb|౬౪ కలా-౧ thumb|౬౪ కలా - ౨ thumb|౬౪ కలా- ౩ thumb|౬౪ కలా- ౪ పద్మరాగాదిమణివినిర్మితప్రాకారవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ పుష్పరాగమయాదగ్రే కుఙ్కుమారుణవిగ్రహః । పద్మరాగమయః సాలో మధ్యే భూశ్చైవ తాదృశీ
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ముందుగా పుష్పరాగ మణులతో నిర్మితమైన, కుంకుమ రంగుతో మెరిసే రూపంలో, మధ్యలో పద్మరాగ మణులతో కూడిన మందిరం, అలాగే నేల కూడా అలా తయారు చేయబడింది.
దశయోజనవాన్దైర్ఘ్యే గోపురద్వారసంయుతః । తన్మణిస్తమ్భసంయుక్తా మణ్డపాః శతశో నృప
పది యోజనాల పొడవుతో, గోపుర ద్వారాలతో, ఆ మణి స్తంభాలతో కలిపి, నరపతి, వందలాది మండపాలు అక్కడ ఉన్నాయి.
మధ్యే భువి సమాసీనాశ్చతుఃషష్టిమితాః కలాః । నానాయుధధరా వీరా రత్నభూషణభూషితాః
మధ్యలో నేలపై కూర్చున్న అరవై నాలుగు కళలు, వారు వివిధ ఆయుధాలు ధరించి, రత్నాల అలంకారాలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
ప్రత్యేకలోకస్తాసాం తు తత్తల్లోకస్య నాయకాః । సమన్తాత్పద్మరాగస్య పరివార్య స్థితాః సదా
ప్రతి ఒక్కరికీ తమ తమ లోకం ఉంది, ఆ లోకానికి వారు నాయకులు. వారు పద్మరాగ మందిరాన్ని చుట్టూ ఎప్పుడూ నిలబడి ఉంటారు.
స్వస్వలోకజనైర్జుష్టాః స్వస్వవాహనహేతిభిః । తాసాం నామాని వక్ష్యామి శృణు త్వం జనమేజయ
తమ తమ లోక జనులతో, తమ వాహనాలు, ఆయుధాలతో అలంకరించబడి ఉంటారు. వారి పేర్లు నేను చెబుతాను, నీవు విను జనమేజయ.
పిఙ్గలాక్షీ విశాలాక్షీ సమృద్ధిర్వృద్ధిరేవ చ । శ్రద్ధా స్వాహా స్వధాభిఖ్యా మాయా సంజ్ఞా వసున్ధరా
పింగళాక్షి, విశాలాక్షి, సమృద్ధి, వృద్ధి, శ్రద్ధ, స్వాహా, స్వధా అని పిలవబడే స్వధా, మాయ, సంజ్ఞ, వసుంధరా.
త్రిలోకధాత్రీ సావిత్రీ గాయత్రీ త్రిదశేశ్వరీ । సురూపా బహురూపా చ స్కన్దమాతాచ్యుతప్రియా
మూడు లోకాలకు ఆధారమైనది, సావిత్రి, గాయత్రి, దేవతల అధిపతి, సురూపా, బహురూపా, స్కందమాత, అచ్యుతుని ప్రియమైనది.
విమలా చామలా తద్వదరుణీ పునరారుణీ । ప్రకృతిర్వికృతిః సృష్టిః స్థితిః సంహృతిరేవ చ
విమల, ఆమల, అలాగే అరుణి, మళ్లీ అరుణి, ప్రకృతి, వికృతి, సృష్టి, స్థితి, సంహారం కూడా.
సన్ధ్యా మాతా సతీ హంసీ మర్దికా వజ్రికా పరా । దేవమాతా భగవతీ దేవకీ కమలాసనా
సంధ్యా, మాతా, సతీ, హంసి, మర్దికా, వజ్రికా, పరా, దేవతల తల్లి, భగవతి, దేవకి, కమలాసనా.
త్రిముఖీ సప్తముఖ్యన్యా సురాసురవిమర్దినీ । లమ్బోష్ఠీ చోర్ధ్వకేశీ చ బహుశీర్షా వృకోదరీ
త్రిముఖి, మరోకటి ఏడు ముఖాలతో, దేవాసురులను సంహరించేది, లంబోష్ఠి, ఊర్ధ్వకేశి, బహుశీర్ష, వృకోదరి.