శ్రీగాయత్రీస్తోత్రవర్ణనమ్ నారద ఉవావ భక్తానుకమ్పిన్ సర్వజ్ఞ హృదయం పాపనాశనమ్ । గాయత్ర్యాః కథితం తస్మాద్గాయత్ర్యాః స్తోత్రమీరయ
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: భక్తులకు దయ చూపేవాడవు, సర్వజ్ఞుడవు, హృదయంలో పాపాలను నాశనం చేసే వాడవు. నీవు గాయత్రీ గురించి చెప్పావు. అందుకే ఆ గాయత్రీ స్తోత్రాన్ని చెప్పు.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ ఆదిశక్తే జగన్మాతర్భక్తానుగ్రహకారిణి । సర్వత్ర వ్యాపికేఽనన్తే శ్రీసన్ధ్యే తే నమోఽస్తు తే
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: ఆదిశక్తి! జగత్కాంత! భక్తులకు అనుగ్రహం చేసే దేవీ! ఎక్కడైనా వ్యాపించి, అనంతమైనవాడవు. ఓ సంధ్యాదేవి! నీకు నమస్కారం.
త్వమేవ సన్ధ్యా గాయత్రీ సావిత్రీ చ సరస్వతీ । బాహ్మీ చ వైష్ణవీ రౌద్రీ రక్తా శ్వేతా సితేతరా
నీవే సంధ్యా, గాయత్రి, సావిత్రి, సరస్వతి; నీవే బ్రాహ్మీ, వైష్ణవీ, రౌద్రీ, ఎరుపు వర్ణముతోనూ, తెలుపు వర్ణముతోనూ, కలబోసిన రంగుతోనూ ఉన్నవాడివి.
ప్రాతర్బాలా చ మధ్యాహ్నే యౌవనస్థా భవేత్పునః । వృద్ధా సాయం భగవతీ చిన్త్యతే మునిభిః సదా
ప్రభాతంలో నీవు బాలిక, మధ్యాహ్నంలో యవ్వనంలో ఉన్నవాడివి, సాయంత్రం వృద్ధురాలిగా మునులు ఎప్పుడూ ధ్యానం చేస్తారు.
హంసస్థా గరుడారూఢా తథా వృషభవాహినీ । ఋగ్వేదాధ్యాయినీ భూమౌ దృశ్యతే యా తపస్విభిః
హంసపై కూర్చున్నవాడివి, గరుడుని మీద ప్రయాణించేవాడివి, ఎద్దు మీద తిరిగే వాడివి; ఋగ్వేదాన్ని పఠించే తపస్వులు భూమిపై నిన్ను చూస్తారు.
యజుర్వేదం పఠన్తీ చ అన్తరిక్షే విరాజతే । సా సామగాపి సర్వేషు భ్రామ్యమాణా తథా భువి
యజుర్వేదాన్ని చదువుతూ నీవు ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తావు; సమవేదాన్ని పాడే వాడిగా భూమిపై ఎక్కడైనా సంచరిస్తావు.
రుద్రలోకం గతా త్వం హి విష్ణులోకనివాసినీ । త్వమేవ బ్రహ్మణో లోకేఽమర్త్యానుగ్రహకారిణీ
నీవు రుద్ర లోకానికి వెళ్లినవాడివి, విష్ణు లోకంలో నివసించే వాడివి, బ్రహ్మ లోకంలో మానవులకు అనుగ్రహం చేసే వాడివి.
సప్తర్షిప్రీతిజననీ మాయా బహువరప్రదా । శివయోః కరనేత్రోత్థా హ్యశ్రుస్వేదసముద్భవా
సప్తర్షులను సంతోషపెట్టే తల్లి, అనేక వరాలు ఇచ్చే మాయ, శివుడు, పార్వతీదేవి చేతులు, కన్నీళ్లు, చెమటల నుండి పుట్టినవాడివి.
ఆనన్దజననీ దుర్గా దశధా పరిపఢ్యతే । వరేణ్యా వరదా చైవ వరిష్ఠా వరవర్ణినీ
ఆనందాన్ని ప్రసాదించే తల్లి దుర్గాదేవి పది రూపాల్లో వర్ణించబడుతుంది; ఆమె అర్హత కలదీ, వరాలిచ్చే వాడీ, అత్యుత్తమురాలీ, మిక్కిలి అందమైన వర్ణంతో ఉన్నదీ.
గరిష్ఠా చ వరార్హా చ వరారోహా చ సప్తమీ । నీలగఙ్గా తథా సన్ధ్యా సర్వదా భోగమోక్షదా
అత్యున్నతురాలవు, ఉత్తమమైనదానికి అర్హురాలవు, మిక్కిలి శోభాయుతమైన రూపంతో ఉన్నవు, ఏడవదైన నీలగంగగా, సంధ్యగా ఎల్లప్పుడూ భోగమూ, మోక్షమూ ప్రసాదించే వాడివి.
భాగీరథీ మర్త్యలోకే పాతాలే భోగవత్యపి । త్రిలోకవాహినీ దేవీ స్థానత్రయనివాసినీ
భూమిలో భగీరథిగా, పాతాళంలో భోగవతిగా, మూడు లోకాల మధ్య ప్రవహించే దేవత, మూడు స్థలాల్లో నివసించే వాడివి.
భూర్లోకస్థా త్వమేవాసి ధరిత్రీ లోకధారిణీ । భువో లోకే వాయుశక్తిః స్వర్లోకే తేజసాం నిధిః
భూలోకంలో నీవే భూమిగా నిలిచి లోకాన్ని మోయు వాడివి; భువలోకంలో గాలికి శక్తిగా, స్వర్ల్లోకంలో వెలుగుకు నిలయంగా ఉన్నవాడివి.
మహర్లోకే మహాసిద్ధిర్జనలోకే జనేత్యపి । తపస్వినీ తపోలోకే సత్యలోకే తు సత్యవాక్
మహర్లోకంలో నీవే మహాసిద్ధి, జనలోకంలో తల్లిగా, తపోలోకంలో తపస్వినిగా, సత్యలోకంలో సత్యవాదిగా ఉన్నవాడివి.
కమలా విష్ణులోకే చ గాయత్రీ బ్రహ్మలోకదా । రుద్రలోకే స్థితా గౌరీ హరార్ధాఙ్గనివాసినీ
విష్ణు లోకంలో నీవు కమల, బ్రహ్మ లోకంలో గాయత్రి, రుద్ర లోకంలో గౌరీగా, హరుడి అరధాంగంగా నివసించే వాడివి.
అహమో మహతశ్చైవ ప్రకృతిస్త్వం హి గీయసే । సామ్యావస్థాత్మికా త్వం హి శబలబ్రహ్మరూపిణీ
నేను మహత్తు, నీవే ప్రకృతి అని స్తుతించబడుతున్నావు; నీవే సమత్వ స్వరూపురాలు, రంగురంగుల బ్రహ్మ రూపురాలు.
తతః పరా పరా శక్తిః పరమా త్వం హి గీయసే । ఇచ్ఛాశక్తిః క్రియాశక్తిర్జ్ఞానశక్తిస్త్రిశక్తిదా
అందుకే నీవే పరమ శక్తి, అత్యున్నతురాలు అని స్తుతించబడుతున్నావు; నీవే సంకల్పశక్తి, క్రియాశక్తి, జ్ఞానశక్తి, ఈ మూడు శక్తులను ప్రసాదించే వాడివి.
గఙ్గా చ యమునా చైవ విపాశా చ సరస్వతీ । సరయూర్దేవికా సిన్ధుర్నర్మదైరావతీ తథా
నీవే గంగా, యమునా, విపాశా, సరస్వతి, సరయూ, దేవికా, సింధు, నర్మదా, ఇరావతి.
గోదావరీ శతద్రూశ్చ కావేరీ దేవలోకగా । కౌశికీ చన్ద్రభాగా చ వితస్తా చ సరస్వతీ
గోదావరి, శతద్రు, దేవతల లోకానికి వెళ్లే కావేరి, కౌశికీ, చంద్రభాగ, వితస్త, సరస్వతి.
గణ్డకీ తాపినీ తోయా గోమతీ వేత్రవత్యపి । ఇడా చ పిఙ్గలా చైవ సుషుమ్ణా చ తృతీయకా
గండకీ, తాపినీ, తోయా, గోమతి, వెత్రవతి; అలాగే ఇడా, పింగళా, సుషుమ్ణ అనే మూడవది కూడా నీవే.
గాన్ధారీ హస్తిజిహ్వా చ పూషాపూషా తథైవ చ । అలమ్బుషా కుహూశ్చైవ శఙ్ఖినీ ప్రాణవాహినీ
గాంధారి, హస్తిజిహ్వ, పూషాపూష, అలంబుష, కుహూ, శంఖినీ, ప్రాణాన్ని ప్రవహింపజేసే వాడివి.
నాడీ చ త్వం శరీరస్థా గీయసే ప్రాక్తనైర్బుధైః । హృత్పద్మస్థా ప్రాణశక్తిః కణ్ఠస్థా స్వప్ననాయికా
నీకు శరీరంలో ప్రవహించే నాడిగా పురాతన మునులు ప్రశంసించారు. హృదయ పద్మంలో ప్రాణశక్తిగా, గొంతులో స్వప్నాల అధిపతిగా నీవు నివసిస్తున్నావు.
తాలుస్థా త్వం సదాధారా బిన్దుస్థా బిన్దుమాలినీ । మూలే తు కుణ్డలీశక్తిర్వ్యాపినీ కేశమూలగా
నీవు ఎప్పుడూ నోటి పైభాగంలో ఆధారంగా ఉంటావు, బిందువులో బిందుమాలినిగా వెలుగుతావు. మూలంలో కుండలినీ శక్తిగా ఉంటూ, జుట్టు మూలాల వరకు వ్యాపించి ఉంటావు.
శిఖామధ్యాసనా త్వం హి శిఖాగ్రే తు మనోన్మనీ । కిమన్యద్బహునోక్తేన యత్కిఞ్చిజ్జగతీత్రయే
నీవు శిఖ మధ్యంలో కూర్చుంటావు, శిఖ అగ్రభాగంలో మనస్సుకు అతీతురాలవుతావు. ఇంకా ఎన్నో మాటలు చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు — ఈ మూడు లోకాలలో ఉన్నదంతా,
తత్సర్వం త్వం మహాదేవి శ్రియే సన్ధ్యే నమోఽస్తు తే । ఇతీదం కీర్తితం స్తోత్రం సన్ధ్యాయాం బహుపుణ్యదమ్
అది అంతా నీవే మహాదేవి. శుభమయురాలైన సంధ్యా, నీకు నమస్కారం. ఈ విధంగా సంధ్యాదేవికి ఈ స్తోత్రం చెప్పబడింది, ఇది ఎంతో పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది.
మహాపాపప్రశమనం మహాసిద్ధివిధాయకమ్ । య ఇదం కీర్తయేత్స్తోత్రం సన్ధ్యాకాలే సమాహితః
ఇది మహాపాపాలను తొలగిస్తుంది, గొప్ప సిద్ధులను ప్రసాదిస్తుంది. ఎవరు సంధ్యాకాలంలో ఏకాగ్రతతో ఈ స్తోత్రాన్ని పఠిస్తారో,
అపుత్రః ప్రాప్నుయాత్యుత్రం ధనార్థీ ధనమాప్నుయాత్ । సర్వతీర్థతపోదానయజ్ఞయోగఫలం లభేత్
పిల్లలు లేని వారికి సంతానం కలుగుతుంది, ధనం కోరేవారికి సంపద లభిస్తుంది. అన్ని తీర్థయాత్రలు, తపస్సులు, దానాలు, యజ్ఞాలు, యోగసాధనలకు సమానమైన ఫలితం లభిస్తుంది.
భోగాన్భుక్త్వా చిరం కాలమన్తే మోక్షమవాప్నుయాత్ । తపస్విభిః కృతం స్తోత్రం స్నానకాలే తు యః పఠేత్
చిరకాలం భోగాలు అనుభవించిన తర్వాత చివరికి మోక్షం పొందుతారు. తపస్వులు రచించిన ఈ స్తోత్రాన్ని స్నాన సమయంలో ఎవరు పఠిస్తారో,
యత్ర కుత్ర జలే మగ్నః సన్ధ్యామజ్జనజం ఫలమ్ । లభతే నాత్ర సన్దేహః సత్యం సత్యం చ నారద
ఎక్కడైనా నీటిలో మునిగినప్పుడు సంధ్యా స్నానానికి సమానమైన ఫలితం లభిస్తుంది. దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు, ఇది నిజం, నిజమే నారదా.
శృణుయాద్యోఽపి తద్భక్త్యా స తు పాపాత్ప్రముచ్యతే । పీయూషసదృశం వాక్యం సన్ధ్యోక్తం నారదేరితమ్
దీనిని భక్తితో వినేవారికీ పాపాలు తొలగిపోతాయి. సంధ్యాదేవి చెప్పిన, నారదుడు ప్రకటించిన ఈ వాక్యాలు అమృతంతో సమానం.
గాయత్రీసహస్రనామస్తోత్రవర్ణనమ్ నారద ఉవాచ భగవన్సర్వధర్మజ్ఞ సర్వశాస్త్రవిశారద । శ్రుతిస్మృతిపురాణానాం రహస్యం త్వన్ముఖాచ్ఛ్రుతమ్
గాయత్రీ సహస్రనామ స్తోత్ర వివరణ.