అగ్నిహోత్రాగ్నిజం తద్వద్విరజానలజం మునే । ఔపాసనసముత్పన్నం సమిదగ్నిసముద్భవమ్
అగ్నిహోత్రంలో పుట్టిన బస్మం, అలాగే పవిత్రమైన అగ్నిలో పుట్టినది, ఉపాసనలో వెలిగించిన అగ్నిలో పుట్టినది, సమిధలతో వెలిగించిన అగ్నిలో పుట్టినది కూడా తెలుసుకో, మునీంద్రా!
పచనాగ్నిసముత్పన్నం దావానలసముద్భవమ్ । త్రైవర్ణికానాం సర్వేషామగ్నిహోత్రసముద్భవమ్
వంటచేసే అగ్నిలో పుట్టిన బస్మం, అడవి అగ్నిలో పుట్టిన బస్మం, మూడు వర్ణాల వారికీ అగ్నిహోత్ర అగ్నిలో పుట్టిన బస్మం కూడా వర్తిస్తుంది.
విరజానలజం చైవ ధార్యం భస్మ మహామునే । ఔపాసనసముత్పన్నం గృహస్థానాం విశేషతః
పవిత్రమైన అగ్నిలో పుట్టిన బస్మాన్ని ధరించాలి, మహామునీ! ఉపాసనలో పుట్టిన బస్మం గృహస్థులకు ప్రత్యేకంగా వర్తిస్తుంది.
సమిదగ్నిసముత్పన్నం ధార్యం వై బ్రహ్మచారిణా । శూద్రాణాం శ్రోత్రియాగారపచనాగ్నిసముద్భవమ్
సమిధలతో వెలిగించిన అగ్నిలో పుట్టిన బస్మాన్ని బ్రహ్మచారులు ధరించాలి. శూద్రులకు, శ్రోత్రియుడైన బ్రాహ్మణుని ఇంట్లో వండిన అగ్నిలో పుట్టిన బస్మం వర్తిస్తుంది.
అన్యేషామపి సర్వేషాం ధార్యం దావానలోద్భవమ్ । కాలశ్చిత్రా పౌర్ణమాసీ దేశః స్వీయః పరిగ్రహః
ఇతరులందరికీ అడవి అగ్నిలో పుట్టిన బస్మాన్ని ధరించాలి. కాలం వివిధంగా ఉండొచ్చు, పౌర్ణమి రోజు మంచిది, స్థలం స్వంతదైనదే కావాలి, స్వయంగా సంపాదించాలి.
క్షేత్రారామాద్యరణ్యం వా ప్రశస్తః శుభలక్షణః । తత్ర పూర్వత్రయోదశ్యాం సుస్నాతః సుకృతాహ్నికః
పంటచేలు, తోట, అడవి వంటి శుభలక్షణాలు ఉన్న ప్రదేశం ఉత్తమం. అక్కడ పదమూడవ రోజున, స్నానం చేసి, నిత్యకర్మలు బాగా చేసి ఉండాలి.
అనుజ్ఞాప్య స్వమాచార్యం సంపూజ్య ప్రణిపత్య చ । పూజాం వైశేషికీం కృత్వా శుక్లామ్బరధరః స్వయమ్
తన గురువు అనుమతి తీసుకుని, పూజ చేసి, నమస్కరించి, ప్రత్యేక పూజ చేసి, తెల్ల వస్త్రాలు ధరించాలి.
శుద్ధయజ్ఞోపవీతీ చ శుక్లమాల్యానులేపనః । దర్భాసనే సమాసీనో దర్భముష్టిం ప్రగృహ్య చ
పవిత్రమైన యజ్ఞోపవీతం ధరించి, తెల్ల పూలమాలలు, లేపనాలు అలంకరించి, దర్భాసనంపై కూర్చొని, దర్భ గడ్డి ముద్దు పట్టుకోవాలి.
ప్రాణాయామత్రయం కృత్వా ప్రాఙ్ముఖో వాప్యుదఙ్ముఖః । ధ్యాత్వా దేవం చ దేవీం చ తద్విజ్ఞాపనవర్త్మనా
మూడు విధాల ప్రాణాయామం చేసి, తూర్పు లేదా ఉత్తర దిశగా కూర్చొని, దేవుడిని, దేవిని ధ్యానిస్తూ, వారి ఆహ్వాన పద్ధతిలో ఆచరించాలి.
వ్రతమేతత్కరోమీతి భవేత్సఙ్కల్పదీక్షితః । యావచ్ఛరీరపాతం వా ద్వాదశాబ్దమథాపి వా
'ఈ వ్రతాన్ని నేను ఆచరిస్తున్నాను' అని సంకల్పం చేసి, దీక్ష తీసుకోవాలి. ఈ వ్రతాన్ని శరీరం ఉన్నంతవరకు లేదా పన్నెండు సంవత్సరాలు పాటించవచ్చు.
తదర్ధం వా తదర్ధం వా మాసద్వాదశకం తు వా । తదర్ధం వా తదర్ధం వా మాసమేకమథాపి వా
లేదా దాని సగం, లేదా దాని సగం, లేదా పన్నెండు నెలలు; లేదా దాని సగం, లేదా దాని సగం, లేదా ఒక నెల పాటు కూడా చేయవచ్చు.
దినద్వాదశకం వాపి దినషట్కమథాపి వా । తదర్ధం దినమేకం వా వ్రతసఙ్కల్పనావధి
లేదా పన్నెండు రోజులు, లేదా ఆరు రోజులు, లేదా దాని సగం, లేదా ఒక్క రోజు కూడా ఈ వ్రత సంకల్పానికి పరిమితి.
అగ్నిమాధాయ విధివద్విరజాహోమకారణాత్ । హుత్వాఽఽజ్యేన సమిద్భిశ్చ చరుణా చ యథావిధి
విధిగా అగ్ని వెలిగించి, నెయ్యి, దారపు కట్టలు, చారు వంటివాటితో యజ్ఞంలో హోమాలు చేయాలి.
పూతాహాత్పురతో భూయస్తత్త్వానాం శుద్ధిముద్దిశన్ । జుహుయాన్మూలమన్త్రేణ తైరేవ సమిదాదిభిః
తాను పవిత్రుడై, తూర్పు వైపు తిరిగి, తనలోని తత్త్వాలు శుద్ధి కావాలని ఉద్దేశించి, మూలమంత్రంతో ఆ దారపు కట్టలు మొదలైన వాటితో హోమాలు చేయాలి.
తత్త్వాన్యేతాని మే దేహే శుధ్యన్తామిత్యనుస్మరన్ । పశ్చాద్భూతాదితన్మాత్రాః పఞ్చకర్మేన్ద్రియాణి చ
‘నా శరీరంలో ఉన్న తత్త్వాలు శుద్ధి కావాలి’ అని మనసులో ఉంచుకుని, తర్వాత భూతాలు, తన్మాత్రలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు ఇలా వరుసగా ఆచరించాలి.
జ్ఞానకర్మవిభేదేన పఞ్చ పఞ్చ విభాగశః । త్వగాదిధాతవః సప్త పఞ్చ ప్రాణాదివాయవః
జ్ఞానం, కర్మ అనే రెండు విధాలుగా ఐదు ఐదు భాగాలుగా విడగొట్టి, చర్మం మొదలైన ఏడు ధాతువులు, ప్రాణం మొదలైన ఐదు వాయువులు గుర్తించాలి.
మనో బుద్ధిరహఙ్కారో గుణాః ప్రకృతిపూరుషౌ । రాగో విద్యా కలా చైవ నియతిః కాల ఏవ చ
మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, మూడు గుణాలు, ప్రకృతి, పురుషుడు, రాగం, విద్య, కళలు, నియతి, కాలం ఇవన్నీ కూడా తెలుసుకోవాలి.
మాయా చ శుద్ధవిద్యా చ మహేశ్వరసదాశివౌ । శక్తిశ్చ శివతత్త్వం చ తత్త్వాని క్రమశో విదుః
మాయ, శుద్ధవిద్య, మహేశ్వరుడు, సదాశివుడు, శక్తి, శివతత్త్వం ఇవన్నీ వరుసగా తత్త్వాలుగా చెప్పబడ్డాయి.
మన్త్రైస్తు విరజైర్హుత్వా హోతాసౌ విరజో భవేత్ । అథ గోమయమాదాయ పిణ్డీకృత్యాభిమన్త్ర్య చ
పవిత్రమైన మంత్రాలతో హోమం చేసినవాడు పవిత్రుడవుతాడు. తర్వాత గోమయం తీసుకుని, బండగా చేసి, మంత్రాలతో అభిమంత్రణ చేసి,
న్యస్యాగ్నౌ తం చ సంరక్ష్య దినే తస్మిన్ హవిష్యభుక్ । ప్రభాతే చ చతుర్దశ్యాం కృత్వా సర్వం పురోదితమ్
దాన్ని అగ్నిలో వేసి, కాపాడుతూ, ఆ రోజు హవిష్య అన్నం తిని, పది నాలుగవ రోజు ఉదయం అన్ని కర్మలు చేయాలి.
తస్మిన్దినే నిరాహారః కాలశేషం సమాపయేత్ । ప్రాతః పర్వణి చాప్యేవం కృత్వా హోమావసానతః
ఆ రోజు మిగతా సమయం ఉపవాసంగా ఉండాలి. పర్వదినం ఉదయం కూడా అలాగే చేసి, హోమం పూర్తయ్యాక,
ఉపసంహృత్య రుద్రాగ్నిం గృహీత్వా భస్మ యత్నతః । తతశ్చ జటిలో ముణ్డః శిఖైకజట ఏవ చ
రుద్రాగ్నిని ఉపసంహరించి, బస్మాన్ని జాగ్రత్తగా సేకరించి, జటలు, ముండ, లేక ఒకే ఒక్క శిఖావున్నవాడిగా,
భూత్వా స్నాత్వా పునర్వీతలజ్జశ్చేత్స్యాద్దిగమ్బరః । అన్యః కాషాయవసనశ్చర్మచీరామ్బరోఽథవా
అలా తయారై, స్నానం చేసి, సంకోచం లేకుండా దికంబరుడై తిరగాలి. లేకపోతే కాషాయ వస్త్రం లేదా చర్మపు వస్త్రం ధరించవచ్చు.
ఏకామ్బరో వల్కలవాన్భవేద్దణ్డీ చ మేఖలీ । ప్రక్షాల్య చరణౌ పశ్చాద్ద్విరాచమ్యాత్మనస్తనుమ్
ఒకే వస్త్రం లేదా వల్కలంతో, దండం, మెఖల ధరించి, కాళ్లు కడిగి, మళ్లీ తన శరీరాన్ని శుద్ధి చేసుకోవాలి.
సఙ్కలీకృత్య తద్భస్మ విరజానలసమ్భవమ్ । అగ్నిరిత్యాదిభిర్మన్త్రైః షడ్భిరాథర్వణైః క్రమాత్
ఆ పవిత్రమైన అగ్నిలో పుట్టిన బస్మాన్ని సేకరించి, అగ్ని మొదలైన ఆరు అథర్వణ మంత్రాలతో
విమృజ్యాఙ్గాని మూర్ధాదిచరణాన్తం చ తైః స్పృశేత్ । తతస్తేన క్రమేణైవ సముద్ధూల్య చ భస్మనా
ఆ మంత్రాలతో తల మొదలుకొని పాదాల వరకు శరీర భాగాలను రుద్దాలి. ఆ క్రమంలోనే బస్మాన్ని శరీరంపై చల్లాలి.
సర్వాఙ్గోద్ధూలనం కుర్యాత్ప్రణవేన శివేన వా । తతశ్చ పుణ్డ్రం రచయేత్త్రియాయుషసమాహ్వయమ్
శివ మంత్రం లేదా ప్రణవంతో శరీరమంతా బస్మాన్ని చల్లాలి. తర్వాత త్రియాయుష అనే మూడు గీతల పుండ్రాన్ని వేయాలి.
శివభావం సమాగమ్య శివభావమథాచరేత్ । కుర్యాత్త్రిసన్ధ్యమప్యేవమేతత్పాశుపతం వ్రతమ్
శివభావాన్ని పొందినవాడు, శివభావంలోనే ఉండాలి. అలాగే మూడు సంధ్యాకాల పూజలు చేయాలి. ఇదే పాశుపత వ్రతం.
భుక్తిముక్తిప్రదం చైవ పశుత్వం వినివర్తయేత్ । తత్పశుత్వం పరిత్యజ్య కృత్వా పాశుపతం వ్రతమ్
ఇది భోగమూ, మోక్షమూ ఇస్తుంది. పశుత్వాన్ని తొలగిస్తుంది. ఆ పశుత్వాన్ని వదిలి, పాశుపత వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.
పూజనీయో మహాదేవో లిఙ్గమూర్తిః సదాశివః । భస్మస్నానం మహాపుణ్యం సర్వసౌఖ్యకరం పరమ్
మహాదేవుడు, లింగమూర్తి, సదాశివుడు ఎప్పుడూ పూజించదగినవారు. బస్మస్నానం మహాపుణ్యాన్ని ఇస్తుంది, అన్ని విధాలా పరమ సుఖాన్ని కలిగిస్తుంది.