త్వమేవ గత్వా జానీహి కిమిదం యక్షమిత్యపి । నాన్యః కోఽపి సమర్థోఽస్తి జ్ఞాతుం యక్షం పరం మహః
ఈ యక్షుడెవరో తెలుసుకోవడానికి నీవే వెళ్లాలి. ఈ యక్షుని గొప్పతనాన్ని తెలుసుకోగలిగేది ఇంకెవరూ లేరు.
సహస్రాక్షవచః శ్రుత్వా గుణగౌరవగుమ్ఫితమ్ । సాభిమానో జగామాశు యత్ర యక్షం విరాజతే
వెయ్యి కళ్లవాడైన వాడు గౌరవంగా, ప్రశంసలతో చెప్పిన మాటలు విని, అతడు గర్వంతో త్వరగా యక్షుడు ప్రకాశిస్తున్న చోటికి వెళ్లాడు.
యక్షం దృష్ట్వా తతో వాయుం ప్రోవాచ మృదుభాషయా । కోఽసి త్వం త్వయి కా శక్తిర్వద సర్వం మమాగ్రతః
యక్షుణ్ని చూసిన వెంటనే, వాయువు మృదువుగా ఇలా అడిగాడు: "నువ్వెవరు? నీలో ఉన్న శక్తి ఏమిటి? నా ముందు అన్నీ చెప్పు."
తతో యక్షవచః శ్రుత్వా గర్వేణ మరుదబ్రవీత్ । మాతరిశ్వాహమస్మీతి వాయురస్మీతి చాబ్రవీత్
యక్షుని మాటలు విని, మారుతుడు గర్వంతో ఇలా చెప్పాడు: "నేనే మాతరిశ్వ, నేనే వాయువు."
వీర్యం తు మయి సర్వస్య చాలనే గ్రహణేఽస్తి హి । మచ్చేష్టయా జగత్సర్వం సర్వవ్యాపారవద్భవేత్
ఈ లోకంలో అన్నిటిని కదిలించడానికీ, పట్టుకోవడానికీ శక్తి నాలోనే ఉంది. నా చర్య వల్లే ఈ జగత్తు మొత్తం కదలికతో నిండిపోతుంది.
ఇతి శ్రుత్వా వాయువాణీం నిజగాద పరం మహః । తృణమేతత్తవాగ్రే యత్తచ్చాలయ యథేప్సితమ్
వాయువు మాటలు విని, ఆ పరమ మహిమ ఇలా అన్నది: "నీ ముందున్న ఈ గడ్డి తంతిని నీకు నచ్చినట్లు కదిలించు."
నోచేద్గర్వం విహాయైనం లజ్జితో గచ్ఛ వాసవమ్ । శ్రుత్వా యక్షవచో వాయుః సర్వశక్తిసమన్వితః
అది కదలించలేకపోతే, నీ గర్వాన్ని వదిలి, సిగ్గుతో వాసవుని దగ్గరకు వెళ్ళు. యక్షుని మాటలు విని, అన్ని శక్తులతో కూడిన వాయువు,
ఉద్యోగమకరోత్తచ్చ స్వస్థానాన్న చచాల హ । లజ్జితోఽగాద్దేవపార్శ్వే హిత్వా గర్వం స చానిలః
ప్రయత్నం చేశాడు, కానీ ఆ గడ్డి తన స్థానం నుండి కదలలేదు. సిగ్గుతో తన గర్వాన్ని వదిలి, అనిలుడు దేవతల దగ్గరకు వెళ్లాడు.
వృత్తాన్తమవదత్సర్వం గర్వనిర్వాపకారణమ్ । నైతఞ్జ్ఞాతుం సమర్థాః స్మ మిథ్యాగర్వాభిమానినః
అక్కడ జరిగినదంతా, తన గర్వం పోయిన కారణాన్ని చెప్పాడు. మేము అలా అహంకారంతో ఉన్నందువల్ల, దీన్ని తెలుసుకోలేకపోయాము.
అలౌకికం భాతి యక్షం తేజః పరమదారుణమ్ । తతః సర్వే సురగణాః సహస్రాక్షం సమూచిరే
ఆ యక్షుని తేజస్సు అసాధారణంగా, అత్యంత భయంకరంగా మెరిసిపోతుంది. అప్పుడు అందరు దేవతలు వెయ్యికళ్లవాడిని ఇలా అడిగారు.
దేవరాడసి యస్మాత్త్వం యక్షం జానీహి తత్త్వతః । తత ఇన్ద్రో మహాగర్వాత్తద్యక్షం సముపాద్రవత్
"దేవరాజా! నువ్వు ఇక్కడ ఉన్నావు కాబట్టి, ఆ యక్షుని నిజమైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకో." అప్పుడు ఇంద్రుడు గొప్ప గర్వంతో ఆ యక్షుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
ప్రాద్రవచ్చ పరం తేజో యక్షరూపం పరాత్పరమ్ । అన్తర్ధానం తతః ప్రాప తద్యక్షం వాసవాగ్రతః
ఇంద్రుడు ఆ పరమ తేజస్సు, యక్షుని రూపాన్ని దగ్గరగా వెళ్లాడు. అప్పుడే ఆ యక్షుడు ఇంద్రుని ముందే కనబడకుండా పోయాడు.
అతీవ లజ్జితో జాతో వాసవో దేవరాడపి । యక్షసమ్భాషణాభావాల్లఘుత్వం ప్రాప చేతసి
దేవతల రాజైన ఇంద్రుడు చాలా సిగ్గుపడ్డాడు. యక్షునితో సంభాషణ జరగకపోవడం వల్ల, తన మనసులో తక్కువగా అనిపించుకున్నాడు.
అతః పరం న గన్తవ్యం మయా తు సురసంసది । కిం మయా తత్ర వక్తవ్యం స్వలఘుత్వం సురాన్ప్రతి
ఇప్పటి నుంచి నేను దేవతల సభకు వెళ్లకూడదు. అక్కడ నేను ఏమి చెప్పగలను? దేవతల ముందు నేను చిన్నవాడినయ్యాను.
దేహత్యాగో వరస్తస్మాన్మానో హి మహతాం ధనమ్ । మానే నష్టే జీవితం తు మృతితుల్యం న సంశయః
కాబట్టి, శరీరాన్ని వదిలేయడం ఉత్తమ వరం. గౌరవమే గొప్పవారికి సంపద. గౌరవం పోయినప్పుడు జీవితం మరణంతో సమానం, ఇందులో సందేహం లేదు.
ఇతి నిశ్చిత్య తత్రైవ గర్వం హిత్వా సురేశ్వరః । చరిత్రమీదృశం యస్య తమేవ శరణం గతః
ఇలా నిర్ణయించుకుని, అక్కడే తన గర్వాన్ని వదిలి, ఇంద్రుడు ఆ మహిమ గలవాడి ఆశ్రయాన్ని పొందాడు.
తస్మిన్నేవ క్షణే జాతా వ్యోమవాణీ నభస్తలే । మాయాబీజం సహస్రాక్ష జప తేన సుఖీ భవ
అదే క్షణంలో, ఆకాశంలో వాణి వినిపించింది: "వెయ్యికళ్లవాడా! మాయా బీజాన్ని జపించు, దానివల్ల సుఖంగా ఉండు."
తతో జజాప పరమం మాయాబీజం పరాత్పరమ్ । లక్షవర్షం నిరాహారో ధ్యానమీలితలోచనః
అప్పుడతడు పరమమైన మాయా బీజాన్ని, అత్యున్నతమైనదాన్ని లక్ష సంవత్సరాలు ఉపవాసంగా, ధ్యానంలో కళ్ళు మూసుకుని జపించాడు.
అకస్మాచ్చైత్రమాసీయనవమ్యాం మధ్యగే రవౌ । తదేవావిరభూత్తేజస్తస్మిన్నేవ స్థలే పునః
అనూహ్యంగా, చైత్రమాసంలో శుక్లపక్ష నవమి రోజున, మధ్యాహ్నం సూర్యుడు నడుమున ఉన్నప్పుడు, అదే ప్రకాశం మళ్లీ ఆ స్థలంలో ప్రత్యక్షమైంది.
తేజోమణ్డలమధ్యే తు కుమారీం నవయౌవనామ్ । భాస్వజ్జపాప్రసూనాభాం బాలకోటిరవిప్రభామ్
ఆ వెలుగు మధ్యలో, యవ్వనంలో ఉన్న ఒక కన్య, తాజా జపా పువ్వులా మెరిసిపోతూ, ఉదయించే సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ కనిపించింది.
బాలశీతాంశముకుటాం వస్త్రాన్తర్వ్యఞ్జితస్తనీమ్ । చతుర్భిర్వరహస్తైస్తు వరపాశాఙ్కుశాభయాన్
ఆమె తలపై చంద్రమండలంతో కూడిన కిరీటం, వస్త్రాల మధ్యనుండి కనబడే వక్షోజాలు, నాలుగు చేతుల్లో వరముద్ర, పాశం, అంకుశం, అభయముద్రలను ధరించి నిలిచింది.
దధానాం రమణీయాఙ్గీం కోమలాఙ్గలతాం శివామ్ । భక్తకల్పద్రుమామమ్బాం నానాభూషణభూషితామ్
ఆమె రూపం అందంగా, మృదువుగా, శుభంగా, భక్తులకు కోరికలు తీరుస్తూ, వివిధ అలంకారాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
త్రినేత్రాం మల్లికామాలాకబరీజూటశోభితామ్ । చతుర్దిక్షు చతుర్వేదైర్మూర్తిమద్భిరభిష్టుతామ్
ఆమెకు మూడు కళ్ళు, మల్లికామాలలు, మల్లెమొక్కలతో అలంకరించిన జడ, నాలుగు దిక్కులలో నాలుగు వేదాల రూపాలు ఆమెను స్తుతించాయి.
దన్తచ్ఛటాభిరభితః పద్మరాగీకృతక్షమామ్ । ప్రసన్తస్మేరవదనాం కోటికన్దర్పసున్దరామ్
ఆమె పళ్ల మెరుపుతో భూమి ఎర్ర రత్నాల్లా ప్రకాశించింది; ఆమె ముఖం ప్రశాంతంగా, చిరునవ్వుతో, కోటి మదనులను మించిపోయే అందంతో మెరిసింది.
రక్తామ్బరపరీధానాం రక్తచన్దనచర్చితామ్ । ఉమాభిధానాం పురతో దేవీం హైమవతీం శివామ్
ఆమె ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి, ఎర్ర గంధంతో పూసుకుని, ఉమా అనే పేరుతో, హిమవంతుని కుమార్తెగా, శుభమయమైన దేవిగా ఎదుట నిలిచింది.
నిర్వ్యాజకరుణామూర్తిం సర్వకారణకారణామ్ । దదర్శ వాసవస్తత్ర ప్రేమగద్గదితాన్తరః
ఆమె నిస్స్వార్థ కరుణకు మూర్తిరూపం, సమస్త కారణాలకు కారణమైనది; అక్కడ వాసవుడు ఆమెను ప్రేమతో మనసు తడిసి చూశాడు.
ప్రేమాశ్రుపూర్ణనయనో రోమాఞ్చితతనుస్తతః । దణ్డవత్ప్రణనామాథ పాదయోర్జగదీశితుః
ప్రేమతో కన్నీళ్లు కళ్లు నిండగా, ఆనందంతో శరీరం పులకరించగా, జగదీశ్వరి పాదాల వద్ద దండవత్ప్రణామం చేశాడు.
తుష్టావ వివిధైః స్తోత్రైర్భక్తిసన్నతకన్ధరః । ఉవాచ పరమప్రీతః కిమిదం యక్షమిత్యపి
భక్తితో తల వంచి, వివిధ స్తోత్రాలతో ఆమెను స్తుతించి, పరమానందంతో, 'ఈ అద్భుతం ఏమిటి?' అని అడిగాడు.
ప్రాదుర్భూతం చ కస్మాత్తద్వద సర్వం సుశోభనే । ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా ప్రోవాచ కరుణార్ణవా
'ఇది ఎలా, ఎందుకు ప్రత్యక్షమైంది? అన్నీ వివరంగా చెప్పు, ఓ సుందరి,' అని అతని మాటలు విని, కరుణాసముద్రమైన ఆమె పలికింది.
రూపం మదీయం బ్రహ్మైతత్సర్వకారణకారణమ్ । మాయాధిష్ఠానభూతం తు సర్వసాక్షి నిరామయమ్
'నా ఈ రూపమే బ్రహ్మం, ఇది సమస్త కారణాలకు మూలం; ఇది మాయకు ఆధారం, అన్నింటికీ సాక్షి, వ్యాధిలేని స్వరూపం.'