తైః పూర్వాచరితం సర్వం విపరీతం భవేదపి । భస్మనా వేదమన్త్రేణ త్రిపుణ్డ్రస్య చ ధారణమ్
వారి గత కార్యాలన్నీ వ్యర్థమవుతాయి; వేదమంత్రంతో బస్మాన్ని ధరించడం, త్రిపుండ్రాన్ని ధరించడం—
వినా వేదోచితాచారం స్మార్తస్యానర్థకారణమ్ । కృతం స్యాదకృతం తేన శ్రుతమప్యశ్రుతం భవేత్
వేదోచితమైన ఆచారం లేకుండా, స్మార్తునికి అది అనర్థాన్ని కలిగిస్తుంది. చేసినదీ చేయనట్టే, వినినదీ విననట్టే అవుతుంది.
అధీతమనధీతం చ త్రిపుణ్డ్రం యో న ధారయేత్ । వృథా వేదా వృథా యజ్ఞా వృథా దానం వృథా తపః
త్రిపుండ్రాన్ని ధరించని వాడు చదివినా, చదవకపోయినా వేదాలు వ్యర్థం, యజ్ఞాలు వ్యర్థం, దానం వ్యర్థం, తపస్సు కూడా వ్యర్థమే.
వృథా వ్రతోపవాసేన త్రిపుణ్డ్రం యో న ధారయేత్ । భస్మధారణకం త్యక్త్వా ముక్తిమిచ్ఛతి యః పుమాన్
త్రిపుండ్రాన్ని ధరించని వాడికి వ్రతాలు, ఉపవాసాలు అన్నీ వ్యర్థం. బస్మాన్ని ధరించకుండా, మోక్షాన్ని కోరే వాడు—
విషపానేన నిత్యత్వం కురుతే హ్యాత్మనో హి సః । స్రష్టా సృష్టిచ్ఛలేనాహ త్రిపుణ్డ్రస్య చ ధారణమ్
విషాన్ని తాగడం వల్ల అతడు తనకు శాశ్వతత్వాన్ని కలిగించుకున్నాడు; సృష్టికర్త అయిన ఆయన సృష్టి నామంలో త్రిపుండ్ర ధరించడాన్ని కూడా ఆజ్ఞాపించాడు.
ససర్జ స లలాటం హి తిర్యగూర్ధ్వం న వర్తులమ్ । తిర్యగ్రేఖాః ప్రదృశ్యన్తే లలాటే సర్వదేహినామ్
అతడు లలాటాన్ని పొడవుగా, నిటారుగా సృష్టించాడు; అది వృత్తాకారంగా కాదు. అన్ని జీవుల లలాటాలపై అడ్డగీతలు కనిపిస్తాయి.
తథాపి మానవా మూర్ఖా న కుర్వన్తి త్రిపుణ్డ్రకమ్ । న తద్ధ్యానం న తన్మోక్షం న తజ్జ్ఞానం న తత్తపః
అయినా, మూర్ఖులైన మనుషులు త్రిపుండ్రాన్ని ధరించరు; దాని ధ్యానం, దాని ద్వారా మోక్షం, దాని జ్ఞానం, దాని తపస్సు ఏదీ చేయరు.
వినా తిర్యక్త్రిపుణ్డ్రం చ విప్రేణ యదనుష్ఠితమ్ । వేదస్యాధ్యయనే శూద్రో నాధికారీ యథా భవేత్
అడ్డ త్రిపుండ్రం లేకుండా బ్రాహ్మణుడు వేదాలను అధ్యయనం చేసినా, అతడు శూద్రుడిలా అర్హత లేనివాడవుతాడు.
త్రిపుణ్డ్రేణ వినా విప్రో నాధికారీ శివార్చనే । ప్రాఙ్ముఖశ్చరణౌ హస్తౌ ప్రక్షాల్యాచమ్య పూర్వవత్
త్రిపుండ్రం లేకుండా బ్రాహ్మణుడు శివార్చనకు అర్హుడు కాడు; తూర్పు దిశగా ముక్కు, చేతులు, కాళ్లు కడిగి, మునుపటిలాగే ఆచమనం చేయాలి.
ప్రాణానాయమ్య సఙ్కల్ప్య భస్మస్నానం సమాచరేత్ । ఆదాయ భసితం శుద్ధమగ్నిహోత్రసముద్భవమ్
ప్రాణాలను నియంత్రించి, సంకల్పం చేసి, అగ్నిహోత్రంలో పుట్టిన పవిత్ర బస్మను తీసుకుని బస్మస్నానం చేయాలి.
ఈశానేన తు మన్త్రేణ స్వమూర్ధని వినిక్షిపేత్ । తత ఆదాయ తద్భస్మ ముఖే చ పురుషేణ తు
ఈశాన మంత్రంతో తన తలపై బస్మను ఉంచాలి; ఆ తర్వాత ఆ బస్మను తీసుకుని నోటికి కూడా పట్టాలి.
అఘోరాఖ్యేణ హృదయే గుహ్యే వామాహ్వయేన చ । సద్యోజాతాభిధానేన భస్మ పాదద్వయే క్షిపేత్
అఘోర మంత్రంతో హృదయంలో, వామ మంత్రంతో గుప్తస్థానంలో, సద్యోజాత మంత్రంతో రెండు పాదాలపై బస్మను పట్టాలి.
సర్వాఙ్గం ప్రణవేనైవ మన్త్రేణోద్ధూలనం తతః । ఏతదాగ్నేయకం స్నానముదితం పరమర్షిభిః
ఒకవేళ శరీరమంతా ప్రణవ మంత్రంతో చల్లాలి; దీనిని అగ్నేయ స్నానం అని మహర్షులు పేర్కొన్నారు.
సర్వకర్మసమృద్ధ్యర్థం కుర్యాదాదావిదం బుధః । తతః ప్రక్షాల్య హస్తాదీనుపస్పృశ్య యథావిధి
సర్వకర్మలు సఫలమయ్యేందుకు జ్ఞానులు ఇలా చేయాలి; తరువాత చేతులు మొదలైనవి కడిగి, నియమానుసారం జలాన్ని తాకాలి.
తిర్యక్త్రిపుణ్డ్రం విధినా లలాటే హృదయే గలే । పఞ్చభిర్బ్రహ్మభిర్వాపి కృతేన భసితేన చ
విధానంగా లలాటం, హృదయం, మెడపై అయిదు బ్రహ్మ మంత్రాలతో తయారైన బస్మతో అడ్డ త్రిపుండ్రాన్ని ధరించాలి.
ఘృతమేతత్త్రిపుణ్డ్రం స్యాత్సర్వకర్మసు పావనమ్ । శూద్రైరన్త్యజహస్తస్థం న ధార్యం భస్మ చ క్వచిత్
ఈ త్రిపుండ్రం అన్ని కర్మలకు పవిత్రతనిస్తుంది; శూద్రులు లేదా నిమ్నకులవారు పట్టిన బస్మను ఎక్కడా ధరించకూడదు.
భస్మనా సాగ్నిహోత్రేణ లిప్తః కర్మ సమాచరేత్ । అన్యథా సర్వకర్మాణి న ఫలన్తి కదాచన
అగ్నిహోత్ర బస్మను పూసుకుని కర్మలు చేయాలి; లేకపోతే అన్ని కర్మలు ఎప్పుడూ ఫలించవు.
సత్యం శౌచం జపో హోమస్తీర్థం దేవాదిపూజనమ్ । తస్య వ్యర్థమిదం సర్వం యస్త్రిపుణ్డ్రం న ధారయేత్
సత్యం, శౌచం, జపం, హోమం, తీర్థయాత్ర, దేవతల పూజ—ఇవి అన్నీ త్రిపుండ్రం ధరించని వాడికి వ్యర్థమే.
త్రిపుణ్డ్రధృగ్విప్రవరో యో రుద్రాక్షధరః శుచిః । స హన్తి రోగదురితవ్యాధిదుర్భిక్షతస్కరాన్
త్రిపుండ్రం, రుద్రాక్ష ధరించి, శుద్ధుడై ఉన్న ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు రోగాలు, దురదృష్టం, వ్యాధులు, కరువు, దొంగలను నశింపజేస్తాడు.
సమాప్నోతి పరం బ్రహ్మ యతో నావర్తతే పునః । స పఙ్క్తిపావనః శ్రాద్ధే పూజ్యో విప్రైః సురైరపి
అతడు పరబ్రహ్మను పొందుతాడు, అక్కడి నుండి తిరిగి రాడు; శ్రాద్ధంలో అతడు వంశాన్ని పవిత్రం చేస్తాడు, బ్రాహ్మణులు, దేవతలు కూడా అతడిని పూజించదగినవాడిగా భావిస్తారు.
శ్రాద్ధే యజ్ఞే జపే హోమే వైశ్వదేవే సురార్చనే । ధృతత్రిపుణ్డ్రః పూతాత్మా మృత్యుం జయతి మానవః । భస్మధారణమాహాత్మ్యం భూయోఽపి కథయామి తే
శ్రాద్ధం, యజ్ఞం, జపం, హోమం, వైశ్వదేవం, దేవతల పూజ—ఇవి అన్నింటిలో త్రిపుండ్రం ధరించి, పవిత్రాత్ముడై ఉన్న మనిషి మృతిని జయిస్తాడు; బస్మధారణ మహిమను మళ్లీ నీకు చెబుతాను.
త్రిపుణ్డధారణమాహాత్మ్యవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ మహాపాతకసఙ్ఘాశ్చ పాతకాన్యపరాణ్యపి । నశ్యన్తి మునిశార్దూల సత్యం సత్యం న చాన్యథా
త్రిపుండ్ర ధరించే గొప్పతనాన్ని వివరించబడింది. శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: మహాపాతకాలు, ఇతర పాపాలు కూడా నశించిపోతాయి, మునిశార్దూలా! ఇది నిజం, నిజం, ఎప్పటికీ వేరుగా ఉండదు.
ఏకం భస్మ ధృతం యేన తస్య పుణ్యఫలం శృణు । యతీనాం జ్ఞానదం ప్రోక్తం వానస్థానాం విరక్తిదమ్
ఒక బొట్టు బస్మం ధరించినవారికి కలిగే పుణ్యఫలాన్ని విను. యతులకు అది జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తుంది, అరణ్యంలో నివసించే వారికి విరక్తిని ఇస్తుంది.
గృహస్థానాం మునే తద్వద్ధర్మవృద్ధికరం తథా । బ్రహ్మచర్యాశ్రమస్థానాం స్వాధ్యాయప్రదమేవ చ
మహర్షీ, గృహస్థులకు కూడా అది ధర్మాన్ని పెంచుతుంది. బ్రహ్మచర్యాశ్రమంలో ఉన్నవారికి స్వాధ్యాయ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
శూద్రాణాం పుణ్యదం నిత్యమన్యేషాం పాపనాశనమ్ । భస్మనోద్ధూలనం చైవ తథా తిర్యక్ త్రిపుణ్డ్రకమ్
శూద్రులకు అది ఎప్పుడూ పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది, ఇతరులకు పాపాలను తొలగిస్తుంది. బస్మాన్ని ధరించడం, అలాగే అడ్డంగా మూడు రేఖలు వేయడం కూడా అలాగే.
రక్షార్థం సర్వభూతానాం విధత్తే వైదికీ శ్రుతిః । భస్మనోద్ధూలనం చైవ తథా తిర్యక్ త్రిపుణ్డ్రకమ్
ప్రతి జీవికి రక్షణకోసం, వేదశాస్త్రం బస్మాన్ని ధరించడాన్ని, అలాగే అడ్డంగా మూడు రేఖలు వేయడాన్ని ఆదేశించింది.
యజ్ఞత్వేనైవ సర్వేషాం విధత్తే వైదికీ శ్రుతిః । భస్మనోద్ధూలనం చైవ తథా తిర్యక్ త్రిపుణ్డ్రకమ్
ప్రతి ఒక్కరికీ యజ్ఞంగా బస్మాన్ని ధరించడాన్ని, అలాగే అడ్డంగా మూడు రేఖలు వేయడాన్ని వేదశాస్త్రం ఆదేశించింది.
సర్వధర్మతయా తేషాం విధత్తే వైదికీ శ్రుతిః । భస్మనోద్ధూలనం చైవ తథా తిర్యక్ త్రిపుణ్డ్రకమ్
అది ధర్మసారంగా, బస్మాన్ని ధరించడాన్ని, అలాగే అడ్డంగా మూడు రేఖలు వేయడాన్ని వేదశాస్త్రం ఆదేశించింది.
మాహేశ్వరాణాం లిఙ్గార్థం విధత్తే వైదికీ శ్రుతిః । భస్మనోద్ధూలనం చైవ తథా తిర్యక్ త్రిపుణ్డ్రకమ్
మహేశ్వర భక్తులకైతే లింగార్చన కోసం, బస్మాన్ని ధరించడాన్ని, అలాగే అడ్డంగా మూడు రేఖలు వేయడాన్ని వేదశాస్త్రం ఆదేశించింది.
విజ్ఞానార్థం చ సర్వేషాం విధత్తే వైదికీ శ్రుతిః । శివేన విష్ణునా చైవ బ్రహ్మణా వజ్రిణా తథా
అన్ని జనులకు జ్ఞానార్ధంగా, శివుడు, విష్ణువు, బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు కూడా బస్మాన్ని ధరించడాన్ని వేదశాస్త్రం ఆదేశించింది.