హృషీకేశః పద్మనాభో దామోదర అతః పరమ్ । సఙ్కర్షణో వాసుదేవః ప్రద్యుమ్నోఽప్యనిరుద్ధకః
హృషీకేశుడు, పద్మనాభుడు, దామోదరుడు, సంకర్షణుడు, వాసుదేవుడు, ప్రద్యుమ్నుడు, అనిరుద్ధుడు అని చెప్పాలి.
పురుషోత్తమాధోక్షజౌ చ నారసింహోఽప్యుతస్తథా । జనార్దన ఉపేన్ద్రశ్చ హరిః కృష్ణోఽన్తిమస్తథా
పురుషోత్తముడు, అధోక్షజుడు, నరసింహుడు, జనార్దనుడు, ఉపేంద్రుడు, హరి, చివరగా కృష్ణుడు అని జపించాలి.
ఓంకారపూర్వకం నామ చతుర్వింశతిసఙ్ఖ్యయా । స్వాహాన్తైః ప్రాశయేద్వారి నమోఽన్తైః స్పర్శయేత్తథా
ఓం అనే అక్షరంతో మొదలుపెట్టి, ఇరవై నాలుగు నామాలను జపించాలి. 'స్వాహా'తో ముగించేటప్పుడు నీళ్లు తాగాలి. 'నమః'తో ముగించేటప్పుడు నీళ్లు తాకాలి.
కేశవాదిత్రిభిః పీత్వా ద్వాభ్యాం ప్రక్షాలయేత్కరౌ । ముఖం ప్రక్షాలయేద్ద్వాభ్యాం ద్వాభ్యామున్మార్జనం తథా
కేశవ మొదలైన మూడు నామాలతో నీళ్లు తాగి, రెండు నామాలతో చేతులు కడుక్కోవాలి. మరో రెండు నామాలతో నోరు కడుక్కోవాలి. మిగతా రెండు నామాలతో శుద్ధి చేయాలి.
ఏకేన పాణిం సమ్ప్రోక్ష్య పాదావపి శిరోఽపి చ । సఙ్కర్షణాదిదేవానాం ద్వాదశాఙ్గాని సంస్పృశేత్
ఒక నామంతో చేతిని, పాదాలను, తలని తడిపి, సంకర్షణుడు మొదలైన దేవతల నామాలతో పన్నెండు అవయవాలను తాకాలి.
దక్షిణేనోదకం పీత్వా వామేన సంస్పృశేద్బుధ: । తావన్న శుధ్యతే తోయం యావద్వామేన న స్పృశేత్
కుడిచేతితో నీళ్లు తాగి, ఎడమచేతితో తాకాలి. ఎడమచేతితో తాకే వరకు ఆ నీరు శుద్ధి కాదు.
గోకర్ణాకృతిహస్తేన మాషమాత్రం జలం పిబేత్ । తతో న్యూనాధికం పీత్వా సురాపాయీ భవేద్ద్విజః
గోకర్ణం లాంటి చేతితో మాశపరిమాణం నీళ్లు తాగాలి; దానికన్నా తక్కువ లేదా ఎక్కువ తాగితే, ద్విజుడు మద్యం తాగినవాడిలా అవుతాడు.
సంహతాఙ్గులినా తోయం పాణినా దక్షిణేన తు । ముక్తాఙ్గుష్ఠకనిష్ఠాభ్యాం శేషేణాచమనం విదుః
కుడి చేతితో అన్ని వేళ్లు కలిపి, తొడుగు మరియు చిన్నవేలిని వదిలి మిగతా వేళ్లతో ఆచమనము చేయాలి.
ప్రాణాయామం తతః కృత్వా ప్రణవస్మృతిపూర్వకమ్ । గాయత్రీం శిరసా సార్ధం తురీయపదసంయుతామ్
తర్వాత ప్రణవాన్ని జపిస్తూ ప్రాణాయామం చేసి, గాయత్రీతో పాటు శిరస్సు మరియు నాలుగో పాదాన్ని కూడా జపించాలి.
దక్షిణే రేచయేద్వాయుం వామేన పూరితోదరమ్ । కుమ్భేన ధారయేన్నిత్యం ప్రాణాయామం విదుర్బుధా:
కుడి నాసిక ద్వారా ఊపిరిని బయటకు వదిలి, ఎడమ ద్వారా పొట్ట నిండేలా లోపలికి తీసుకోవాలి; కుంభకంతో ఊపిరిని నిలిపి ఉంచాలి — ఇదే ప్రాణాయామమని జ్ఞానులు చెబుతారు.
పీడయేద్దక్షిణాం నాడీమఙ్గుష్ఠేన తథోత్తరామ్ । కనిష్ఠానామికాభ్యాం తు మధ్యమాం తర్జనీం త్యజేత్
కుడి నాడిని అంగుళితో, ఎడమ నాడిని చిన్నవేలు మరియు ముద్దవేలితో నొక్కాలి; మధ్యవేలు, చూపువేలిని వదిలేయాలి.
రేచక: పూరకశ్చైవ ప్రాణాయామోఽథ కుమ్భక: । ప్రోచ్యతే సర్వశాస్త్రేషు యోగిభిర్యతమానసై:
ఊపిరిని బయటకు వదిలే ప్రక్రియ, లోపలికి తీసుకునే ప్రక్రియ, ఆపై నిలిపే ప్రక్రియ — ఇవన్నీ ప్రాణాయామం, కుంభకమని అన్ని శాస్త్రాలలో యోగులు పేర్కొంటారు.
రేచకః సృజతే వాయుం పూరకః పూరయేత్తు తమ్ । సామ్యేన సంస్థితిర్యత్తత్కుమ్భకః పరికీర్తితః
ఊపిరిని బయటకు వదిలితే గాలి బయటకు పోతుంది; లోపలికి తీసుకుంటే నిండుతుంది; ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యతను కుంభకమని అంటారు.
నీలోత్పలదలశ్యామం నాభిమధ్యే ప్రతిష్ఠితమ్ । చతుర్భుజం మహాత్మానం పూరకే చిన్తయేద్ధరిమ్
లోపలికి ఊపిరి తీసుకునేటప్పుడు, నీలోత్పలదళంలా నలుపు రంగులో, నాభిమధ్యంలో స్థితి చెయ్యబడిన, నాలుగు చేతులున్న మహాత్ముడైన హరిని ధ్యానించాలి.
కుమ్భకే తు హృది స్థానే ధ్యాయేత్తు కమలాసనమ్ । ప్రజాపతిం జగన్నాథం చతుర్వక్త్రం పితామహమ్
కుంభక సమయంలో హృదయంలో కమలాసనుడైన, ప్రాణికుల అధిపతి, జగన్నాథుడు, నాలుగు ముఖాలున్న పితామహుడిని ధ్యానించాలి.
రేచకే శఙ్కరం ధ్యాయేల్లలాటస్థం మహేశ్వరమ్ । శుద్ధస్ఫటికసంకాశం నిర్మలం పాపనాశనమ్
ఊపిరిని బయటకు వదిలేటప్పుడు, లలాటంలో స్థితి చెయ్యబడిన మహేశ్వరుడైన శంకరుడిని, శుద్ధ స్ఫటికంలా ప్రకాశించే, మలినం లేని, పాపాలను నాశనం చేసే వాడిని ధ్యానించాలి.
పూరకే విష్ణుసాయుజ్యం కుమ్భకే బ్రహ్మణో గతిమ్ । రేచకేన తృతీయం తు ప్రాప్నుయాదీశ్వరం పరమ్
లోపలికి ఊపిరి తీసుకుంటే విష్ణువుతో ఐక్యాన్ని పొందుతాడు; కుంభకంలో బ్రహ్మ స్థితిని పొందుతాడు; ఊపిరిని బయటకు వదిలితే పరమేశ్వరుని, మూడవవాడిని పొందుతాడు.
పౌరాణాచమనాద్యం చ ప్రోక్తం దేవర్షిసత్తమ । శ్రౌతమాచమనాద్యం చ శృణు పాపాపహం మునే
పురాతన ఆచమన విధానాన్ని చెప్పాను, దేవర్షిశ్రేష్ఠా! ఇప్పుడు పాపాలను తొలగించే శ్రౌత ఆచమన విధానాన్ని విను, మునీంద్రా!
ప్రణవం పూర్వముచ్చార్య గాయత్రీం తు తదిత్యృచమ్ । పాదాదౌ వ్యాహృతీస్తిస్రః శ్రౌతాచమనముచ్యతే
ముందుగా ప్రణవాన్ని పలికి, తరువాత గాయత్రీ మరియు 'ఆపో హిష్ఠ' మంత్రాన్ని, మొదట్లో మరియు చివర్లో మూడు వ్యాహృతులను ఉచ్చరించడం శ్రౌత ఆచమనంగా చెప్పబడింది.
గాయత్రీం శిరసా సార్ధం జపేద్వ్యాహృతిపూర్వికామ్ । ప్రతిప్రణవసంయుక్తాం త్రితయం ప్రాణసంయమః
వ్యాహృతులతో ప్రారంభించి, ప్రతి ప్రణవంతో కలిపి, గాయత్రీతో పాటు శిరస్సును మూడు సార్లు, ఊపిరిని నియంత్రిస్తూ జపించాలి.
(సలక్షణం తు ప్రాణానామాయామం కీర్త్యతేఽధునా । నానాపాపైకశమనం మహాపుణ్యఫలప్రదమ్ ॥) పఞ్చాఙ్గులీభిర్నాసాగ్రం పీడయేత్ప్రణవేన తు । సర్వపాపహరా ముద్రా వానప్రస్థగృహస్థయోః
(ఇప్పుడు ప్రాణాయామ లక్షణాలను వివరిస్తున్నాను, ఇవి అన్ని రకాల పాపాలను తొలగించి మహాపుణ్య ఫలితాన్ని ఇస్తాయి.) ఐదు వేళ్లతో ముక్కు అంచును ప్రణవంతో నొక్కాలి; ఈ ముద్ర గృహస్థులకు, వానప్రస్థులకు అన్ని పాపాలను తొలగిస్తుంది.
కనిష్ఠానామికాఙ్గుష్ఠైర్యతేశ్చ బ్రహ్మచారిణః । ఆపో హి ష్ఠేతి తిసృభిః ప్రోక్షణం స్యాత్కుశోదకైః
బ్రహ్మచారులకు చిన్నవేలు, ముద్దవేలు, అంగుళితో నొక్కాలి; 'ఆపో హిష్ఠ' అనే మూడు పదాలతో కుశజలాన్ని చల్లి శుద్ధి చేయాలి.
ఋగన్తే మార్జనం కుర్యాత్పాదాన్తే వా సమాహితః । నవప్రణవయుక్తేన ఆపో హి ష్ఠేత్యనేన తు
ఋగ్వేదాంతంలో లేదా పాదాల వద్ద, మనస్సు ఏకాగ్రతతో, తొమ్మిది ప్రణవాలతో కలిపి 'ఆపో హిష్ఠ' మంత్రంతో మార్జనం చేయాలి.
నశ్యేదఘం మార్జనేన సంవత్సరసముద్భవమ్ । తత ఆచమనం కృత్వా సూర్యశ్చేతి పిబేదపః
మార్జనంతో సంవత్సరాంతరంగా కూడిన పాపం నశిస్తుంది; ఆ తరువాత ఆచమనము చేసి, 'సూర్యశ్చ' అని జపిస్తూ నీళ్లు తాగాలి.
అన్తఃకరణసమ్భిన్నం పాపం తస్య వినశ్యతి । ప్రణవేన వ్యాహృతిభిర్గాయత్ర్యా ప్రణవాద్యయా
మనస్సులో ప్రవేశించిన పాపం, ఓం, వ్యాహృతులు, గాయత్రి మొదలైన మంత్రాలను జపించడం వల్ల నాశనం అవుతుంది.
ఆపో హి ష్ఠేతి సూక్తేన మార్జనం చైవ కారయేత్ । ఉద్ధృత్య దక్షిణే హస్తే జలం గోకర్ణవత్కృతే
‘ఆపో హిష్ఠ’ అనే సూక్తాన్ని ఉచ్చరించి, కుడి చేతిని ఆవు చెవి ఆకారంలో ఉంచి, అందులో నీళ్లు తీసుకుని శుద్ధి చేయాలి.
నీత్వా తం నాసికాగ్రం తు వామకుక్షౌ స్మరేదఘమ్ । పురుషం కృష్ణవర్ణం చ ఋతం చేతి పఠేత్తతః
ఆ నీటిని ముక్కు అంచుకు తీసుకెళ్లి, పాపాన్ని ఎడమ పొత్తికడుపులోకి మానసికంగా పంపాలి. తరువాత ‘పురుషం కృష్ణవర్ణం చ ఋతం చ’ అని జపించాలి.
ద్రుపదాం వా ఋచం పశ్చాద్దక్షనాసాపుటేన చ । శ్వాసమార్గేణ తం పాపమానయేత్కరవారిణి
తర్వాత, ద్రుపదా ఋచను పఠిస్తూ, కుడి ముక్కు రంధ్రం ద్వారా ఊపిరి తో ఆ పాపాన్ని చేతిలో ఉన్న నీటిలో విడదీయాలి.
నావలోక్యైవ తద్వారి వామభాగేఽశ్మని క్షిపేత్ । నిష్పాపం తు శరీరం మే సఞ్జాతమితి భావయేత్
ఆ నీటిని చూడకుండా, ఎడమవైపు రాయిమీద వేసి, ‘నా శరీరం ఇప్పుడు పాపరహితం అయింది’ అని భావించాలి.
ఉత్థాయ తు తతః పాదౌ ద్వౌ సమౌ సన్నియోజయేత్ । జలాఞ్జలిం గృహీత్వా తు తర్జన్యఙ్గుష్ఠవర్జితమ్
అనంతరం లేచి, రెండు కాళ్లను కలిపి నిలబడి, చూపుడు వేళి, బొటనవేలు తప్పించి, చేతులతో నీళ్లు తీసుకోవాలి.