శ్రాద్ధే యజ్ఞే జపే హోమే వైశ్వదేవే సురార్చనే । ధృతత్రిపుణ్డ్రః పూతాత్మా మృత్యుం జయతి మానవః । భస్మధారణమాహాత్మ్యం భూయోఽపి కథయామి తే
శ్రాద్ధం, యజ్ఞం, జపం, హోమం, వైశ్వదేవం, దేవతల పూజ—ఇవి అన్నింటిలో త్రిపుండ్రం ధరించి, పవిత్రాత్ముడై ఉన్న మనిషి మృతిని జయిస్తాడు; బస్మధారణ మహిమను మళ్లీ నీకు చెబుతాను.
త్రిపుణ్డధారణమాహాత్మ్యవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ మహాపాతకసఙ్ఘాశ్చ పాతకాన్యపరాణ్యపి । నశ్యన్తి మునిశార్దూల సత్యం సత్యం న చాన్యథా
త్రిపుండ్ర ధరించే గొప్పతనాన్ని వివరించబడింది. శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: మహాపాతకాలు, ఇతర పాపాలు కూడా నశించిపోతాయి, మునిశార్దూలా! ఇది నిజం, నిజం, ఎప్పటికీ వేరుగా ఉండదు.
ఏకం భస్మ ధృతం యేన తస్య పుణ్యఫలం శృణు । యతీనాం జ్ఞానదం ప్రోక్తం వానస్థానాం విరక్తిదమ్
ఒక బొట్టు బస్మం ధరించినవారికి కలిగే పుణ్యఫలాన్ని విను. యతులకు అది జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తుంది, అరణ్యంలో నివసించే వారికి విరక్తిని ఇస్తుంది.
గృహస్థానాం మునే తద్వద్ధర్మవృద్ధికరం తథా । బ్రహ్మచర్యాశ్రమస్థానాం స్వాధ్యాయప్రదమేవ చ
మహర్షీ, గృహస్థులకు కూడా అది ధర్మాన్ని పెంచుతుంది. బ్రహ్మచర్యాశ్రమంలో ఉన్నవారికి స్వాధ్యాయ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
శూద్రాణాం పుణ్యదం నిత్యమన్యేషాం పాపనాశనమ్ । భస్మనోద్ధూలనం చైవ తథా తిర్యక్ త్రిపుణ్డ్రకమ్
శూద్రులకు అది ఎప్పుడూ పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది, ఇతరులకు పాపాలను తొలగిస్తుంది. బస్మాన్ని ధరించడం, అలాగే అడ్డంగా మూడు రేఖలు వేయడం కూడా అలాగే.
రక్షార్థం సర్వభూతానాం విధత్తే వైదికీ శ్రుతిః । భస్మనోద్ధూలనం చైవ తథా తిర్యక్ త్రిపుణ్డ్రకమ్
ప్రతి జీవికి రక్షణకోసం, వేదశాస్త్రం బస్మాన్ని ధరించడాన్ని, అలాగే అడ్డంగా మూడు రేఖలు వేయడాన్ని ఆదేశించింది.
యజ్ఞత్వేనైవ సర్వేషాం విధత్తే వైదికీ శ్రుతిః । భస్మనోద్ధూలనం చైవ తథా తిర్యక్ త్రిపుణ్డ్రకమ్
ప్రతి ఒక్కరికీ యజ్ఞంగా బస్మాన్ని ధరించడాన్ని, అలాగే అడ్డంగా మూడు రేఖలు వేయడాన్ని వేదశాస్త్రం ఆదేశించింది.
సర్వధర్మతయా తేషాం విధత్తే వైదికీ శ్రుతిః । భస్మనోద్ధూలనం చైవ తథా తిర్యక్ త్రిపుణ్డ్రకమ్
అది ధర్మసారంగా, బస్మాన్ని ధరించడాన్ని, అలాగే అడ్డంగా మూడు రేఖలు వేయడాన్ని వేదశాస్త్రం ఆదేశించింది.
మాహేశ్వరాణాం లిఙ్గార్థం విధత్తే వైదికీ శ్రుతిః । భస్మనోద్ధూలనం చైవ తథా తిర్యక్ త్రిపుణ్డ్రకమ్
మహేశ్వర భక్తులకైతే లింగార్చన కోసం, బస్మాన్ని ధరించడాన్ని, అలాగే అడ్డంగా మూడు రేఖలు వేయడాన్ని వేదశాస్త్రం ఆదేశించింది.
విజ్ఞానార్థం చ సర్వేషాం విధత్తే వైదికీ శ్రుతిః । శివేన విష్ణునా చైవ బ్రహ్మణా వజ్రిణా తథా
అన్ని జనులకు జ్ఞానార్ధంగా, శివుడు, విష్ణువు, బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు కూడా బస్మాన్ని ధరించడాన్ని వేదశాస్త్రం ఆదేశించింది.
హిరణ్యగర్భేణ తదవతారైర్వరుణాదిభిః । దేవతాభిర్ధృతం భస్మ త్రిపుణ్డ్రోద్ధూలనాత్మకమ్
హిరణ్యగర్భుడు, ఆయన అవతారాలు, వరుణుడు మొదలైన దేవతలు, అందరూ బస్మాన్ని మూడు రేఖల రూపంలో ధరించారు.
ఉమాదేవ్యా చ లక్ష్యా చ వాచా చాన్యాభిరాస్తికైః । సర్వస్త్రీభిర్ధృతం భస్మ త్రిపుణ్డ్రోద్ధూలనాత్మనా
ఉమాదేవి, లక్ష్మీ, సరస్వతి మరియు ఇతర దేవతలు, అన్ని స్త్రీలు కూడా బస్మాన్ని మూడు రేఖల రూపంలో ధరించారు.
యక్షరాక్షసగన్ధర్వసిద్ధవిద్యాధరాదిభిః । మునిభిశ్చ ధృతం భస్మ త్రిపుణ్డ్రోద్ధూలనాత్మనా
యక్షులు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, విద్యాధరులు, మునులు కూడా బస్మాన్ని మూడు రేఖల రూపంలో ధరించారు.
బ్రాహ్మణైః క్షత్రియైర్వైశ్యైః శూద్రేరపి చ సఙ్కరైః । అపభ్రంశైర్ధృతం భస్మ త్రిపుణ్డ్రోద్ధూలనాత్మనా
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, ఇతర జాతులు, తప్పుగా మాట్లాడేవారు కూడా బస్మాన్ని మూడు రేఖల రూపంలో ధరించారు.
ఉద్ధూలనం త్రిపుణ్డ్రం చ యైః సమాచరితం ముదా । త ఏవ శిష్టా విద్వాంసో నేతరే మునిపుఙ్గవ
ఎవరైతే ఆనందంగా బస్మాన్ని, మూడు రేఖలను ధరిస్తారో, వారే నిజమైన పండితులు, మిగతావారు కాదు, మహర్షీ.
శివలిఙ్గం మణిః సఖ్యం మన్త్రః పఞ్చాక్షరస్తథా । విభూతిరౌషధం పుంసాం ముక్తిస్త్రీవశ్యకర్మణి
శివలింగం, మణి, స్నేహం, పంచాక్షరి మంత్రం, విభూతి — ఇవన్నీ మానవులకు మోక్ష సాధనలో, స్త్రీలను ఆకర్షించడంలో ఔషధాలవంటివి.
భునక్తి యత్ర భస్మాఙ్గో మూర్ఖో వా పణ్డితోఽపి వా । తత్ర భుఙ్క్తే మహాదేవః సపత్నీకో వృషధ్వజః
ఎవరైనా బస్మాన్ని శరీరంపై ధరించి భోజనం చేస్తే, వారు మూర్ఖులు అయినా, పండితులు అయినా, అక్కడ మహాదేవుడు తన భార్యతో కలిసి భోజనం చేస్తాడు.
భస్మసఞ్ఛన్నసర్వాఙ్గమనుగచ్ఛతి యః పుమాన్ । సర్వపాతకయుక్తోఽపి పూజితో మానవోఽచిరాత్
ఎవరైనా శరీరమంతా బస్మంతో కప్పుకుంటే, ఎంతటి పాపాలున్నా, వారు త్వరలోనే గౌరవాన్ని పొందుతారు.
భస్మసఞ్ఛన్నసర్వాఙ్గం యః స్తౌతి శ్రద్ధయా సహ । సర్వపాతకయుక్తోఽపి పూజ్యతే మానవోఽచిరాత్
ఎవరైనా శ్రద్ధతో బస్మంతో కప్పుకున్నవారిని స్తుతిస్తే, ఎంతటి పాపాలున్నా, వారు త్వరలోనే గౌరవాన్ని పొందుతారు.
త్రిపుణ్డ్రధారిణే భిక్షాప్రదానేన హి కేవలమ్ । తేనాధీతం శ్రుతం తేన తేన సర్వమనుష్ఠితమ్
మూడు రేఖలు వేసుకున్నవారికి భిక్ష ఇవ్వడం వల్ల, వారు చదివింది, వినింది, చేసినది అన్నీ ఫలిస్తుంది.
యేన విప్రేణ శిరసి త్రిపుణ్డ్రం భస్మనా కృతమ్ । కీకటేష్వపి దేశేషు యత్ర భూతివిభూషణః
బ్రాహ్మణుడు తన నుదుటిపై బస్మంతో మూడు గీతలు వేసుకున్నచోట, అది కీకట దేశాల్లోనైనా, అక్కడ ఆ బస్మ అలంకారం కనిపిస్తుంది.
మానవస్తు వసేన్నిత్యం కాశీక్షేత్రసమం హి తత్ । దుఃశీలః శీలయుక్తో వా యోగయుక్తోఽప్యలక్షణః
ఎవరైనా అక్కడ ఎప్పుడూ నివసిస్తే, అది కాశీ క్షేత్రంతో సమానంగా పవిత్రంగా ఉంటుంది. అతడు చెడు ప్రవర్తన కలవాడైనా, మంచివాడైనా, యోగంలో నిమగ్నుడైనా, బాహ్య లక్షణాలు లేకపోయినా పరవాలేదు.
భూతిశాసనయుక్తో వా స పూజ్యో మమ పుత్రవత్ । ఛద్మనాపి చరేద్యో హి భూతిశాసనమైశ్వరమ్
బస్మ ధారణ నియమాన్ని పాటించేవాడు నాకు కుమారుడిలా పూజించదగినవాడు. ఎవరు రహస్యంగా అయినా ఆ భస్మ నియమాన్ని అనుసరిస్తారో వారిని కూడా గౌరవించాలి.
సోఽపి యాం గతిమాప్నోతి న తాం యజ్ఞశతైరపి । సమ్పర్కాల్లీలయా వాపి భయాద్వా ధారయేత్తు యః
ఎవరైనా ఆ బస్మ నియమాన్ని అనుసరిస్తే, వంద యజ్ఞాలు చేసినా అందుకోలేని స్థితిని అతడు పొందుతాడు. స్నేహంతోనైనా, ఆటగా అయినా, భయంతో అయినా ఎవరు ధరిస్తారో వారికీ అదే ఫలితం.
విధియుక్తో విభూతిం తు స చ పూజ్యో యథా హ్యహమ్ । శివస్య విష్ణోర్దేవానాం బ్రహ్మణస్తృప్తికారణమ్
నియమానుసారం బస్మను ధరించినవాడు నన్ను ఎలా పూజించాలో అలా పూజించదగినవాడు. ఆ బస్మ ధారణ వల్ల శివుడు, విష్ణువు, దేవతలు, బ్రహ్మా సంతృప్తి పొందుతారు.
పార్వత్యాశ్చ మహాలక్ష్యా భారత్యాస్తృప్తికారణమ్ । న దానేన న యజ్ఞేన న తపోభిః సుదుర్లభైః
పార్వతీ, మహాలక్ష్మీ, భారతీ దేవతలు కూడా ఆ బస్మ ధారణ వల్ల సంతృప్తి చెందుతారు. దానంతో, యజ్ఞంతో, కఠినమైన తపస్సుతో కూడా అది సాధ్యం కాదు.
న తీర్థయాత్రయా పుణ్యం త్రిపుణ్డ్రేణ చ లభ్యతే । దానం యజ్ఞాశ్చ ధర్మాశ్చ తీర్థయాత్రాశ్చ నారద
తీర్థయాత్రల ద్వారా కూడా ఆ పుణ్యం లభించదు; మూడు గీతల బస్మ ధారణ వల్లే అది లభిస్తుంది. దానం, యజ్ఞాలు, ధర్మకార్యాలు, తీర్థయాత్రలు కూడా, నారదా!
ధ్యానం తపస్త్రిపుణ్డ్రస్య కలాం నార్హన్తి షోడశీమ్ । యథా రాజా స్వచిహ్నాఙ్కం స్వజనం మన్యతే సదా
ధ్యానం, తపస్సు కూడా మూడు గీతల బస్మ ధారణ మహిమకు పదహారు వంతు కూడా సమానం కావు. రాజు తన గుర్తు ఉన్నవారిని ఎప్పుడూ తనవాళ్లుగా భావించడంలా,
తథా శివస్త్రిపుణ్డ్రాఙ్కం స్వకీయమివ మన్యతే । ద్విజాతిర్వాన్యజాతిర్వా శుద్ధచిత్తేన భస్మనా
అలాగే శివుడు కూడా మూడు గీతల బస్మ ఉన్నవారిని తనవాళ్లుగా భావిస్తాడు. ద్విజుడు అయినా, ఇతర జాతి అయినా, శుద్ధమైన మనస్సుతో బస్మను ధరిస్తే చాలు.
ధారయేద్యస్త్రిపుణ్డ్రాఙ్కం రుద్రస్తేన వశీకృతః । త్యక్తసర్వాశ్రమాచారో లుప్తసర్వక్రియోఽపి సః
ఎవరైనా మూడు గీతల బస్మను ధరిస్తే, రుద్రుడు అతని వశమవుతాడు. అతడు అన్ని ఆశ్రమ కర్తవ్యాలు, అన్ని క్రియలు వదిలిపెట్టినా కూడా.