అప్యకార్యసహస్రాణి కృత్వా యః స్నాతి భస్మనా । తత్సర్వం దహతే భస్మ యథాగ్నిస్తేజసా వనమ్
వెయ్యి అనర్హమైన పనులు చేసినా, ఎవరైనా బస్మంతో స్నానం చేస్తే, ఆ బస్మం వాటిని అన్నింటిని కాల్చిపెడుతుంది, అగ్ని తన తేజంతో అడవిని కాల్చినట్లు.
కృత్వాపి చాతులం పాపం మృత్యుకాలేఽపి యో ద్విజః । భస్మస్నాయీ భవేత్కశ్చిత్క్షిప్రం పాపైః ప్రముచ్యతే
ఎంతటి పెద్ద పాపం చేసినా, మరణ సమయంలో అయినా బ్రాహ్మణుడు బస్మంతో స్నానం చేస్తే, అతడు పాపాల నుంచి త్వరగా విముక్తి పొందుతాడు.
భస్మస్నానాద్ధి శుద్ధాత్మా జితక్రోధో జితేన్ద్రియః । మత్సమీపం సమాగమ్య న స భూయోఽభివర్తతే
బస్మంతో స్నానం చేయడం వల్ల మనస్సు పవిత్రమవుతుంది, కోపాన్ని, ఇంద్రియాలను జయించగలుగుతాడు. నా దగ్గరకు వచ్చి, మళ్లీ జన్మించడు.
వనస్పతిగతే సోమే భస్మోద్ధూలితవిగ్రహః । అర్చితం శఙ్కరం దృష్ట్వా సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే
వృక్షాలపై సోమం ఉన్నప్పుడు, బస్మంతో శరీరాన్ని పూసుకున్నవాడు శంకరుని దర్శించి పూజిస్తే, అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు.
ఆయుష్కామోఽథవా విద్వాన్భూతికామోఽథవా నరః । నిత్యం వై ధారయేద్భస్మ మోక్షకామీ చ వై ద్విజః
దీర్ఘాయువు కావాలన్నా, జ్ఞానం కోరుకున్నా, ఐశ్వర్యం ఆశించినా, మోక్షం కోరినా — ఎవరికైనా, ముఖ్యంగా ద్విజులకు, ప్రతిరోజూ పవిత్ర బస్మాన్ని ధరించడం తప్పనిసరి.
త్రిపుణ్డ్రం పరమం పుణ్యం బ్రహ్మవిష్ణుశివాత్మకమ్ । యే ఘోరా రాక్షసాః ప్రేతా యే చాన్యే క్షుద్రజన్తవః
మూడు గీతలతో వేసే త్రిపుండ్రం అత్యంత పవిత్రమైనది; అది బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుల స్వరూపంగా ఉంటుంది. దానిని చూసి భయంకరమైన రాక్షసులు, ప్రేతాత్మలు, ఇంకా ఇతర చిన్న జంతువులు కూడా—
త్రిపుణ్డ్రధారణం దృష్ట్వా పలాయన్తే న సంశయః । కృత్వా శౌచాదికం కర్మ స్నాత్వా తు విమలే జలే
త్రిపుండ్రాన్ని ఎవరు ధరించారో చూసిన వెంటనే అవి తప్పించుకుంటాయి, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. శౌచాదిక కర్మలు చేసి, నిర్మలమైన నీటిలో స్నానం చేసిన తర్వాత—
భస్మనోద్ధూలనం కార్యమాపాదతలమస్తకమ్ । కేవలం వారుణం స్నానం దేహే బాహ్యమలాపహమ్
పాదాల నుండి తల వరకు బస్మాన్ని శరీరానికి పట్టాలి. కేవలం నీటితో చేసే వారుణ స్నానం శరీరానికి బయట మలినాన్ని మాత్రమే తొలగిస్తుంది.
విభూతిస్తానమనఘం బాహ్యాన్తరమలాపహమ్ । త్యక్త్వాపి వారుణం స్నానం తత్పరః స్యాన్న సంశయః
విభూతి నిష్కళంకమైనది, అది బయట, లోపల ఉండే మలినాలను పూర్తిగా తొలగిస్తుంది. వారుణ స్నానం చేయకపోయినా, దీనిలో నిబద్ధత కలిగి ఉన్నవారు ఎలాంటి సందేహం లేకుండా పవిత్రులవుతారు.
కృతమప్యకృతం సత్యం భస్మస్నానం వినా మునే । భస్మస్నానం శ్రుతిప్రోక్తమాగ్నేయం స్నానముచ్యతే
ఓ మునీశ్వరా! బస్మస్నానం లేకుండా చేసిన స్నానం నిజంగా జరిగినదిగా పరిగణించబడదు. వేదాలలో చెప్పబడిన బస్మస్నానమే అగ్నిస్నానం అని పిలవబడుతుంది.
అన్తర్బహిశ్చ సంశుద్ధం శివపూజాఫలం లభేత్ । యద్బాహ్యమలమాత్రస్య నాశకం స్తానమస్తి తత్
బయట, లోపల పూర్తిగా శుద్ధి చెందినవారు శివపూజ ఫలితాన్ని పొందుతారు. కేవలం బాహ్య మలినాన్ని తొలగించేందుకు మాత్రమే ఇతర మార్గాలు ఉన్నాయి.
తన్నాశయతి తీవ్రేణ ప్రాణిబాహ్యాన్తరం మలమ్ । కృత్వాపి కోటిశో నిత్యం వారుణం స్నానమాదరాత్
ఈ బస్మం ప్రాణుల బాహ్య, అంతర్మలాన్ని బలంగా నశింపజేస్తుంది. ఎంతసార్లు వారుణ స్నానం శ్రద్ధతో చేసినా—
న భవత్యేవ పూతాత్మా భస్మస్నానం వినా మునే । యద్భస్మస్నానమాహామ్యం తద్వేదో వేద తత్త్వతః
ఓ మునీశ్వరా! బస్మస్నానం లేకుండా ఎవ్వరూ నిజంగా పవిత్రులవ్వరు. బస్మస్నానాన్ని వేదాలు ఘనంగా పేర్కొంటున్నాయి, వేదమే దాని తాత్పర్యాన్ని బోధిస్తుంది.
యద్వా వేద మహాదేవః సర్వదేవశిఖామణిః । భస్మస్నానమకృత్వైవ యః కుర్యాత్కర్మ వైదికమ్
వేదమా, లేక దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన మహాదేవుడా చెప్పినదే అయినా, బస్మస్నానం చేయకుండా వేదకర్మలు చేసినవారు—
స తత్కర్మకలార్ధార్ధమపి నాప్నోతి వస్తుతః । యః కరిష్యతి యత్నేన భస్మస్నానం యథావిధి
వారు ఆ కర్మ ఫలితంలో ఎంత మాత్రం భాగాన్ని కూడా వాస్తవంగా పొందరు. కానీ నియమంగా, శ్రద్ధతో బస్మస్నానం చేసే వారు—
స ఏవైకః సర్వకర్మస్వధికారీ శ్రుతిశ్రుతః । పావనం పావనానాం చ భస్మస్నానం శ్రుతిశ్రుతమ్
అటువంటి వారు మాత్రమే అన్ని కర్మలకు అర్హులు అని వేదాలు చెబుతున్నాయి. బస్మస్నానం వేదాలలో చెప్పబడిన పవిత్రతలకు కూడా అధిపతి.
న కరిష్యతి యో మోహాత్స మహాపాతకీ భవేత్ । అనన్తైర్వారుణైః స్నానైర్యత్పుణ్యం ప్రాప్యతే ద్విజైః
దీనిని మర్చిపోయి చేయని వారు మహాపాతకులు అవుతారు. ద్విజులు ఎన్నిసార్లు వారుణ స్నానం చేసి సంపాదించే పుణ్యం ఉన్నా—
తతోఽనన్తగుణం పుణ్యం భస్మస్నానాదవాప్యతే । కాలత్రయేఽపి కర్తవ్యం భస్మస్నానం ప్రయత్నతః
దాని కంటే అనేక రెట్లు ఎక్కువ పుణ్యం బస్మస్నానం వల్ల లభిస్తుంది. మూడు కాలాల్లోనూ శ్రద్ధతో బస్మస్నానం తప్పక చేయాలి.
భస్మస్నానం స్మృతం శ్రౌతం తత్త్యాగీ పతితో భవేత్ । మూత్రాద్యుత్సర్జనాన్తే తు భస్మస్నానం ప్రయత్నతః
బస్మస్నానం వేదాలలో పేర్కొనబడింది, దాన్ని వదిలేసినవారు పతితులవుతారు. మూత్రాది విసర్జన తర్వాత కూడా శ్రద్ధగా బస్మస్నానం చేయాలి.
కర్తవ్యమన్యథా పూతా న భవిష్యన్తి మానవాః । విధివత్కృతశౌచోఽపి భస్మస్నానం వినా ద్విజః
ఇలా చేయకపోతే మనుషులు పవిత్రులవ్వరు. నియమంగా శౌచం చేసినా, ద్విజుడు బస్మస్నానం లేకుండా—
న భవిష్యతి పూతాత్మా నాధికార్యపి కర్మణి । అపానవాయునిర్యాతే జృమ్భణే స్కన్దనే క్షుతే
ఆత్మశుద్ధి పొందడు, కర్మలకు కూడా అర్హుడు కాడు. అపానవాయువు విడుదలైన తర్వాత, జృంభణ, తుమ్ము వచ్చినప్పుడు—
శ్లేష్మోద్గారేఽపి కర్తవ్యం భస్మస్నానం ప్రయత్నతః । శ్రీభస్మస్నానమాహాత్మ్యస్యైకదేశోఽత్ర వర్ణితః
కఫం ఉమ్మిన తర్వాత కూడా శ్రద్ధగా బస్మస్నానం చేయాలి. ఇక్కడ శ్రీబస్మస్నాన మహిమలో కొంత భాగం వివరించబడింది.
పునశ్చ సమ్ప్రవక్ష్యామి భస్మస్నానోత్థితం ఫలమ్ । సావధానేన మనసా శ్రోతవ్యం మునిపుఙ్గవ
మళ్లీ, బస్మంతో స్నానం చేసిన ఫలితాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను. మునిశ్రేష్ఠా! నీవు మనసు పెట్టి విను.
త్రిపుణ్డ్రోర్ధ్వపుణ్డ్రధారణవిధివర్ణనమ్ త్రిపుణ్డ్రోర్ధ్వపుణ్డ్రధారణవిధివర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ అగ్నిరిత్యాదిభిర్మన్త్రైర్భస్మ సంశోధ్య సాదరమ్ । ధారణీయం లలాటాదౌ త్రిపుణ్డ్రం కేవలం ద్విజైః
త్రిపుండ్రం, ఊర్ధ్వపుండ్రం ధరించే విధానాన్ని వివరించబడింది. శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: 'అగ్ని' మొదలైన మంత్రాలతో బస్మాన్ని శుద్ధిగా చేసి, బ్రాహ్మణులు భక్తితో నుదిటిపై మొదలైన చోట్ల త్రిపుండ్రాన్ని ధరించాలి.
బ్రహ్మక్షత్రియవైశ్యాశ్చ ఏతే సర్వే ద్విజాః స్మృతాః । తస్మాద్ద్విజైః ప్రయత్నేన త్రిపుణ్డ్రం ధార్యమన్వహమ్
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు — వీరందరినీ ద్విజులు అని అంటారు. అందుకే ద్విజులు ప్రతిరోజూ శ్రద్ధగా త్రిపుండ్రాన్ని ధరించాలి.
యస్యోపనయనం బ్రహ్మన్ స ఏవ ద్విజ ఉచ్యతే । తస్మాచ్ఛ్రౌతం ద్విజైః కార్యం త్రిపుణ్డ్రస్య చ ధారణమ్
బ్రాహ్మణా! ఉపనయనం జరిగినవాడే ద్విజుడు అని పిలవబడతాడు. అందువల్ల ద్విజులు శాస్త్రోక్తంగా త్రిపుండ్రాన్ని ధరించాలి.
విభూతిధారణం త్యక్త్వా యః సత్కర్మ సమాచరేత్ । తత్కృతం చాకృతప్రాయం భవత్యేవ న సంశయః
బస్మాన్ని ధరించకుండా ఎవడు సత్కర్మలు చేసినా, అవి ఎక్కువగా ఫలించవు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
న గాయత్ర్యుపదేశోఽపి భస్మనో ధారణం వినా । తతో ధృత్వైవ భస్మాఙ్గే గాయత్రీజపమాచరేత్
బస్మాన్ని ధరించకుండా గాయత్రీ ఉపదేశం కూడా ఇవ్వకూడదు. అందుకే, శరీరంపై బస్మాన్ని ధరించి గాయత్రీ జపం చేయాలి.
గాయత్రీం మూలమేవాహుర్బ్రాహ్మణ్యే మునిపుఙ్గవ । సా భస్మధారణాభావే న కేనాప్యుపదిశ్యతే
మునిశ్రేష్ఠా! గాయత్రీ బ్రాహ్మణత్వానికి మూలం అని చెబుతారు. కాని బస్మాన్ని ధరించకపోతే దాన్ని ఎవ్వరూ ఉపదేశించరు.
న తావదధికారోఽస్తి గాయత్రీగ్రహణే మునే । యావన్న భస్మ భాలాదౌ ధృతమగ్నిసముద్భవమ్
మునీశ్వరా! నుదిటిపై మొదలైన చోట్ల అగ్నిలో పుట్టిన బస్మాన్ని ధరించకపోతే, గాయత్రీ గ్రహణానికి హక్కు ఉండదు.