బాలశీతాంశముకుటాం వస్త్రాన్తర్వ్యఞ్జితస్తనీమ్ । చతుర్భిర్వరహస్తైస్తు వరపాశాఙ్కుశాభయాన్
ఆమె తలపై చంద్రమండలంతో కూడిన కిరీటం, వస్త్రాల మధ్యనుండి కనబడే వక్షోజాలు, నాలుగు చేతుల్లో వరముద్ర, పాశం, అంకుశం, అభయముద్రలను ధరించి నిలిచింది.
దధానాం రమణీయాఙ్గీం కోమలాఙ్గలతాం శివామ్ । భక్తకల్పద్రుమామమ్బాం నానాభూషణభూషితామ్
ఆమె రూపం అందంగా, మృదువుగా, శుభంగా, భక్తులకు కోరికలు తీరుస్తూ, వివిధ అలంకారాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
త్రినేత్రాం మల్లికామాలాకబరీజూటశోభితామ్ । చతుర్దిక్షు చతుర్వేదైర్మూర్తిమద్భిరభిష్టుతామ్
ఆమెకు మూడు కళ్ళు, మల్లికామాలలు, మల్లెమొక్కలతో అలంకరించిన జడ, నాలుగు దిక్కులలో నాలుగు వేదాల రూపాలు ఆమెను స్తుతించాయి.
దన్తచ్ఛటాభిరభితః పద్మరాగీకృతక్షమామ్ । ప్రసన్తస్మేరవదనాం కోటికన్దర్పసున్దరామ్
ఆమె పళ్ల మెరుపుతో భూమి ఎర్ర రత్నాల్లా ప్రకాశించింది; ఆమె ముఖం ప్రశాంతంగా, చిరునవ్వుతో, కోటి మదనులను మించిపోయే అందంతో మెరిసింది.
రక్తామ్బరపరీధానాం రక్తచన్దనచర్చితామ్ । ఉమాభిధానాం పురతో దేవీం హైమవతీం శివామ్
ఆమె ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి, ఎర్ర గంధంతో పూసుకుని, ఉమా అనే పేరుతో, హిమవంతుని కుమార్తెగా, శుభమయమైన దేవిగా ఎదుట నిలిచింది.
నిర్వ్యాజకరుణామూర్తిం సర్వకారణకారణామ్ । దదర్శ వాసవస్తత్ర ప్రేమగద్గదితాన్తరః
ఆమె నిస్స్వార్థ కరుణకు మూర్తిరూపం, సమస్త కారణాలకు కారణమైనది; అక్కడ వాసవుడు ఆమెను ప్రేమతో మనసు తడిసి చూశాడు.
ప్రేమాశ్రుపూర్ణనయనో రోమాఞ్చితతనుస్తతః । దణ్డవత్ప్రణనామాథ పాదయోర్జగదీశితుః
ప్రేమతో కన్నీళ్లు కళ్లు నిండగా, ఆనందంతో శరీరం పులకరించగా, జగదీశ్వరి పాదాల వద్ద దండవత్ప్రణామం చేశాడు.
తుష్టావ వివిధైః స్తోత్రైర్భక్తిసన్నతకన్ధరః । ఉవాచ పరమప్రీతః కిమిదం యక్షమిత్యపి
భక్తితో తల వంచి, వివిధ స్తోత్రాలతో ఆమెను స్తుతించి, పరమానందంతో, 'ఈ అద్భుతం ఏమిటి?' అని అడిగాడు.
ప్రాదుర్భూతం చ కస్మాత్తద్వద సర్వం సుశోభనే । ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా ప్రోవాచ కరుణార్ణవా
'ఇది ఎలా, ఎందుకు ప్రత్యక్షమైంది? అన్నీ వివరంగా చెప్పు, ఓ సుందరి,' అని అతని మాటలు విని, కరుణాసముద్రమైన ఆమె పలికింది.
రూపం మదీయం బ్రహ్మైతత్సర్వకారణకారణమ్ । మాయాధిష్ఠానభూతం తు సర్వసాక్షి నిరామయమ్
'నా ఈ రూపమే బ్రహ్మం, ఇది సమస్త కారణాలకు మూలం; ఇది మాయకు ఆధారం, అన్నింటికీ సాక్షి, వ్యాధిలేని స్వరూపం.'
సర్వే వేదా యత్పదమామనన్తి తపాంసి సర్వాణి చ యద్వదన్తి । యదిచ్ఛన్తో బ్రహ్మచర్యం చరన్తి తత్తే పదం సంగ్రహేణ బ్రవీమి
'అన్ని వేదాలు వర్ణించే స్థితి, అన్ని తపస్సులు తెలిపే లక్ష్యం, దాన్ని కోరుతూ బ్రహ్మచర్యం ఆచరించేవారు ఉన్న స్థితి — ఆ స్థితిని సంక్షిప్తంగా చెబుతాను.'
ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ తదేవాహుశ్చ హ్రీంమయమ్ । ద్వే బీజే మమ మన్త్రౌ స్తో ముఖ్యత్వేన సురోత్తమ
'ఓం అనే ఒక్క అక్షరం బ్రహ్మం; అదే హ్రీం అనే బీజంతో కూడినదిగా కూడా అంటారు. ఈ రెండు బీజాక్షరాలు నా మంత్రంలో ముఖ్యమైనవి, ఓ ఉత్తమదేవా.'
భాగద్వయవతీ యస్మాత్సృజామి సకలం జగత్ । తత్రైకభాగః సమ్ప్రోక్తః సచ్చిదానన్దనామకః
'రెండు భాగాలు నాలో ఉండటువల్లనే ఈ జగత్తంతా సృష్టించాను. అందులో ఒక భాగాన్ని సచ్చిదానందం అని పిలుస్తారు.'
మాయాప్రకృతిసంజ్ఞస్తు ద్వితీయో భాగ ఈరితః । సా చ మాయా పరా శక్తిః శక్తిమత్యహమీశ్వరీ
'రెండవ భాగాన్ని మాయ లేదా ప్రకృతి అని అంటారు. ఆ మాయే నా పరాశక్తి; ఆ శక్తికి అధిపతినైన నేను ఈశ్వరి.'
చన్ద్రస్య చన్ద్రికేవేయం మమాభిన్నత్వమాగతా । సామ్యావస్థాత్మికా చైషా మాయా మమ సురోత్తమ
'చంద్రునికి చంద్రిక ఎలా విడిపోని దానివో, అలాగే ఈ మాయ కూడా నాతో ఒక్కటే. ఈ మాయే నా సమస్థితి, ఓ ఉత్తమదేవా.'
ప్రలయే సర్వజగతో మదభిన్నైవ తిష్ఠతి । ప్రాణికర్మపరీపాకవశతః పునరేవ హి
'ప్రళయంలో సమస్త జగత్తు నాశనమైనపుడు, ఆ మాయ నాతో ఏకరూపంగా ఉంటుంది; ప్రాణుల కర్మఫలానికి అనుగుణంగా మళ్లీ ప్రాప్తిస్తుంది.'
రూపం తదేవమవ్యక్తం వ్యక్తీభావముపైతి చ । అన్తర్ముఖా తు యావస్థా సా మాయేత్యభిధీయతే
ఆ రూపం మొదట కనిపించని దానిగా ఉండి, తరువాత కనిపించే రూపాన్ని పొందుతుంది. లోపల ఉన్న ఆ స్థితిని మాయ అని అంటారు.
బహిర్ముఖా తు యా మాయా తమఃశబ్దేన సోచ్యతే । బహిర్ముఖాత్తమోరూపాజ్జాయతే సత్త్వసమ్భవః
మాయ బయటకు తిరిగినప్పుడు, దాన్ని చీకటి అని పిలుస్తారు. ఆ బయట చీకటి నుంచే సత్త్వగుణం ఉద్భవిస్తుంది.
రజోగుణస్తదైవ స్యాత్సర్గాదౌ సురసత్తమ । గుణత్రయాత్మకాః ప్రోక్తా బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వరాః
సృష్టి ప్రారంభంలో, రాజోగుణం ఉద్భవిస్తుంది, ఓ దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా. బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు ఈ మూడు గుణాలతో కూడినవారిగా చెప్పబడతారు.
రజోగుణాధికో బ్రహ్మా విష్ణుః సత్త్వాధికో భవేత్ । తమోగుణాధికో రుద్రః సర్వకారణరూపధృక్
బ్రహ్మకు రాజోగుణం ఎక్కువగా ఉంటుంది, విష్ణువుకు సత్త్వగుణం ఎక్కువగా ఉంటుంది, రుద్రుడికి తమోగుణం ఎక్కువగా ఉంటుంది. వీరు అన్నీ కలిగిన కారణ స్వరూపులు.
స్థూలదేహో భవేద్బ్రహ్మా లిఙ్గదేహో హరిః స్మృతః । రుద్రస్తు కారణో దేహస్తురీయా త్వహమేవ హి
బ్రహ్మకు స్థూలదేహం ఉంటుందని, హరిలో లింగదేహం ఉంటుందని, రుద్రుడికి కారణదేహం ఉంటుందని చెబుతారు. కానీ నాలుగవది నేను మాత్రమే.
సామ్యావస్థా తు యా ప్రోక్తా సర్వాన్తర్యామిరూపిణీ । అత ఊర్ధ్వం పరం బ్రహ్మ మద్రూపం రూపవర్జితమ్
సమత్వ స్థితిని అన్నింటిలోను ఉండే ఆంతర్యామి రూపంగా చెబుతారు. దాని తర్వాత ఉన్నది పరబ్రహ్మం, అది నా రూపం, అది రూపరహితం.
నిర్గుణం సగుణం చేతి ద్విధా మద్రూపముచ్యతే । నిర్గుణం మాయయా హీనం సగుణం మాయయా యుతమ్
నా రూపం రెండు విధాలుగా చెప్పబడుతుంది — ఒకటి గుణాలుతో, మరొకటి గుణాల్లేని రూపంగా. గుణాల్లేని రూపం మాయ లేకుండా ఉంటుంది, గుణాలుతో ఉన్నది మాయతో కలిసిఉంటుంది.
సాహం సర్వం జగత్సృష్ట్వా తదన్తః సమ్ప్రవిశ్య చ । ప్రేరయామ్యనిశం జీవం యథాకర్మ యథాశ్రుతమ్
నేనే ఈ జగత్తంతా సృష్టించి, దానిలో ప్రవేశించి, జీవులను వారి కర్మ, విద్య ప్రకారం ఎల్లప్పుడూ నడిపిస్తాను.
సృష్టిస్థితితిరోధానే ప్రేరయామ్యహమేవ హి । బ్రహ్మాణం చ తథా విష్ణుం రుద్రం వై కారణాత్మకమ్
సృష్టి, స్థితి, లయాలను నేను మాత్రమే నడిపిస్తాను. అలాగే బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రులను కూడా కారణస్వరూపులుగా నడిపిస్తాను.
మద్భయాద్వాతి పవనో భీత్యా సూర్యశ్చ గచ్ఛతి । ఇన్ద్రాగ్నిమృత్యవస్తద్వత్సాహం సర్వోత్తమా స్మృతా
నా భయంతో గాలిపీలుస్తుంది, సూర్యుడు కూడా నా భయంతో నడుస్తాడు. ఇంద్రుడు, అగ్ని, మరణుడు కూడా అలాగే. అందుకే నేను అన్నిటికంటే శ్రేష్ఠురాలిగా గుర్తించబడతాను.
మత్ప్రసాదాద్భవద్భిస్తు జయో లబ్ధోఽస్తి సర్వథా । యుష్మానహం నర్తయామి కాష్ఠపుత్తలికోపమాన్
నా కృప వల్ల మీ అందరికీ ఎల్లప్పుడూ విజయం లభిస్తుంది. నేను మిమ్మల్ని దారిలో ఉన్న బొమ్మల్లా నాట్యం చేయిస్తాను.
కదాచిద్దేవవిజయం దైత్యానాం విజయం క్వచిత్ । స్వతన్త్రా స్వేచ్ఛయా సర్వం కుర్వే కర్మానురోధతః
కొన్నిసార్లు దేవతలకు విజయం, మరికొన్నిసార్లు దానవులకు విజయం కలుగుతుంది. నేను స్వతంత్రంగా, నా ఇష్టానుసారం, కర్మక్రమాన్ని అనుసరించి అన్నీ చేస్తాను.
తాం మాం సర్వాత్మికాం యూయం విస్మృత్య నిజగర్వతః । అహఙ్కారావృతాత్మానో మోహమాప్తా దురన్తకమ్
మీ స్వంత గర్వంతో, నన్ను — అన్నింటిలోను ఉన్నదాన్ని — మరచిపోయి, అహంకారంతో మునిగిపోయి, మీరు గొప్ప మాయలో పడిపోయారు.
అనుగ్రహం తతః కర్తుం యుష్మద్దేహాదనుత్తమమ్ । నిఃసృతం సహసా తేజో మదీయం యక్షమిత్యపి
అందుకే, మీకు అనుగ్రహం చేయడానికి, నా అత్యుత్తమ తేజస్సు మీ దేహాలనుండి ఒక్కసారిగా బయలుదేరి, యక్షరూపంలో కనిపించింది.