నానాశస్త్రప్రహరణం నానామాయావిచిత్రితమ్ । జగత్క్షయకరం నూనం తేషాం యుద్ధమభూన్నృప
ఆ యుద్ధంలో అనేక రకాల ఆయుధాలు, అనేక మాయలు ఉపయోగించబడ్డాయి. నిజంగా, ఆ యుద్ధం లోకాన్ని నాశనం చేసేలా మారింది, రాజా.
పరాశక్తికృపావేశాద్దేవైర్దైత్యా జితా యుధి । భువం స్వర్గం పరిత్యజ్య గతాః పాతాలవేశ్మని
పరాశక్తి కృపతో దేవతలు యుద్ధంలో దైత్యులను జయించారు. భూమిని, స్వర్గాన్ని వదిలి, వారు పాతాళ లోకానికి వెళ్లిపోయారు.
తతః ప్రహర్షితా దేవాః స్వపరాక్రమవర్ణనమ్ । చక్రుః పరస్పరం మోహాత్సాభిమానాః సమన్తతః
ఆ సమయంలో దేవతలు ఎంతో ఆనందంతో, మోహం, గర్వంతో పరస్పరం తమ శక్తిని పొగిడుకుంటూ మాట్లాడుకున్నారు.
జయోఽస్మాకం కుతో న స్యాదస్మాకం మహిమా యతః । సర్వోత్తరః కుత్ర దైత్యాః పామరా నిష్పరాక్రమాః
మన గొప్పతనం అందరిలోకంటే ఎక్కువగా ఉంది కాబట్టి, విజయం మనదే ఎందుకు కాదు? ఆ అసురులు మనతో పోల్చితే ఏమిటి? వాళ్లు బలహీనులు, అప్రాముఖ్యులు.
సృష్టిస్థితిక్షయకరా వయం సర్వే యశస్వినః । అస్మదగ్రే పామరాణాం దైత్యానాం చైవ కా కథా
ఈ సృష్టిని సృష్టించడం, నిలిపివుంచడం, నాశనం చేయడం మనదే. మన ముందు ఆ అసురుల గురించి చెప్పాల్సిన అవసరం ఏముంది?
పరాశక్తిప్రభావం తే న జ్ఞాత్వా మోహమాగతాః । తేషామనుగ్రహం కర్తుం తదైవ జగదమ్బికా
పరాశక్తి యొక్క మహిమను తెలియక, వారు మోహంలో పడ్డారు. అదే సమయంలో జగదంబికా వారికి అనుగ్రహం చేయడానికి ప్రత్యక్షమయ్యారు.
ప్రాదురాసీత్కృపాపూర్ణా యక్షరూపేణ భూమిప । కోటిసూర్యప్రతీకాశం చన్ద్రకోటిసుశీతలమ్
ఓ రాజా! ఆమె కరుణతో నిండినవారిగా, యక్షరూపంలో, కోటి సూర్యుల్లా ప్రకాశిస్తూ, కోటి చంద్రుల్లా చల్లదనంగా ప్రత్యక్షమయ్యారు.
విద్యుత్కోటిసమానాభం హస్తపాదాదివర్జితమ్ । అదృష్టపూర్వం తద్దృష్ట్వా తేజః పరమసున్దరమ్
ఆమె కాంతి కోటి మెరుపుల్లా మెరిసింది. చేతులు, కాళ్లు లేవు. ఇంత అపూర్వమైన, అద్భుతమైన తేజస్సు వారు ఎప్పుడూ చూడలేదు.
సవిస్మయాస్తదా ప్రోచుః కిమిదం కిమిదం త్వితి । దైత్యానాం చేష్టితం కిం వా మాయా కాపి మహీయసీ
ఆశ్చర్యంతో, 'ఇది ఏమిటి? ఇది ఏమిటి? ఇది అసురుల చర్యా? లేక ఏదైనా గొప్ప మాయా?' అని దేవతలు పరస్పరం అడిగుకున్నారు.
కేనచిన్నిర్మితా వాథ దేవానాం స్మయకారిణీ । సమ్భూయ తే తదా సర్వే విచారం చక్రురుత్తమమ్
'లేదా ఎవరో దేవతలకు గర్వం కలిగించడానికి దీన్ని సృష్టించారా?' అని అందరూ కలిసి ఆ విషయం గురించి లోతుగా ఆలోచించసాగారు.
యక్షస్య నికటే గత్వా ప్రష్టవ్యం కస్త్వమిత్యపి । బలాబలం తతో జ్ఞాత్వా కర్తవ్యా తు ప్రతిక్రియా
'మనమందరం ఆ యక్షుని దగ్గరకు వెళ్లి, 'నువ్వెవరు?' అని అడగాలి. అతని బలహీనత, శక్తి తెలుసుకున్న తర్వాత మనం ఏం చేయాలో నిర్ణయిద్దాం.' అని చెప్పారు.
తతో వహ్నిం సమాహూయ ప్రోవాచేన్ద్రః సురాధిపః । గచ్ఛ వహ్నే త్వమస్మాకం యతోఽసి ముఖముత్తమమ్
అప్పుడు దేవతాధిపతి ఇంద్రుడు అగ్నిని పిలిచి, 'అగ్ని! నువ్వు మనందరిలో ముందువాడివి. కావున నువ్వు వెళ్లి చూడు' అని చెప్పాడు.
తతో గత్వా తు జానీహి కిమిదం యక్షమిత్యపి । సహస్రాక్షవచః శ్రుత్వా స్వపరాక్రమగర్భితమ్
'వెళ్లి ఆ యక్షుడు ఎవరో తెలుసుకో' అని సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రుడు, తమ శక్తిపై గర్వంతో అగ్నికి చెప్పాడు.
వేగాత్స నిర్గతో వహ్నిర్యయౌ యక్షస్య సన్నిధౌ । తదా ప్రోవాచ యక్షస్తం త్వం కోఽసీతి హుతాశనమ్
అగ్ని వేగంగా వెళ్లి ఆ యక్షుని దగ్గరకు చేరాడు. అప్పుడు యక్షుడు అతనిని, 'హుతాశన! నువ్వెవరు?' అని అడిగాడు.
వీర్యం చ త్వయి కిం యత్తద్వద సర్వం మమాగ్రతః । అగ్నిరస్మి తథా జాతవేదా అస్మీతి సోఽబ్రవీత్
'నీ శక్తి ఏమిటో, నా ముందు అన్నీ చెప్పు' అని యక్షుడు అడిగాడు. అగ్ని, 'నేను అగ్ని, జాతవేదసుని' అని సమాధానమిచ్చాడు.
సర్వస్య దహనే శక్తిర్మయి విశ్వస్య తిష్ఠతి । తదా యక్షం పరం తేజస్తదగ్రే నిదధౌ తృణమ్
'ఈ లోకంలో అన్నిటిని కాల్చే శక్తి నాలో ఉంది' అని అగ్ని చెప్పగా, యక్షుడు అతని ముందు పరమ తేజస్సుతో కూడిన ఒక గడ్డి తంతిని ఉంచాడు.
దహైనం యది తే శక్తిర్విశ్వస్య దహనేఽస్తి హి । తదా సర్వబలేనైవాకరోద్యత్నం హుతాశనః
'నీకు విశ్వాన్ని కాల్చే శక్తి ఉంటే, దీన్ని కాల్చు' అని యక్షుడు అన్నాడు. అప్పుడు అగ్ని తన పూర్తి శక్తితో ప్రయత్నించాడు.
న శశాక తృణం దగ్ధుం లజ్జితోఽగాత్సురాన్ప్రతి । పృష్టే దేవైస్తు వృత్తాన్తే సర్వం ప్రోవాచ హవ్యభుక్
అయితే ఆ గడ్డి తంతిని కాల్చలేకపోయాడు. సిగ్గుతో తిరిగి దేవతల దగ్గరకు వెళ్లాడు. దేవతలు ఏమైందో అడిగితే, అగ్ని అన్నీ చెప్పాడు.
వృథాభిమానో హ్యస్మాకం సర్వేశత్వాదికే సురాః । తతస్తు వృత్రహా వాయుం సమాహూయేదమబ్రవీత్
'మనందరి లో ఉన్న గర్వం, అధికారం వృథా అయింది, ఓ దేవతలూ!' అని అన్నారు. వెంటనే వృత్రాసురుడిని సంహరించిన ఇంద్రుడు, వాయువుని పిలిచి ఇలా అన్నాడు.
త్వయి ప్రోతం జగత్సర్వం త్వచ్చేష్టాభిస్తు చేష్టితమ్ । త్వం ప్రాణరూపః సర్వేషాం సర్వశక్తివిధారకః
'ఈ జగత్తంతా నీవల్లే నడుస్తోంది. నీ కదలికల వల్లే అన్నీ జరుగుతున్నాయి. నువ్వే అందరిలో ప్రాణరూపంగా, అన్ని శక్తులకు ఆధారంగా ఉన్నవాడవు.'
త్వమేవ గత్వా జానీహి కిమిదం యక్షమిత్యపి । నాన్యః కోఽపి సమర్థోఽస్తి జ్ఞాతుం యక్షం పరం మహః
ఈ యక్షుడెవరో తెలుసుకోవడానికి నీవే వెళ్లాలి. ఈ యక్షుని గొప్పతనాన్ని తెలుసుకోగలిగేది ఇంకెవరూ లేరు.
సహస్రాక్షవచః శ్రుత్వా గుణగౌరవగుమ్ఫితమ్ । సాభిమానో జగామాశు యత్ర యక్షం విరాజతే
వెయ్యి కళ్లవాడైన వాడు గౌరవంగా, ప్రశంసలతో చెప్పిన మాటలు విని, అతడు గర్వంతో త్వరగా యక్షుడు ప్రకాశిస్తున్న చోటికి వెళ్లాడు.
యక్షం దృష్ట్వా తతో వాయుం ప్రోవాచ మృదుభాషయా । కోఽసి త్వం త్వయి కా శక్తిర్వద సర్వం మమాగ్రతః
యక్షుణ్ని చూసిన వెంటనే, వాయువు మృదువుగా ఇలా అడిగాడు: "నువ్వెవరు? నీలో ఉన్న శక్తి ఏమిటి? నా ముందు అన్నీ చెప్పు."
తతో యక్షవచః శ్రుత్వా గర్వేణ మరుదబ్రవీత్ । మాతరిశ్వాహమస్మీతి వాయురస్మీతి చాబ్రవీత్
యక్షుని మాటలు విని, మారుతుడు గర్వంతో ఇలా చెప్పాడు: "నేనే మాతరిశ్వ, నేనే వాయువు."
వీర్యం తు మయి సర్వస్య చాలనే గ్రహణేఽస్తి హి । మచ్చేష్టయా జగత్సర్వం సర్వవ్యాపారవద్భవేత్
ఈ లోకంలో అన్నిటిని కదిలించడానికీ, పట్టుకోవడానికీ శక్తి నాలోనే ఉంది. నా చర్య వల్లే ఈ జగత్తు మొత్తం కదలికతో నిండిపోతుంది.
ఇతి శ్రుత్వా వాయువాణీం నిజగాద పరం మహః । తృణమేతత్తవాగ్రే యత్తచ్చాలయ యథేప్సితమ్
వాయువు మాటలు విని, ఆ పరమ మహిమ ఇలా అన్నది: "నీ ముందున్న ఈ గడ్డి తంతిని నీకు నచ్చినట్లు కదిలించు."
నోచేద్గర్వం విహాయైనం లజ్జితో గచ్ఛ వాసవమ్ । శ్రుత్వా యక్షవచో వాయుః సర్వశక్తిసమన్వితః
అది కదలించలేకపోతే, నీ గర్వాన్ని వదిలి, సిగ్గుతో వాసవుని దగ్గరకు వెళ్ళు. యక్షుని మాటలు విని, అన్ని శక్తులతో కూడిన వాయువు,
ఉద్యోగమకరోత్తచ్చ స్వస్థానాన్న చచాల హ । లజ్జితోఽగాద్దేవపార్శ్వే హిత్వా గర్వం స చానిలః
ప్రయత్నం చేశాడు, కానీ ఆ గడ్డి తన స్థానం నుండి కదలలేదు. సిగ్గుతో తన గర్వాన్ని వదిలి, అనిలుడు దేవతల దగ్గరకు వెళ్లాడు.
వృత్తాన్తమవదత్సర్వం గర్వనిర్వాపకారణమ్ । నైతఞ్జ్ఞాతుం సమర్థాః స్మ మిథ్యాగర్వాభిమానినః
అక్కడ జరిగినదంతా, తన గర్వం పోయిన కారణాన్ని చెప్పాడు. మేము అలా అహంకారంతో ఉన్నందువల్ల, దీన్ని తెలుసుకోలేకపోయాము.
అలౌకికం భాతి యక్షం తేజః పరమదారుణమ్ । తతః సర్వే సురగణాః సహస్రాక్షం సమూచిరే
ఆ యక్షుని తేజస్సు అసాధారణంగా, అత్యంత భయంకరంగా మెరిసిపోతుంది. అప్పుడు అందరు దేవతలు వెయ్యికళ్లవాడిని ఇలా అడిగారు.