ఉదఙ్ముఖో దివా కుర్యాద్రాత్రౌ చేద్దక్షిణాముఖః । తత ఆచ్ఛాద్య విణ్మూత్రం లోష్ఠపర్ణతృణాదిభిః
పగలు ఉత్తర దిశగా, రాత్రి దక్షిణ దిశగా చూసి, తరువాత మలమూత్రాన్ని మట్టి, ఆకులు, గడ్డి లేదా ఇలాంటి వాటితో కప్పాలి.
గృహీతలిఙ్గ ఉత్థాయ స గచ్ఛేద్వారిసన్నిధౌ । పాత్రే జలం గహీత్వా తు గచ్ఛేదన్యత్ర చైవ హి
శరీరాన్ని శుభ్రపరచుకుని లేచి, నీటి దగ్గరకు వెళ్లి, పాత్రలో నీరు తీసుకుని, తరువాత మరెక్కడికైనా వెళ్లాలి.
గృహీత్వా మృత్తికాం కూలాచ్ఛ్వేతాం బ్రాహ్మణసత్తమః । రక్తాం పీతాం తథా కృష్ణాం గృహ్ణీయుశ్చాన్యవర్ణకాః
నది ఒడ్డున తెల్లటి మట్టిని, లేదా ఎరుపు, పసుపు, నలుపు, లేదా మరే ఇతర రంగు మట్టినైనా తీసుకోవచ్చు, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా.
అథవా యా యత్ర దేశే సైవ గ్రాహ్యా ద్విజోత్తమైః । అన్తర్జలాద్దేవగృహాద్వల్మీకాన్మూషకోత్కరాత్
లేదా ఆ ప్రదేశంలో ఏ మట్టి అందుబాటులో ఉందో అదే ద్విజులు తీసుకోవాలి; నీటిలోనుండి, దేవాలయం నుండి, పుట్ట నుండి, ఎలుక గూడు నుండి అయినా సరే.
కృతశౌచావశిష్టాచ్చ న గ్రాహ్యాః పఞ్చమృత్తికాః । మూత్రాత్తు ద్విగుణం శౌచే మైథునే త్రిగుణం స్మృతమ్
మునుపటి శౌచానికి మిగిలిన మట్టిని తీసుకోకూడదు; మూత్రానికి రెండింతలు, సంయోగానికి మూడింతలు మట్టి వాడాలి.
ఏకా లిఙ్గే కరే తిస్ర ఉభయోర్మృద్ద్వయం స్మృతమ్ । మూత్రశౌచం సమాఖ్యాతం శౌచే తద్ ద్విగుణం స్మృతమ్
ఒక అవయవానికి ఒక మట్టి ముద్ద, రెండు అవయవాలకు రెండు ముద్దలు; ఇది మూత్ర శౌచానికి, ఇతర శౌచాలకు రెండింతలు మట్టి వాడాలి.
విట్శౌచే లిఙ్గదేశే తు ప్రదద్యాన్మృత్తికాద్వయమ్ । పఞ్చాపానే దశైకస్మిన్నుభయోః సప్త మృత్తికాః
విసర్జన తర్వాత శుద్ధికై, లింగ భాగంలో రెండు మట్టి ముద్దలు ఉపయోగించాలి. మూత్ర విసర్జనకు ఒక వైపు ఐదు, మరో వైపు పది మట్టి ముద్దలు పెట్టాలి. రెండూ కలిపి చేస్తే ఏడుముద్దలు మట్టిని వాడాలి.
వామపాదం పురస్కృత్య పశ్చాద్దక్షిణమేవ చ । ప్రత్యేకం చ చతుర్వారం మృత్తికాం లేపయేత్సుధీః
ముందుగా ఎడమ కాలు, తరువాత కుడి కాలు ముందుకు పెట్టి, తెలివిగలవాడు ఒక్కొక్కటికి నాలుగుసార్లు మట్టిని పూతగా వేసుకోవాలి.
ఏవం శౌచం గృహస్థస్య ద్విగుణం బ్రహ్మచారిణః । త్రిగుణం వానప్రస్థస్య యతీనాం చ చతుర్గుణమ్
ఇలా గృహస్థునికి చెప్పిన శుద్ధి విధానం, బ్రహ్మచారికి రెండింతలు, వానప్రస్థునికి మూడింతలు, యతులకు నాలుగింతలు చేయాలి.
ఆర్ద్రామలకమానా తు మృత్తికా శౌచకర్మణి । ప్రత్యేకం తు సదా గ్రాహ్యా నాతో న్యూనా కదాచన
శుద్ధికై తీసుకునే మట్టి పరిమాణం, తడి నల్లికాయంత ఉండాలి. ప్రతి సారి ఇదే పరిమాణాన్ని తీసుకోవాలి, దాని కన్నా తక్కువగా ఎప్పుడూ తీసుకోకూడదు.
ఏతద్దివా స్యాద్విట్శౌచం తదర్ధం నిశి కీర్తితమ్ । ఆతురస్య తదర్ధం తు మార్గస్థస్య తదర్ధకమ్
ఈ శుద్ధి విధానం పగలు విసర్జనకు వర్తిస్తుంది. రాత్రి అయితే అర్ధం పరిమాణం, రోగులకు దాని అర్ధం, ప్రయాణంలో ఉన్నవారికి మళ్లీ దాని అర్ధం మాత్రమే చేయాలి.
స్త్రీశూద్రాణామశక్తానాం బాలానాం శౌచకర్మణి । యథా గన్ధక్షయః స్యాత్తు తథా కుర్యాదసంఖ్యకమ్
స్త్రీలు, శూద్రులు, శక్తిలేనివారు, పిల్లలు శుద్ధి చేసేటప్పుడు, వాసన పోయేంత వరకూ ఎంతసార్లైనా చేయాలి.
గన్ధలేపక్షయో యావత్తావచ్ఛౌచం విధీయతే । సర్వేషామేవ వర్ణానామిత్యాహ భగవాన్మనుః
వాసన పోయేంతవరకు శుద్ధి చేయాలని, అన్ని వర్ణాలవారికీ ఇదే నియమమని భగవాన్ మనువు చెప్పారు.
వామహస్తేన శౌచం తు కుర్యాద్వై దక్షిణేన న । నాభేరధో వామహస్తో నాభేరూర్ధ్వం తు దక్షిణః
శుద్ధి ఎడమ చేతితో చేయాలి, కుడిచేతితో కాదు. నాభికి కింద ఎడమచేతి, నాభికి పైన కుడిచేతి వాడాలి.
శౌచకర్మణి విజ్ఞేయో నాన్యథా ద్విజపుఙ్గవైః । జలపాత్రం న గృహ్ణీయాద్విణ్మూత్రోత్సర్జనే బుధః
శుద్ధి చేసే సమయంలో ఇదే విధంగా చేయాలని ద్విజులందరూ తెలుసుకోవాలి. మూత్ర విసర్జన లేదా విట్ విసర్జన సమయంలో నీళ్లు పోసే పాత్రను పట్టుకోకూడదు.
గృహ్ణీయాద్యది మోహేన ప్రాయశ్చిత్తం చరేత్తతః । మోహాద్వాప్యథవాఽఽలస్యాన్న కుర్యాచ్ఛౌచమాత్మనః
అజ్ఞానంతో పట్టుకుంటే ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి. అజ్ఞానం లేదా అలసత్వంతో తన శుద్ధిని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.
జలాహారస్త్రిరాత్రః స్యాత్తతో జాపాచ్చ శుధ్యతి । దేశకాలద్రవ్యశక్తిస్వోపపత్తీశ్చ సర్వశః
మూడు రాత్రులు నీళ్లు తాగకుండా ఉండాలి. తరువాత, దేశం, కాలం, ద్రవ్య సామర్థ్యం, తన శక్తిని బట్టి జపం చేసి శుద్ధి పొందాలి.
జ్ఞాత్వా శౌచం ప్రకర్తవ్యమాలస్యం నాత్ర ధారయేత్ । పురీషోత్సర్జనే కుర్యాద్ గణ్డూషాన్ద్వాదశైవ తు
ఇది తెలుసుకుని శుద్ధి తప్పక చేయాలి, ఇక్కడ అలసత్వం ఉండకూడదు. విసర్జన తర్వాత పన్నెండు సార్లు నోరు కడగాలి.
చతురో మూత్రవిక్షేపే నాతో న్యూనాన్కదాచన । అధోముఖం నరః కృత్వా త్యజేత్తం వామతః శనైః
మూత్ర విసర్జన తర్వాత నాలుగు సార్లు నోరు కడగాలి, దాని కన్నా తక్కువ చేయకూడదు. పురుషుడు తలను కిందకు వంచి, ఎడమవైపు మెల్లగా విసర్జించాలి.
ఆచమ్య చ తతః కుర్యాద్దన్తధావనమాదరాత్ । కణ్టకిక్షీరవృక్షోత్థం ద్వాదశాఙ్గులమవ్రణమ్
ఆచమనం చేసిన తర్వాత, జాగ్రత్తగా పళ్ళు తోముకోవాలి. ముల్లు లేదా పాలు వచ్చే చెట్ల నుండి, పన్నెండు వేల్లల పొడవైన, గాయలేని దంతకష్టాన్ని ఉపయోగించాలి.
కనిష్ఠికాగ్రవత్స్థూలం పూర్వార్ధే కృతకూర్చకమ్ । కరఞ్జోదుమ్బరౌ చూతః కదమ్బో లోధ్రచమ్పకౌ । బదరీతి ద్రుమాశ్చేతి ప్రోక్తా దన్తప్రధావనే
చిటికెన వేలి ముందుభాగంతో, మొదటి భాగం మందంగా, చివర బ్రష్లా చేసి, కరంజ, ఊడుమర, మామిడి, కడంబ, లోధ్ర, చంపక, బదరి వంటి చెట్లు పళ్ళు తోమడానికి అనుకూలంగా చెప్పబడ్డాయి.
అన్నాద్యాయ వ్యూహధ్వంసే సోమో రాజాయమాగమత్ । స మే ముఖం ప్రక్షాల్య తేజసా చ భగేన చ
అన్నపానీయాల కోసం, సోముడు రాజు వచ్చి, తన తేజస్సుతో నా నోరు శుభ్రం చేశాడు.
ఆయుర్బలం యశో వర్చః ప్రజాః పశువసూని చ । బ్రహ్మప్రజ్ఞాం చ మేధాం చ త్వన్నో దేహి వనస్పతే
ఓ వృక్షా! నీవు నాకు ఆయుష్షు, బలం, కీర్తి, కాంతి, సంతానం, పశువులు, బ్రహ్మజ్ఞానం, మేధను ప్రసాదించు.
అభావే దన్తకాష్ఠస్య ప్రతిషిద్ధదినేషు చ । అపాం ద్వాదశగణ్డూషైర్విదధ్యాద్దన్తధావనమ్
దంతకష్టం లేకపోతే లేదా నిషిద్ధ దినాల్లో, పన్నెండు సార్లు నీళ్లు నోట్లో పోసి పళ్ళు శుభ్రం చేయాలి.
రవేర్దినే యః కురుతే ప్రాణీ దన్తస్య ధావనమ్ । సవితా భక్షితస్తేన స్వకులం తేన ఘాతితమ్
సూర్యోదయ సమయం లో ఎవరు పళ్ళు తోమితే, వారు సూర్యుని తినినట్టే అవుతారు; ఆ చర్య వల్ల వారి కుటుంబం అంతా నాశనం అవుతుంది.
ప్రతిపద్దర్శషష్ఠీషు నవమ్యేకాదశీరవౌ । దన్తానాం కాష్ఠసంయోగాద్దహత్యాసప్తమం కులమ్
పాడ్యమి, షష్ఠి, నవమి, ఏకాదశి తిథులలో, ఆదివారం రోజున, చెక్కతో పళ్ళు తోమితే, ఆ వ్యక్తి ఏడు తరాల కుటుంబాన్ని కాల్చినట్టే అవుతుంది.
కృత్వాలం పాదశౌచం హ్యమలమథ జలం త్రిఃపిబేద్ ద్విర్విమృజ్య తర్జన్యాఙ్గుష్ఠవత్యా సజలమభిమృశే- న్నాసికారన్ధ్రయుగ్మమ్ । అఙ్గుష్ఠానామికాభ్యాం నయనయుగయుతం కర్ణయుగ్మం కనిష్ఠా- ఙ్గుష్ఠాభ్యాం నాభిదేశే హృదయమథ తలే- నాఙ్గులీభిః శిరాంసి
క్షమాహాత్మ్యవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ (శుద్ధం స్మార్తం చాచమనం పౌరాణం వైదికం తథా । తాన్త్రికం శ్రౌతమిత్యాహుః షడ్విధం శ్రుతిచోదితమ్ ॥ విణ్మూత్రాదికశౌచం చ శుద్ధం చ పరికీర్తితమ్ । స్మార్తం పౌరాణికం కర్మ ఆచాన్తే విధిపూర్వకమ్ ॥ వైదికం శ్రౌత్రమిత్యాది బ్రహ్మయజ్ఞాదిపూర్వకమ్ । అస్త్రవిద్యాదికం కర్మ తాన్త్రికో విధిరుచ్యతే ॥) స్మృత్వా చోఙ్కారగాయత్రీం నిబధ్నీయాచ్ఛిఖాం తథా । పునరాచమ్య హృదయం బాహూ స్కన్ధౌ చ సంస్పృశేత్
ఓం అక్షరం, గాయత్రీ మంత్రాన్ని మనసులో ఉంచుకుని, శిఖను కట్టాలి. మళ్లీ ఆచమనం చేసి, హృదయం, రెండు చేతులు, రెండు భుజాలను తాకాలి.
క్షుతే నిష్ఠీవనే చైవ దన్తోచ్ఛిష్టే తథానృతే । పతితానాం చ సమ్భాషే దక్షిణం శ్రవణం స్పృశేత్
తుమ్మిన తర్వాత, ఉమ్మిన తర్వాత, తినిన తర్వాత పళ్ళను తాకినప్పుడు, అబద్ధం చెప్పినప్పుడు, పతితులతో మాట్లాడినప్పుడు, కుడి చెవిని తాకాలి.
అగ్నిరాపశ్చ వేదాశ్చ సోమః సూర్యోఽనిలస్తథా । సర్వే నారద విప్రస్య కర్ణే తిష్ఠన్తి దక్షిణే
నారదా! అగ్ని, నీరు, వేదాలు, సోమ, సూర్యుడు, గాలి — ఇవన్నీ బ్రాహ్మణుని కుడి చెవిలో నివసిస్తాయి.
ముందుగా కాళ్ళు బాగా కడిగి, శుద్ధమైన నీటిని మూడుసార్లు తాగాలి, రెండుసార్లు నోటిని కడగాలి. తర్వాత బొటనవేళ్లుతో మరియు చూపుడు వేళ్లతో నీళ్లు తీసుకుని రెండు ముక్కు రంధ్రాలను తాకాలి. బొటనవేళ్లు, ఉంగర వేళ్లతో రెండు కళ్ళను, రెండు చెవులను తాకాలి. చిన్నవేళ్లు, బొటనవేళ్లతో నాభిని తాకాలి. చేతిపొదుతో హృదయాన్ని, అన్ని వేళ్లతో తలను తాకాలి.