విశుద్ధముకురాకారం జపన్బీజం విహాయసః । మూర్ధాదిపాదపర్యన్తాన్యఙ్గాని రచయేత్సుధీః
పరిశుద్ధమైన అద్దంలాంటి రూపాన్ని ధ్యానిస్తూ, ఆకాశ బీజాక్షరాన్ని జపిస్తూ, తల నుండి పాదాల వరకు అన్ని అవయవాలను నిర్మించాలి.
ఆకాశాదీని భూతాని పునరుత్పాదయేచ్చితః । సోఽహం మన్త్రేణ చాత్మానమానయేద్ధృదయామ్బుజే
ఆ తరువాత, మనస్సులో ఆకాశ మొదలైన భూతాలను మళ్లీ సృష్టించి, 'సోఽహం' మంత్రంతో తనను హృదయ కమలంలో స్థాపించాలి.
కుణ్డలీజీవమాదాయ పరసఙ్గాత్సుధామయమ్ । సంస్థాప్య హృదయామ్భోజే మూలాధారగతాం స్మరేత్
అమృతస్వరూపమైన కుండలినీ జీవశక్తిని పరశక్తితో కలిపి, హృదయ కమలంలో స్థాపించి, దాన్ని మూలాధారంలో ఉన్నదిగా ధ్యానించాలి.
రక్తామ్భోధిస్థపోతోల్లసదరుణ- సరోజాధిరూఢా కరాబ్జైః శూలం కోదణ్డమిక్షూద్భవమణిగుణ- మప్యఙ్కుశం పఞ్చబాణాన్ । బిభ్రాణాసృక్కపాలం త్రినయన- లసితా పీనవక్షోరుహాఢ్యా దేవీ బాలార్కవర్ణా భవతు సుఖకరీ ప్రాణశక్తిః పరా నః
రక్త సముద్రంలో ఉద్భవించిన, ప్రకాశవంతమైన ఎర్ర కమలంపై ఆసీనమై, తన పద్మాకార హస్తాలలో త్రిశూలం, ధనుస్సు, చెరకు, మణిమాల, అంకుశం, ఐదు బాణాలు, రక్తంతో కూడిన ఖపాలాన్ని ధరించి, మూడు కళ్లతో, పుష్టివంతమైన వక్షోజాలతో, ఉదయించే సూర్యుని వర్ణంతో ప్రకాశించే పరాశక్తి దేవి మనకు సుఖాన్ని ప్రసాదించుగాక.
ఏవం ధ్యాత్వా ప్రాణశక్తిం పరమాత్మస్వరూపిణీమ్ । విభూతిధారణం కార్యం సర్వాధికృతిసిద్ధయే
ఈ విధంగా ప్రాణశక్తిని పరమాత్మస్వరూపిణిగా ధ్యానించి, అన్ని అధికారాలు, విజయాలు సిద్ధించేందుకు విభూతి ధరించాలి.
విభూతేర్విస్తరం వక్ష్యే ధారణే చ మహాఫలమ్ । శ్రుతిస్మృతిప్రమాణోక్తం భస్మధారణముత్తమమ్
ఇప్పుడు విభూతి విశేషాన్ని, దాని ధరణ వల్ల కలిగే మహాఫలాన్ని చెప్పుతాను. శ్రుతి, స్మృతి ప్రకారం బస్మధారణం అత్యుత్తమమైనది.
సశిరోవ్రతం త్రిపుణ్డధారణవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ ఇదం శిరోవ్రతం చీర్ణం విధివద్యైర్ద్విజాతిభిః । తేషామేవ పరాం విద్యాం వదేదజ్ఞానబాధికామ్
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ శిరోవ్రతాన్ని విధిగా ద్విజులు ఆచరించినప్పుడు, వారికి అజ్ఞానాన్ని తొలగించే పరమ విద్య లభిస్తుంది.
విధివచ్ఛ్రద్ధయా సార్ధం న చీర్ణం యైః శిరోవ్రతమ్ । శ్రౌతస్మార్తసమాచారస్తేషామనుపకారకః
విధిగా, శ్రద్ధతో శిరోవ్రతాన్ని ఆచరించని వారికి, వేదస్మృతి ఆచారాలు ఎలాంటి ప్రయోజనం ఇవ్వవు.
శిరోవ్రతసమాచారాదేవ బ్రహ్మాదిదేవతాః । దేవతా అభవన్విద్వన్ ఖలు నాన్యేన హేతునా
ఓ జ్ఞానివరా! శిరోవ్రతాన్ని ఆచరించడంవల్లే బ్రహ్మ, ఇతర దేవతలు దేవతలయ్యారు; మరే ఇతర కారణం వల్ల కాదు.
శిరోవ్రతస్య మాహాత్మ్యం పూర్వైః పూర్వతరం కృతమ్ । బ్రహ్మా విష్ణుశ్చ రుద్రశ్చ దేవతాః సకలా అపి
శిరోవ్రత మహిమను పురాతనులు నిర్ధారించారు; బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రుడు, ఇతర దేవతలు అందరూ కూడా ఇదే విషయాన్ని స్థిరపరిచారు.
సర్వపాతకయుక్తోఽపి ముచ్యతే సర్వపాతకైః । శిరోవ్రతమిదం యేన చరితం విధివద్బుధైః
ఎవరైనా అన్ని పాపాలతో కూడినవారైనా, ఈ శిరోవ్రతాన్ని జ్ఞానులు చెప్పిన విధంగా ఆచరిస్తే, వారు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తి పొందుతారు.
శిరోవ్రతమిదం నామ శిరస్యాథర్వణశ్రుతేః । యదుక్తం తద్ధి నైవాన్యత్తత్తు పుణ్యేన లభ్యతే
శిరోవ్రతమనే ఈ వ్రతాన్ని అథర్వణ వేదంలో చెప్పినట్లు ఎక్కడా దొరకదు; ఇది పుణ్యఫలంతోనే లభిస్తుంది.
శాఖాభేదేషు నామాని వ్రతస్యాస్య విభేదతః । పఠ్యన్తే మునిశార్దూల శాఖాస్వేకవ్రతం హి తత్
ఓ మునిశ్రేష్ఠా! వేదశాఖల ప్రకారం ఈ వ్రతానికి పేర్లు వేరేవేరుగా ఉన్నా, ప్రతి శాఖలోనూ ఇదే వ్రతం అని గుర్తించాలి.
సర్వశాఖాసు వస్త్వేకం శివాఖ్యం సత్యచిద్ఘనమ్ । తథా తద్విషయం జ్ఞానం తథైవ చ శిరోతవ్రతమ్
అన్ని శాఖల్లోనూ అసలు సారం ఒక్కటే — అది శివమనే, సత్యం, చైతన్యంతో నిండినది; అలాగే దానికి సంబంధించిన జ్ఞానం, శిరోవ్రతమూ అంతే.
శిరోవ్రతవిహీనస్తు సర్వధర్మవివర్జితః । అపి సర్వాసు విద్యాసు సోఽధికారీ న సంశయః
శిరోవ్రతం లేనివాడు అన్ని ధర్మాలనుండి వేరుపడతాడు; అతను అన్ని విద్యల్లో నిపుణుడైనా, అసలు అర్హుడు కాడు — ఇందులో సందేహమే లేదు.
శిరోవ్రతమిదం కార్యం పాపకాన్తారదాహకమ్ । సాధనం సర్వవిద్యానాం యతస్తత్సమ్యగాచరేత్
ఈ శిరోవ్రతాన్ని తప్పక చేయాలి, ఎందుకంటే ఇది పాపమూలాన్ని దహించేస్తుంది; ఇది అన్ని విద్యలకు మార్గం, కాబట్టి దాన్ని సరిగ్గా ఆచరించాలి.
శ్రుతిరాథర్వణీ సూక్ష్మా సూక్ష్మార్థస్య ప్రకాశినీ । యదువాచ వ్రతం ప్రీత్యా తన్నిత్యం సమ్యగాచరేత్
అథర్వణ వేదం చాలా సూక్ష్మంగా, లోతైన అర్థాన్ని తెలియజేస్తుంది; అది చెప్పిన వ్రతాన్ని ఎప్పుడూ భక్తితో, సరిగ్గా ఆచరించాలి.
అగ్నిరిత్యాదిభిర్మన్త్రైః షడ్భిః శుద్ధేన భస్మనా । సర్వాఙ్గోద్ధూలనం కుర్యాచ్ఛిరోవ్రతసమాహ్వయమ్
అగ్నియాది ఆరు మంత్రాలతో, పవిత్రమైన బస్మంతో, శరీరంలోని అన్ని అవయవాలను శుద్ధి చేయాలి — దీనినే శిరోవ్రతం అంటారు.
ఏతచ్ఛిరోవ్రతం కుర్యాత్సన్ధ్యాకాలేషు సాదరమ్ । యావద్విద్యోదయస్తావత్తస్య విద్యా ఖలూత్తమా
ఈ శిరోవ్రతాన్ని సంధ్యాకాలాల్లో భక్తితో చేయాలి; జ్ఞానం కలిగేంతవరకు, అతని విద్యా నిజంగా ఉత్తమంగా ఉంటుంది.
ద్వాదశాబ్దమథాబ్దం వా తదర్ధం చ తదర్ధకమ్ । ప్రకుర్యాద్ద్వాదశాహం వా సఙ్కల్పేన శిరోవ్రతమ్
పన్నెండు సంవత్సరాలు, లేక ఒక సంవత్సరం, లేక దాని అర్ధం, లేదా దాని అర్ధం, లేదా పన్నెండు రోజులు సంకల్పంతో శిరోవ్రతాన్ని చేయాలి.
శిరోవ్రతేన యః స్నాతస్తం తు నోపదిశేత్తు యః । తస్య విద్యా వినష్టా స్యాన్నిర్ఘృణః స గురుః ఖలు
శిరోవ్రతంతో స్నానం చేసినవాడికి, ఆ వ్రతం చేయని వాడు ఉపదేశం చేయరాదు; అలా చేస్తే అతని విద్య నశించిపోతుంది, అలాంటి గురువు నిజంగా క్రూరుడు.
బ్రహ్మవిద్యాగురుః సాక్షాన్మునిః కారుణికః ఖలు । యథా సర్వేశ్వరః శ్రీమాన్మృదుః కారుణికః ఖలు
బ్రహ్మవిద్యను బోధించే గురువు నిజంగా ముని, కరుణతో నిండినవాడు; యథా సర్వేశ్వరుడు శ్రీవంతుడు, మృదువుగా, కరుణతో ఉంటాడు.
జన్మాన్తరసహస్రేషు నరా యే ధర్మచారిణః । తేషామేవ ఖలు శ్రద్ధా జాయతే న కదాచన
వెయ్యి జన్మల్లో ధర్మాన్ని ఆచరించిన మనుషుల్లో మాత్రమే నిజమైన భక్తి పుట్టుకొస్తుంది; ఇతరుల్లో ఎప్పటికీ కాదు.
ప్రత్యుతాజ్ఞానబాహుల్యాద్ద్వేష ఏవ విజాయతే । అతః ప్రద్వేషయుక్తస్య న భవేదాత్మవేదనమ్
అజ్ఞానం ఎక్కువగా ఉన్నవారిలో ద్వేషమే పుడుతుంది; అందువల్ల ద్వేషభావంతో ఉన్నవారికి ఆత్మజ్ఞానం కలగదు.
బ్రహ్మవిద్యోపదేశస్య సాక్షాదేవాధికారిణః । త ఏవ నేతరే విద్వన్ యే తు స్నాతాః శిరోవ్రతైః
ఓ జ్ఞానివరా! బ్రహ్మవిద్యను ప్రత్యక్షంగా బోధించడానికి శిరోవ్రతంతో స్నానం చేసినవారే అర్హులు, ఇతరులు కాదు.
వ్రతం పాశుపతం చీర్ణం యైర్ద్విజైరాదరేణ తు । తేషామేవోపదేష్టవ్యమితి వేదానుశాసనమ్
వేద ఆజ్ఞ ప్రకారం, పాశుపత వ్రతాన్ని శ్రద్ధతో ఆచరించిన ద్విజులకు మాత్రమే ఉపదేశం చేయాలి.
యః పశుస్తత్పశుత్వం చ వ్రతేనానేన సన్త్యజేత్ । తాన్హత్వా న స పాపీయాన్భవేద్వేదాన్తనిశ్చయః
ఎవరైనా పశువులా ప్రవర్తించే వారు, ఆ పశుత్వాన్ని ఈ వ్రతంతో విడిచిపెట్టవచ్చు. అలా ఆ పశుత్వాన్ని నశింపజేసినవాడు మరింత పాపి కాడు — ఇదే వేదాంత నిశ్చయం.
త్రిపుణ్డ్రధారణం ప్రోక్తం జాబాలైరాదరేణ తు । త్రియమ్బకేన మన్త్రేణ సతారేణ శివేన చ
త్రిపుండ్ర ధరించడం జాబాల ఋషులు గౌరవంతో బోధించారు. త్రయంబక మంత్రంతో, సతార మంత్రంతో, శివుని ద్వారా కూడా దీనిని వివరించారు.
త్రిపుణ్డ్రం ధారయేన్నిత్యం గహస్థాశ్రమమాశ్రితః । ఓఙ్కారేణ త్రిరుక్తేన సహంసేన త్రిపుణ్డ్రకమ్
గృహస్థాశ్రమంలో ఉన్నవాడు ఎప్పుడూ త్రిపుండ్ర ధరించాలి. ఓంకారాన్ని మూడు సార్లు ఉచ్చరించి, సహంస మంత్రంతో కలిపి త్రిపుండ్రాన్ని ధరించాలి.
ధారయేద్భిక్షుకో నిత్యమితి జాబాలికీ శ్రుతిః । త్రియమ్బకేన మన్త్రేణ ప్రణవేన శివేన చ
భిక్షువు ఎప్పుడూ త్రిపుండ్ర ధరించాలి అని జాబాల శ్రుతి చెబుతుంది. త్రయంబక మంత్రంతో, ప్రణవంతో, శివుని ద్వారా కూడా ధరించాలి.