జనః పదాన్త ఇతిహాసపురాణమితీరయేత్ । తపః సర్వాగమం చైవ పురుషం తర్పయామి చ
'జనః' పదాంతంలో ఇతి హాస పురాణాలను చెప్పాలి. 'తపః' అన్నది అన్ని ఆగమాలకు, పురుషుడికి తర్పణం చేయాలి.
సత్యం చ సత్యలోకాఖ్యపురుషం తర్పయామి చ । ఓం భూర్భూర్లోకపురుషం తర్పయామి తతో వదేత్
'సత్యం' అని సత్యలోక పురుషుడికి తర్పణం చేయాలి. 'ఓం భూః' అని భూలోక పురుషుడికి తర్పణం చేయాలి, తరువాత చెప్పాలి.
భువశ్చేతి భువర్లోకపురుషం తర్పయామి చ । స్వః స్వర్గలోకపురుషం తర్పయామి తతః పరమ్
'భువః' అని భువర్లోక పురుషుడికి తర్పణం చేయాలి. 'స్వః' అని స్వర్గలోక పురుషుడికి తర్పణం చేయాలి, తరువాత మరింత చేయాలి.
ఓంభూరేకపదా నామ గాయత్రీం తర్పయామి చ । భువో ద్విపదాం గాయత్రీం తర్పయామీతి కీర్తయేత్
'ఓం భూః' అని ఒక పాద గాయత్రీకి తర్పణం చేయాలి. 'భువః' అని రెండు పాదాల గాయత్రీకి తర్పణం చేయాలి అని చెప్పాలి.
స్వశ్చ త్రిపదాం గాయత్రీం తర్పయామి తతో వదేత్ । ఓంభూర్భువః స్వశ్చేతి తథా గాయత్రీం చ చతుష్పదామ్
తరువాత త్రిపాద గాయత్రీకి, స్వఃకి తర్పణం సమర్పించాను అని చెప్పాలి. అలాగే 'ఓం భూః, భువః, స్వః' అని, చతుష్పాద గాయత్రీకి కూడా తర్పణం చేయాలి.
ఉషసీం చైవ గాయత్రీం సావిత్రీం చ సరస్వతీమ్ । వేదానాం మాతరం పృథ్వీమజాం చైవ తు కౌశికీమ్
ఉషస్సు సమయపు గాయత్రీకి, సావిత్రికి, సరస్వతికి, వేదాల తల్లైన భూమికి, అజా, కౌశికీ దేవతలకు కూడా తర్పణం సమర్పించాలి.
సాఙ్కృతిం వై సార్వజితిం గాయత్రీం తర్పణే వదేత్ । తర్పణాన్తే చ శాన్త్యర్థం జాతవేదసమీరయేత్
సాంకృతి గాయత్రీ, సార్వజితి గాయత్రీలను తర్పణ సమయంలో జపించాలి. తర్పణం పూర్తయిన తరువాత శాంతికోసం జాతవేదసుని ఆహ్వానించాలి.
మానస్తోకేతి మన్త్రం చ శాన్త్యర్థం ప్రజపేత్సుధీః । తతోఽపి త్ర్యమ్బకో మన్త్రః శాన్త్యర్థః పరికీర్తితః
శాంతికోసం 'మానస్తోక' మంత్రాన్ని జ్ఞానులు జపించాలి. తరువాత శాంతికోసం 'త్ర్యంబకం' మంత్రాన్ని కూడా జపించాలి.
తచ్ఛంయోరితి మన్త్రం చ జపేచ్ఛాన్త్యర్థమేవ తు । అతో దేవా ఇతి ద్వాభ్యాం సర్వాఙ్గస్పర్శనం చరేత్
శాంతికోసం 'తచ్చం యోః' మంత్రాన్ని జపించాలి. తరువాత 'అతో దేవాః' అనే రెండు మంత్రాలతో శరీరమంతా స్పర్శించాలి.
స్యోనాపృథివిమన్త్రేణ భూమ్యై కుర్యాత్ప్రణామకమ్ । యథావిధి చ గోత్రాదీనుచ్చరేద్ద్విజసత్తమః
'స్యోనా పృథివీ' మంత్రంతో భూమికి నమస్కారం చేయాలి. విధానం ప్రకారం గోత్రాది వివరాలను ద్విజశ్రేష్ఠుడు చెప్పాలి.
ఏవం విధానం సన్ధ్యాయాః ప్రాతఃకాలే ప్రకీర్తితమ్ । సన్ధ్యాకర్మ సమాప్యాన్తేఽప్యగ్నిహోత్రం స్వయం హునేత్
ఈ విధంగా ప్రాతఃకాల సంధ్యావిధానం వివరించబడింది. సంధ్యాకర్మం పూర్తయ్యాక, తానే స్వయంగా అగ్నిహోత్రం చేయాలి.
పఞ్చాయతనపూజాం చ తతః కుర్యాత్సమాహితః । శివాం శివం గణపతిం సూర్యం విష్ణుం తథార్చయేత్
తర్వాత ఏకాగ్రతతో పంచాయతన పూజ చేయాలి. శివా, శివుడు, గణపతి, సూర్యుడు, విష్ణువు — వీరిని పూజించాలి.
పౌరుషేణ తు సూక్తేన వ్యాహృత్యా వా సమాహితః । మూలమన్త్రేణ వా కుర్యాద్హ్రీశ్చ తే ఇతి మన్త్రతః
పౌరుష సూత్తంతో, లేక వ్యాహృతులతో, లేక మూలమంత్రంతో, 'హ్రీశ్చ తే' మంత్రాన్ని జపిస్తూ పూజ చేయాలి.
భవానీం తు యజేన్మధ్యే తథైశాన్యాం తు మాధవమ్ । ఆగ్నేయ్యాం గిరిజానాథం గణేశం రక్షసాం దిశి
మధ్యలో భవానిని, ఈశాన్యంలో మాధవుని, ఆగ్నేయ దిశలో గిరిజానాథుడిని, రాక్షసుల దిశలో గణేశుని పూజించాలి.
వాయవ్యామర్చయేత్సూర్యమితి దేవస్థితిక్రమః । షోడశానుపచారాంశ్చ షోడశర్గ్భిర్హరేన్నరః
వాయవ్య దిశలో సూర్యుని పూజించాలి. ఇదే దేవతల స్థాపన క్రమం. పదహారు ఉపచారాలతో పదహారు వస్తువులను సమర్పించాలి.
దేవీమభ్యర్చ్య పురతో యజేదన్యాననుక్రమాత్ । న దేవీపూజనాత్పుణ్యమధికం క్వచిదీక్ష్యతే
ముందుగా దేవిని పూజించి, తరువాత మిగతా దేవతలను క్రమంగా పూజించాలి. దేవీపూజకంటే ఎక్కువ పుణ్యం ఎక్కడా లేదు.
అత ఏవ తు సన్ధ్యాసు సన్ధ్యోపాస్తిః శ్రుతీరితా । నాక్షతైరర్చయేర్ద్విష్ణుం న తులస్యా గణేశ్వరమ్
అందుకే సంధ్యాకాలంలో సంధ్యాపూజను శాస్త్రాలు చెప్పాయి. విష్ణువును అక్షతాలతో, గణేశుని తులసితో పూజించకూడదు.
దూర్వాభిర్నార్చయేద్దుర్గాం కేతకైర్న మహేశ్వరమ్ । మల్లికాజాతికుసుమం కుటజం పనసం తథా
దుర్గాదేవిని దూర్వా గడ్డితో, మహేశ్వరుని కేతకిపువ్వులతో పూజించకూడదు. మల్లిక, జాతి, కుళజ, పనసపువ్వులతో కూడా కాదు.
కింశుకం బకులం కున్దం లోధ్రం తు కరవీరకమ్ । శింశపాఽపరాజితాపుష్పం బబ్ధూకాగస్త్యపుష్పకే
కింశుక, బకుల, కుంద, లోధ్ర, కరవీర, శింశప, అపరాజిత, బబ్ధూక, అగస్త్యపువ్వులతో కూడా పూజించకూడదు.
మదన్తం సిన్దువారం చ పాలాశకుసుమం తథా । దూర్వాఙ్కురం బిల్వదలం కుశమఞ్జరికాం తథా
మదంత, సిందువార, పాలాశపువ్వులు, దూర్వా మొక్కలు, బిల్వదళాలు, కుశమంజరి వంటి వాటితో కూడా కాదు.
శల్లకీమాధవీపుష్పమర్కమన్దారపుష్పకమ్ । కేతకీం కర్ణికారం చ కదమ్బకుసుమం తథా
శల్లకి, మాధవీ పువ్వులు, అర్క, మందారపువ్వులు, కేతకి, కర్ణికార, కదంబపువ్వులతో కూడా పూజించకూడదు.
పున్నాగశ్చమ్పకస్తద్వద్యూథికాతగరౌ తథా । ఏవమాదీని పుష్పాణి దేవీప్రియకరాణి చ
పున్నాగ, చంపక, యూతిక, తగర వంటి పువ్వులతో కూడా కాదు. ఇలాంటి పువ్వులు దేవికి ప్రీతికరమైనవే.
గుగ్గులస్య భవేద్ధూపో దీపః స్యాత్తిలతైలతః । కృత్వేత్థం దేవతాపూజాం తతో మూలమనుం జపేత్
గుగ్గిళ్ళు ధూపంగా వాడి, నువ్వుల నూనెతో దీపం వెలిగించాలి. ఇలా దేవతను పూజించి, తరువాత మూలమంత్రాన్ని జపించాలి.
ఏవం పూజాం సమాప్యైవ వేదాభ్యాసం చరేద్బుధః । తతః స్వవృత్త్యా కుర్వీత పోష్యవర్గార్థసాధనమ్ । తృతీయదినభాగే తు నియమేన విచక్షణః
ఇలా పూజను ముగించిన తర్వాత, జ్ఞానులు వేదాలను అధ్యయనం చేయాలి. తరువాత తమ వృత్తి ద్వారా ఆధారపడినవారిని పోషించాలి. మూడవ భాగంలో నియమంగా వివేకంతో వ్యవహరించాలి.
బృహద్రథకథానకమ్ నారద ఉవాచ పూజావిశేషం శ్రీదేవ్యాః శ్రోతుమిచ్ఛామి మానద । యేనాశ్రితేన మనుజః కృతకృత్యత్వమావహేత్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: మానదా! శ్రీదేవికి ప్రత్యేకంగా చేసే పూజ విధానాన్ని వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది. దాన్ని అనుసరించినవాడు సంపూర్ణతను పొందుతాడు.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ దేవర్షే శృణు వక్ష్యామి శ్రీమత్సు పూజనక్రమమ్ । భుక్తిముక్తిప్రదం సాక్షాత్సమస్తాపన్నివారణమ్
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: దేవర్షీ! నేను మంగళకరమైన పూజాక్రమాన్ని వివరంగా చెబుతాను. ఇది భోగమూ, మోక్షమూ నేరుగా ప్రసాదిస్తుంది; అన్ని కష్టాలను తొలగిస్తుంది.
ఆచమ్య మౌనీ సఙ్కల్ప్య భూతశుద్ధ్యాదికం చరేత్ । మాతృకాన్యాసపూర్వం తు షడఙ్గన్యాసమాచరేత్
ఆచమనము చేసి, మౌనంగా ఉండి, సంకల్పం చేసి, భూతశుద్ధి మొదలైన కర్మలు చేయాలి. ముందుగా మాతృకా న్యాసం చేసి, ఆ తరువాత షడంగ న్యాసాన్ని చేయాలి.
శఙ్ఖస్య స్థాపనం కృత్వా సామాన్యార్ఘ్యం విధాయ చ । పూజాద్రవ్యాణి చాస్త్రేణ ప్రోక్షయేన్మతిమాన్నరః
శంఖాన్ని స్థాపించి, సాధారణ అర్ఘ్యం సమర్పించి, పూజా వస్తువులను మంత్రజపంతో శుద్ధి చేయాలి.
గురోరనుజ్ఞామాదాయ తతః పూజాం సమారభేత్ । పీఠపూజాం పురా కృత్వా దేవీం ధ్యాయేత్తతః పరమ్
గురువు అనుమతి తీసుకుని, పూజను ప్రారంభించాలి. ముందుగా పీఠాన్ని పూజించి, ఆ తరువాత పరమేశ్వరీని ధ్యానించాలి.
ఆసనాద్యుపచారైశ్చ భక్తిప్రేమయుతః సదా । స్నాపయేత్పరదేవీం తాం పఞ్చామృతరసాదిభిః
ఆసనం మొదలైన ఉపచారాలతో, ఎప్పుడూ భక్తి, ప్రేమతో పరాదేవిని పంచామృతాది పదార్థాలతో స్నానం చేయించాలి.