బాభ్రవ్యమాణ్డవ్యయుతోమాణ్డూకేయస్తతః పరమ్ । గార్గీ వాచక్నవీ చైవ వడవా ప్రాతిథేయికా
బాభ్రవ్యుడు, మండవ్యుడు, ఉతోముడు, మండూకేయుడు, గార్గీ, వాచక్నవీ, వడవా, ప్రాతిథేయికా కూడా.
సులభాయుక్తమైత్రేయీ కహోలశ్చ తతః పరమ్ । కౌషీతకం మహాకౌషీతకం వై తర్పయేత్తతః
సులభ, యుక్తమైత్రేయి, కహోలుడు, కౌశీతకుడు, మహాకౌశీతకుడు — వీరిని కూడా సంతృప్తిపర్చాలి.
భారద్వాజం చ పైఙ్గ్యం చ మహాపైఙ్గ్యం సుయజ్ఞకమ్ । సాంఖ్యాయనమైతరేయం మహైతరేయమేవ చ
భారద్వాజుడు, పైంగ్యుడు, మహాపైంగ్యుడు, సుయజ్ఞుడు, సాంఖ్యాయనుడు, ఐతరేయుడు, మహైతరేయుడు కూడా.
బాష్కలం శాకలం చైవ సుజాతవక్త్రమేవ చ । ఔదవాహిం చ సౌజామిం శౌనకం చాశ్వలాయనమ్
బాష్కలుడు, శాకలుడు, సుజాతవక్త్రుడు, ఔదవాహి, సుజామి, శౌనకుడు, అశ్వలాయనుడు.
యే చాన్యే సర్వ ఆచార్యాస్తే సర్వే తృప్తిమాప్నుయుః । యే కే చాస్మత్కులే జాతా అపుత్రా గోత్రిణో మృతాః
ఇంకా ఉన్న అన్ని ఆచార్యులు కూడా తృప్తిపొందాలి. మన వంశంలో పుట్టి, సంతానం లేకుండా మరణించిన వారు కూడా.
తే గృహ్ణన్తు మయా దత్తం వస్త్రనిష్పీడనోదకమ్ । ఏవం తే బ్రహ్మయజ్ఞస్య విధిరుక్తో మహామునే
వారు నేను ఇచ్చిన వస్త్రాన్ని పిండిపట్టి ఇచ్చిన నీటిని స్వీకరించాలి. ఇలా బ్రహ్మయజ్ఞ విధానం చెప్పబడింది మహామునీ.
యశ్చాయం కురుతే బ్రహ్మయజ్ఞస్య విధిముత్తమమ్ । సర్వవేదాఙ్గపాఠస్య ఫలమాప్నోతి సాధకః
ఈ బ్రహ్మయజ్ఞ యొక్క ఉత్తమ విధిని ఎవడు ఆచరిస్తాడో, వాడు అన్ని వేదాంగాల పఠన ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
వైశ్వదేవం తతః కుర్యాన్నిత్యశ్రాద్ధం తథైవ చ । అతిథిభ్యోఽన్నదానం చ నిత్యమేవ సమాచరేత్
తర్వాత వైశ్వదేవ కర్మ చేయాలి, నిత్య శ్రాద్ధం కూడా చేయాలి, అతిథులకు అన్నదానం ఎప్పుడూ చేయాలి.
గోగ్రాసం చ తతో దత్త్వా భుఞ్జీత బ్రాహ్మణైః సహ । అహ్నస్తు పఞ్చమే భాగే ప్రకుర్యాదేతదుత్తమమ్
ముందుగా ఆవులకు తినుబండారాన్ని సమర్పించి, తర్వాత బ్రాహ్మణులతో కలిసి భోజనం చేయాలి. ఈ పని రోజంతా గడిచే ఐదవ భాగంలో చేయడం ఉత్తమం.
ఇతిహాసపురాణాద్యైః షష్ఠసప్తమకౌ నయేత్ । అష్టమే లోకయాత్రా తు బహిః సన్ధ్యాం తతః పునః
ఆరవ, ఏడవ భాగాల్లో ఇతిహాసాలు, పురాణాలు చదవడం లేదా వినడం చేయాలి. ఎనిమిదవ భాగంలో బయట పనులు చూసుకుని, ఆ తర్వాత సాయంత్రపు సంధ్యావందనం చేయాలి.
అథ సాయన్తనీం సన్ధ్యాం ప్రవక్ష్యామి మహామునే । యదనుష్ఠానమాత్రేణ మహామాయా ప్రసీదతి
ఓ మహామునీ, ఇప్పుడు నేను సాయంత్రపు సంధ్యావందన విధానాన్ని వివరించబోతున్నాను. దీన్ని ఆచరించడమే మహామాయను ప్రసన్నురాలిగా చేస్తుంది.
ఆచమ్య ప్రాణానాయమ్య సాధకః స్థిరమానసః । బద్ధపద్మాసనో యోగీ సాయంకాలే స్థిరో భవేత్
శుద్ధి చేసుకుని, శ్వాసను నియంత్రించి, మనస్సు స్థిరంగా ఉంచి, సాధకుడు సాయంత్రం సమయంలో పద్మాసనంలో కూర్చొని యోగిగా ఉండాలి.
శ్రుతిస్మృత్యాదికర్మాదౌ సగర్భః ప్రాణసంయమః । అగర్భో ధ్యానమాత్రం తు స చామన్త్రః ప్రకీర్తితః
వేదాలు, స్మృతులు మొదలైన కర్మల్లో ఉద్దేశంతో శ్వాస నియంత్రణ చేయాలి. ఉద్దేశం లేకుండా, మంత్రం లేకుండా కేవలం ధ్యానం చేయడాన్ని 'బీజం లేని' ధ్యానం అంటారు.
భూతశుద్ధ్యాదికం కృత్వా నాన్యథా కర్మ కీర్తితమ్ । సలక్షో దేవతాం ధ్యాత్వా పూరకుమ్భకరేచకైః
భూతశుద్ధి మొదలైన శుద్ధిక్రియలు చేసి, ఇతర పనులు చేయవద్దు. లక్షణాలతో కూడిన దేవతను ఊహిస్తూ, ఊపిరి లోపలికి తీసుకోవడం, ఆపడం, బయటకు వదిలే ప్రక్రియతో ధ్యానం చేయాలి.
ధ్యానం ప్రకుర్యాత్సన్ధ్యాయాం సాయంకాలే విచక్షణః । వృద్ధాం సరస్వతీం దేవీం కృష్ణాఙ్గీం కృష్ణవాససమ్
సాయంత్రపు సంధ్యా సమయంలో, తెలివైనవారు వృద్ధురాలైన, నల్లని వర్ణం కలిగిన, నల్లని వస్త్రాలు ధరించిన సరస్వతీదేవిని ధ్యానం చేయాలి.
శఙ్ఖచక్రగదాపద్మహస్తాం గరుడవాహనామ్ । నానారత్నలసద్భూషాం క్వణన్మఞ్జీరమేఖలామ్
ఆమె చేతుల్లో శంఖం, చక్రం, గద, పద్మం ఉంటాయి. గరుడుని వాహనంగా ఎక్కి ఉంటారు. వివిధ రత్నాలతో అలంకరించబడి, మణిపూసలతో కూడిన మణిమేళిక బెల్టు ధరించి ఉంటారు.
అనర్ఘ్యరత్నముకుటాం తారహారావలీయుతామ్ । తాటఙ్కబద్ధమాణిక్యకాన్తిశోభికపోలకామ్
అనుపమ రత్నాల మకుటం, ముత్యాల హారాన్ని ధరించి, చెవిపోగులలో అమర్చిన మాణిక్యాల కాంతితో ఆమె కపోలాలు ప్రకాశిస్తుంటాయి.
పీతామ్బరధరాం దేవీం సచ్చిదానన్దరూపిణీమ్ । సామవేదేన సహితాం సంయుతాం సత్త్వవర్త్మనా
ఆ దేవి పసుపు రంగు వస్త్రాలు ధరించి, సచ్చిదానంద స్వరూపిణిగా, సామవేదంతో కూడి, సత్పథంలో స్థిరంగా ఉంటారు.
వ్యవస్థితాం చ స్వర్లోకే ఆదిత్యపయ్హగామినీమ్ । ఆవాహయామ్యహం దేవీమాయాన్తీం సూర్యమణ్డలాత్
ఆమె స్వర్గలోకంలో స్థిరంగా ఉండి, సూర్యుని మార్గంలో సంచరిస్తూ ఉంటుంది. సూర్య మండలంలో నుంచి అవతరించే ఆ దేవిని నేను ఆహ్వానిస్తున్నాను.
ఏవం ధ్యాత్వా చ తాం దేవీం సన్ధ్యాసఙ్కల్పమాచరేత్ । ఆపో హి ష్ఠేతి మన్త్రేణ అగ్నిశ్చేతి తథైవ చ
ఈ విధంగా ఆ దేవిని ధ్యానించి, సంధ్యా సంకల్పాన్ని చేయాలి. 'ఆపో హిష్ఠ' మరియు 'అగ్నిశ్చ' అనే మంత్రాలతో క్రమంగా ఆచరించాలి.
విదధ్యాదాచమనకం శేషం పూర్వవదీరితమ్ । గాయత్రీమన్త్రముక్చ్చార్య శ్రీనారాయణప్రీతయే
మునుపటిలాగే ఆచమనం చేసి, గాయత్రీ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి, శ్రీనారాయణుని సంతుష్టికి పూజ చేయాలి.
అర్ఘ్యం దద్యాచ్చ సూర్యాయ సాధకః శుద్ధమానసః । ఉభౌ పాదౌ సమౌ కృత్వా హస్తే ధూత్వా జలాఞ్జలిమ్
శుద్ధమైన మనస్సుతో సాధకుడు సూర్యునికి అర్ఘ్యం సమర్పించాలి. రెండు కాళ్లు కలిపి, చేతిలో నీళ్లు తీసుకుని ఊపుతూ అర్పించాలి.
దేవం ధ్యాత్వా మణ్డలస్థం క్షిపేదర్ఘ్యం తతః క్రమాత్ । అర్ఘ్యం దద్యాత్తు యో నీరే మూఢాత్మా జ్ఞానవర్జితః
సూర్య మండలంలో ఉన్న దేవునిని ధ్యానించి, క్రమంగా అర్ఘ్యం సమర్పించాలి. మంత్రాలు పాటించకుండా, జ్ఞానం లేకుండా నీటిలో అర్ఘ్యం సమర్పించే వారు మూర్ఖులుగా భావించబడతారు.
ఉల్లఙ్ఘ్య స్మృతిమన్త్రాంశ్చ ప్రాయశ్చిత్తీ భవేద్ద్విజః । తతః సూర్యముపస్థాయాప్యసావాదిత్యమన్త్రతః
స్మృతి, మంత్రాలను పాటించకుండా ఉల్లంఘించిన ద్విజుడు ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి. ఆ తర్వాత సూర్యుని సమీపించి, ఆదిత్య మంత్రాన్ని జపించాలి.
గాయత్ర్యాశ్చ జపం కుర్యాదుపవిశ్య తతో బృసీమ్ । సహస్రం వా తదర్ధం వా శ్రీదేవీధ్యానపూర్వకమ్
కూర్చుని, ముందుగా శ్రీదేవిని ధ్యానించి, గాయత్రీ మంత్రాన్ని వెయ్యిసార్లు లేదా అర్ధసార్లు జపించాలి.
యథా ప్రాతః పునస్తద్వదుపస్థానాదికం చరేత్ । సాయం సన్ధ్యాతర్పణే చ క్రమేణ పరికీర్తయేత్
ప్రాతఃకాలంలో చేసిన విధంగా, అదే విధంగా సాయంత్రం కూడా ఉపస్థానం మొదలైన కర్మలు చేయాలి. సంధ్యా తర్పణాన్ని క్రమంగా ఉచ్చరించాలి.
వసిష్ఠో ఋషిరేవాత్ర సరస్వత్యాః ప్రకీర్తితః । దేవతా విష్ణురూపా సా ఛన్దశ్చైవ సరస్వతీ
ఇక్కడ సరస్వతీ మంత్రానికి వశిష్ఠుడు ఋషిగా చెప్పబడ్డాడు. దేవతగా విష్ణుమూర్తి, ఛందస్సు కూడా సరస్వతీ అనే పేరుతో ఉంది.
సాయంకాలీనసన్ధ్యాయాస్తర్పణే వినియోగకః । స్వరిత్యుక్త్వా చ పురుషం సామవేదం తథైవ చ
ఈ మంత్రాన్ని సాయంత్రం సంధ్యాకాలంలో తర్పణానికి ఉపయోగించాలి. 'స్వః' అని పలికి, పురుషుడిని, అలాగే సామవేదాన్ని కూడా పేర్కొనాలి.
మణ్డలం చేతి సమ్ప్రోచ్య హిరణ్యగర్భకం తథా । తథైవ పరమాత్మానం తతోఽపి చ సరస్వతీమ్
మండలాన్ని, తర్వాత హిరణ్యగర్భుడిని, అలాగే పరమాత్మాను, ఆ తరువాత సరస్వతీ దేవిని కూడా పేర్కొనాలి.
వేదమాతరమేవాత్ర సఙ్కృతిం తద్వదేవ చ । సన్ధ్యాం వృద్ధాం తథా విష్ణురూపిణీముషసీం తథా
ఇక్కడ వేదమాతను, సంప్రదాయాన్ని, వృద్ధ సంధ్యను, విష్ణు స్వరూపిణిని, ఉషసిని కూడా చెప్పాలి.