ఉదరే దక్షిణే పార్శ్వే విష్ణురిత్యభిధీయతే । తత్పార్శ్వబాహుమధ్యే చ మధుసూదనమేవ చ
పొట్ట కుడివైపున విష్ణువు అని పిలవబడతాడు. ఆ వైపు చేతి మధ్యలో మధుసూదనుడిని కూడా భావించాలి.
త్రివిక్రమం కర్ణదేశే వామకుక్షౌ తు వామనమ్ । శ్రీధరం బాహుకే వామే హృషీకేశం తు కర్ణకే
చెవి ప్రాంతంలో త్రివిక్రముడు, ఎడమ పొట్టవైపు వామనుడు, ఎడమ చేతిపై శ్రీధరుడు, చెవిలో హృషీకేశుడు అని భావించాలి.
పృష్ఠే చ పద్మనాభం తు కకుద్దామోదరం స్మరేత్ । ద్వాదశైతాని నామాని వాసుదేవేతి మూర్ధని
వెనుక భాగంలో పద్మనాభుని, కొమ్ము మీద కకుద్దుని, పొట్టపై అమోదరుని స్మరించాలి. వాసుదేవుడు మొదలైన ఈ పన్నెండు పేర్లను తలపై జ్ఞాపకం చేసుకోవాలి.
పూజాకాలే చ హోమే చ సాయం ప్రాతః సమాహితః । నామాన్యుచ్చార్య విధినా ధారయేదూర్ధ్వపుణ్డ్రకమ్
పూజ సమయంలో, హోమంలో, సాయంత్రం, ఉదయం—మనస్సు ఒకచోట పెట్టుకొని, నియమానుసారం ఈ పేర్లను ఉచ్చరించి, పైకి లాగిన పుండ్రాన్ని ధరించాలి.
అశుచిర్వాప్యనాచారో మనసా పాపమాచరేత్ । శుచిరేవ భవేన్నిత్యం మూర్ధ్ని పుణ్డ్రాఙ్కితో నరః
ఏదైనా అపవిత్రంగా ఉన్నా, చెడు ప్రవర్తన ఉన్నా, మనసులో పాపం చేసినా, తలపై పుండ్రం వేసుకున్నవాడు ఎప్పుడూ పవిత్రుడే అవుతాడు.
ఊర్ధ్వపుణ్డ్రధరో మర్త్యో మ్రియతే యత్ర కుత్రచిత్ । శ్వపాకోఽపి విమానస్థో మమ లోకే మహీయతే
పైకి లాగిన పుండ్రం వేసుకున్న మానవుడు ఎక్కడైనా మరణించినా, కనీసం శునకయాజుడైనా, నా లోకంలో విమానంలో ఉండి గౌరవం పొందుతాడు.
ఏకాన్తినో మహాభాగా మత్స్వరూపవిదోఽమలాః । సాన్తరాలాన్ప్రకుర్వన్తి పుణ్డ్రాన్విష్ణుపదాకృతీన్
నాకు మాత్రమే అంకితమైన, మహాభాగ్యవంతులు, పవిత్రులు, నా స్వరూపాన్ని తెలిసినవారు, మధ్యలో ఖాళీ ఉండే విష్ణు పాదాల ఆకారపు పుండ్రాలను వేస్తారు.
పరమైకాన్తినోఽప్యేవం మత్పాదైకపరాయణాః । హరిద్రాచూర్ణసంయుక్తాఞ్ఛూలాకారాంస్తు వామలాన్
పరమ భక్తులు, నా పాదాలకే పరాయణమైనవారు, పసుపు పొడి కలిపిన త్రిశూలాకారపు పుండ్రాలను ఎడమవైపు వేస్తారు.
అన్యే తు వైష్ణవాః పుణ్డ్రానచ్ఛిద్రానపి భక్తితః । ప్రకుర్వీరన్దీపపద్మవేణుపత్రోపమాకృతీన్
ఇతర వైష్ణవులు భక్తితో, విడిపోని దీపం, పద్మం, వంశీ, ఆకుల ఆకారంలో పుండ్రాలను వేస్తారు.
అచ్ఛిద్రానపి సచ్ఛిద్రాన్ కుర్యుః కేవలవైష్ణవాః । అచ్ఛిద్రకరణే తేషాం ప్రత్యవాయో న విద్యతే
కేవలం వైష్ణవులు విడిపోయినవీ, విడిపోని పుండ్రాలనూ వేస్తారు. విడిపోని పుండ్రం వేసినా వారికి ఎలాంటి దోషం ఉండదు.
ఏకాన్తినాం ప్రపన్నానాం పరమైకాన్తినామపి । అచ్ఛిద్రపుణ్డ్రాకరణే ప్రత్యవాయో మహాన్భవేత్
కానీ పూర్తిగా నాకు అంకితమైనవారు, పరమ భక్తులు విడిపోని పుండ్రం వేసినప్పుడు వారికి గొప్ప దోషం కలుగుతుంది.
ఊర్ధ్వపుణ్డ్రం తు యః కుర్యాద్దణ్డాకారం తు శోభనమ్ । మధ్యే ఛిద్రం వైష్ణవాశ్చ నమోఽన్తైః కేశవాదిభిః
ఎవరైనా పైకి లాగిన పుండ్రాన్ని దండాకారంగా, మధ్యలో ఖాళీగా, చివరల్లో కేశవాది పేర్లతో వేస్తే వారు ప్రశంసింపబడతారు.
విమలాన్యూర్ధ్వపుణ్డ్రాణి సాన్తరాలాని యో నరః । కరోతి విపులం తత్ర మన్దిరం మే కరోతి సః
ఎవరైనా స్వచ్చమైన, మధ్యలో ఖాళీ ఉన్న పైకి లాగిన పుండ్రాలను వేసినచో, అక్కడ నాకు గొప్ప మందిరాన్ని నిర్మించినట్టే.
ఊర్ధ్వపుణ్డ్రస్య మధ్యే తు విశాలే సుమనోహరే । లక్ష్మ్యా సాకం సహాసీనో రమతే విష్ణురవ్యయః
పైకి లాగిన పుండ్రం మధ్య భాగం విశాలంగా, ఆకర్షణీయంగా ఉంటే, అక్కడ లక్ష్మితో కలిసి విష్ణువు ఆనందంగా కూర్చుంటాడు.
నిరన్తరాలం యః కుర్యాదూర్ధ్వపుణ్డ్రం ద్విజాధమః । స హి తత్ర స్థితం విష్ణుం శ్రియం చైవ వ్యపోహతి
కాని, మధ్యలో ఖాళీ లేకుండా పైకి లాగిన పుండ్రాన్ని వేసిన ద్విజుడు అక్కడ ఉన్న విష్ణువును, శ్రీదేవిని తానేచెదరగొడతాడు.
అచ్ఛిద్రమూర్ధ్వపుణ్డ్రం తు యః కరోతి విమూఢధీః । స పర్యాయేణ తానేతి నరకానేకవింశతిమ్
ఎవరైనా మూర్ఖుడై, విడిపోని పైకి లాగిన పుండ్రాన్ని వేసితే, అతడు క్రమంగా ఇరవై ఒక నరకాలను పొందుతాడు.
ఋజూని స్ఫుటపార్శ్వాని సాన్తరాలాని విన్యసేత్ । ఊర్ధ్వపుణ్డ్రాణి దణ్డాబ్జదీపమత్స్యనిభాని చ
దండం, పద్మం, దీపం, చేప ఆకారాల్లో, నేరుగా, పార్శ్వాలు స్పష్టంగా, మధ్యలో ఖాళీగా ఉండే పైకి లాగిన పుండ్రాలను వేయాలి.
శిఖోపవీతవద్ధార్యమూర్ధ్వపుణ్డ్రం ద్విజేన చ । వినా కృతాశ్చేద్విఫలాః క్రియాః సర్వా మహామునే
ద్విజుడు శిఖా యజ్ఞోపవీతంలా తలపై పైకి లాగిన పుండ్రాన్ని ధరించాలి. అది లేకుండా చేసిన అన్ని కర్మలు వ్యర్థమవుతాయి, మహామునీ!
తస్మాత్సర్వేషు కార్యేషు కార్యం విప్రస్య ధీమతః । ఊర్ధ్వపుణ్డ్రం త్రిశూలం చ వర్తులం చతురస్రకమ్
అందువల్ల, అన్ని కార్యాల్లో జ్ఞానవంతుడైన బ్రాహ్మణుడు పైకి లాగిన పుండ్రం, త్రిశూలం, వృత్తం, చతురస్రాన్ని వేయాలి.
అర్ధచన్ద్రాదికం లిఙ్గం వేదనిష్ఠో న ధారయేత్ । జన్మనా లబ్ధజాతిస్తు వేదపన్థానమాశ్రితః
వేదాన్ని తెలిసినవాడు అర్ధచంద్రాది లింగాలను ధరించకూడదు. వేదమార్గంలో జన్మించినవాడు వేదపద్ధతినే అనుసరించాలి.
పుణ్డ్రాన్తరం భ్రమాద్వాపి లలాటే నైవ ధారయేత్ । ఖ్యాతికాన్త్యాదిసిద్ధ్యర్థం చాపి విష్ణ్వాగమాదిషు
తలపై మధ్యపు పుండ్రాన్ని తెలియకైనా, తప్పుగా అయినా ధరించకూడదు. ఖ్యాతి, అందం మొదలైన ఫలితాల కోసం విష్ణు ఆగమాదుల్లో ఇదే చెప్పబడింది.
స్థితం పుణ్డ్రాన్తరం నైవ ధారయేద్వైదికో జనః । తిర్యక్త్రిపుణ్డ్రం సన్త్యజ్య శ్రౌతం కథమపి భ్రమాత్
వేదమార్గాన్ని అనుసరించే వారు మధ్యపు పుండ్రాన్ని ధరించరాదు. అడ్డుగా వేసే త్రిపుండ్రాన్ని విడిచిపెట్టి, తప్పుగా అయినా వదిలిపెట్టడం శ్రౌత సంప్రదాయానికి విరుద్ధం.
లలాటే భస్మనా తిర్యక్త్రిపుణ్డ్రస్య చ ధారణమ్ । వినా పుణ్డ్రాన్తరం మోహాద్ధారయన్నారకీ భవేత్
తలపై బస్మంతో అడ్డుగా త్రిపుండ్రాన్ని వేసి, మధ్యపు పుండ్రం లేకుండా మోహంతో ధరిస్తే, అలాంటి వారు నరకానికి పాలవుతారు.
వేదమార్గైకనిష్ఠస్తు మోహేనాప్యఙ్కితో యది । పతత్యేవ న సన్దేహస్తథా పుణ్డ్రాన్తరాదపి
వేదమార్గంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు కూడా, మోహంతో గుర్తు వేసుకున్నా తప్పక పతనం చెందుతాడు; దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. మధ్యపు పుండ్రం వల్ల కూడా అదే ఫలితం.
నాఙ్కనం విగ్రహే కుర్యాద్వేదమార్గం సమాశ్రితః । శ్రౌతధర్మైకనిష్ఠానాం లిఙ్గం తు శ్రౌతమేవ హి
వేదమార్గాన్ని ఆశ్రయించినవాడు శరీరంపై గుర్తులు వేయకూడదు. శ్రౌత ధర్మంలో నిలిచినవారికి శ్రౌతమే గుర్తుగా ఉండాలి.
అశ్రౌతధర్మనిష్ఠానామశ్రౌత లిఙ్గమీరితమ్ । దేవతా వేదసిద్ధా యాస్తాసాం లిఙ్గం తు వైదికమ్
శ్రౌతేతర ధర్మాన్ని పాటించే వారికి శ్రౌతేతర గుర్తే చెప్పబడింది. వేదాలలో స్థాపితమైన దేవతలకు వేదోక్తమైన గుర్తే ఉండాలి.
అశ్రౌతతన్త్రనిష్ఠా యాస్తాసామశ్రౌతమేవ హి । వేదసిద్ధో మహాదేవః సాక్షాత్సంసారమోచకః
శ్రౌతేతర తంత్రాన్ని అనుసరించే వారికి శ్రౌతేతర గుర్తే ఉంటుంది. వేదాలలో స్థాపితమైన మహాదేవుడు, సాక్షాత్తుగా సంసారబంధనాన్ని విడిపించేవాడు.
భక్తానాముపకారాయ శ్రౌతం లిఙ్గం దధాతి చ । వేదసిద్ధస్య విష్ణోశ్చ శ్రౌతం లిఙ్గం న చేతరత్
భక్తుల మేలుకోసం ఆయన శ్రౌత గుర్తును ధరిస్తాడు. వేదాలలో స్థాపితమైన విష్ణువుకు శ్రౌత గుర్తే ఉండాలి, మరేదీ కాదు.
ప్రాదుర్భావవిశేషాణామపి తస్య తదేవ హి । శ్రౌతం లిఙ్గం తు విజ్ఞేయం త్రిపుణ్డ్రోద్ధూలనాదికమ్
ఆయన ప్రత్యేక అవతారాల్లోనూ అదే శ్రౌత గుర్తే ఉండాలి. త్రిపుండ్రం వేసే విధానమే శ్రౌత గుర్తుగా తెలుసుకోవాలి.
అశ్రౌతమూర్ధ్వపుణ్డ్రాది నైవ తిర్యక్త్రిపుణ్డ్రకమ్ । వేదమార్గైకనిష్ఠానాం వేదోక్తేనైవ వర్త్మనా
శ్రౌతేతరంగా ఉండే నిలువుపుండ్రం మొదలైనవి అడ్డుగా వేసే త్రిపుండ్రం కావు. వేదమార్గంలో స్థిరంగా ఉన్నవారు వేదాలు చెప్పిన మార్గాన్నే అనుసరించాలి.