యస్త్వాచారవిహీనోఽత్ర వర్తతే ద్విజసత్తమః । స శూద్రవద్ బహిష్కార్యో యథా శూద్రస్తథైవ సః
కాని, ఉత్తమ ద్విజుడు ఆచారం లేకుండా ఉంటే, అతన్ని శూద్రుడిలా బహిష్కరించాలి. అతను కూడా శూద్రుడే.
ఆచారో ద్వివిధః ప్రోక్తః శాస్త్రీయో లౌకికస్తథా । ఉభావపి ప్రకర్తవ్యౌ న త్యాజ్యౌ శుభమిచ్ఛతా
ఆచారం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది — శాస్త్రోక్తమైనది, లోకంలో నడిచేది. శుభాన్ని కోరేవాడు రెండింటినీ పాటించాలి, విడిచిపెట్టకూడదు.
గ్రామధర్మా జాతిధర్మా దేశధర్మాః కులోద్భవాః । పరిగ్రాహ్యా నృభిః సర్వైర్నైవ తాఁల్లఙ్ఘయేన్మునే
ఓ మునీశ్వరా! గ్రామంలో నడిచే ఆచారాలు, కులానికి సంబంధించిన ఆచారాలు, దేశానికి తగిన ఆచారాలు, కుటుంబంలో వచ్చిన సంప్రదాయాలు — ఇవన్నీ ప్రతి ఒక్కరూ పాటించాలి. వీటిని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అతిక్రమించకూడదు.
దురాచారో హి పురుషో లోకే భవతి నిన్దితః । దుఃఖభాగీ చ సతతం వ్యాధినా వ్యాప్త ఏవ చ
చెడ్డ ప్రవర్తన కలిగిన మనిషి లోకంలో అందరికి నిందితుడు అవుతాడు. అతడు ఎప్పుడూ బాధలు అనుభవిస్తూ, రోగాలతో బాధపడుతూ ఉంటాడు.
పరిత్యజేదర్థకామౌ యౌ స్యాతాం ధర్మవర్జితౌ । ధర్మమప్యసుఖోదర్కం లోకవిద్విష్టమేవ చ
ధర్మం లేని ధనం, ధర్మం లేని కామాన్ని వదిలేయాలి. అలాగే, దుఃఖానికి దారి తీసే ధర్మాన్ని లేదా ప్రజలు ద్వేషించే ధర్మాన్ని కూడా వదిలేయాలి.
నారద ఉవాచ బహుత్వాదిహ శాస్త్రాణాం నిశ్చయః స్యాత్కథం మునే । కియత్ప్రమాణం తద్ బ్రూహి ధర్మమార్గవినిర్ణయే
నారదుడు ఇలా అడిగాడు: ఇక్కడ ఎన్నో శాస్త్రాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఏది నిజమైనదో ఎలా తెలుసుకోవాలి? ధర్మమార్గాన్ని నిర్ణయించడంలో ఏది ప్రమాణమో చెప్పండి.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ శ్రుతిస్మృతీ ఉభే నేత్రే పురాణం హృదయం స్మృతమ్ । ఏతత్త్రయోక్త ఏవ స్యాద్ధర్మో నాన్యత్ర కుత్రచిత్
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: వేదం, స్మృతి రెండూ కళ్ళు వంటివి; పురాణం హృదయం వంటిది. ఈ మూడింటిలో చెప్పినదే ధర్మం. వీటి వెలుపల మరెక్కడా కాదు.
విరోధో యత్ర తు భవేత్త్రయాణాం చ పరస్పరమ్ । శ్రుతిస్తత్ర ప్రమాణం స్యాద్ ద్వయోర్ద్వైధే స్మృతిర్వరా
ఈ మూడింటిలో ఎక్కడైనా పరస్పర వ్యతిరేకత ఉంటే, వేదమే ప్రమాణం. మిగతా రెండింటిలో వ్యత్యాసం ఉంటే, స్మృతికే ప్రాధాన్యం.
శ్రుతిద్వైధం భవేద్యత్ర తత్ర ధర్మావుభౌ స్మృతౌ । స్మృతిద్వైధం తు యత్ర స్యాద్విషయః కల్ప్యతాం పృథక్
వేదంలో వ్యత్యాసం ఉంటే, ఆ రెండు విధాల ధర్మం స్మృతిలో కనిపిస్తుంది. స్మృతిలో వ్యత్యాసం ఉంటే, ఆ విషయాన్ని వేరు వేరు గా పరిశీలించాలి.
పురాణేషు క్వచిచ్చైవ తన్త్రదృష్టం యథాతథమ్ । ధర్మం వదన్తి తం ధర్మం గృహ్ణీయాన్న కథఞ్చన
పురాణాలలో కొన్ని చోట్ల తంత్రాలలో చెప్పిన విధంగా ధర్మాన్ని వివరించబడుతుంది. అలా చెప్పిన ధర్మాన్ని అంగీకరించవచ్చు, కాని వేరే విధంగా కాదు.
వేదావిరోధి చేత్తన్త్రం తత్ప్రమాణం న సంశయః । ప్రత్యక్షశ్రుతిరుద్ధం యత్తత్ప్రమాణం భవేన్న చ
తంత్రం వేదానికి వ్యతిరేకంగా లేకపోతే, అది కూడా ప్రమాణమే — ఇందులో సందేహం లేదు. కాని వేదంలో స్పష్టంగా వ్యతిరేకంగా ఉన్నదైతే, అది ప్రమాణం కాదు.
సర్వథా వేద ఏవాసౌ ధర్మమార్గప్రమాణకః । తేనావిరుద్ధం యత్కిఞ్చిత్తత్ప్రమాణం న చాన్యథా
ఎలాంటి సందర్భంలోనైనా, వేదమే ధర్మమార్గానికి ప్రమాణం. దానికి వ్యతిరేకం కాని దేనినైనా ప్రమాణంగా తీసుకోవచ్చు; కాని వేరేలా కాదు.
యో వేదధర్మముజ్ఝిత్య వర్తతేఽన్యప్రమాణతః । కుణ్డాని తస్య శిక్షార్థం యమలోకే వసన్తి హి
వేదధర్మాన్ని వదిలి, ఇంకేదైనా ప్రమాణాన్ని అనుసరించే వారు, వారికి శిక్షకోసం యమలోకంలో ఉక్కు కుండలు సిద్ధంగా ఉంటాయి.
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన వేదోక్తం ధర్మమాశ్రయేత్ । స్మృతిః పురాణమన్యద్వా తన్త్రం వా శాస్త్రమేవ చ
అందువల్ల, ఎంత శ్రమ పెట్టినా సరే, వేదంలో చెప్పిన ధర్మాన్ని తప్పక పాటించాలి. స్మృతి, పురాణం, లేదా తంత్రం, లేదా మరేదైనా శాస్త్రం —
తన్మూలత్వే ప్రమాణం స్యాన్నాన్యథా తు కదాచన । యే కుశాస్త్రాభియోగేన వర్తయన్తీహ మానవాన్
—వాటిలో వేదమే ఆధారం అయితే మాత్రమే అవి ప్రమాణంగా పరిగణించాలి; లేనిపక్షంలో కాదు. తప్పు శాస్త్రాల వల్ల మానవులను తప్పుదారి పట్టించే వారు—
అధోముఖోర్ధ్వపాదాస్తే యాస్యన్తి నరకార్ణవమ్ । కామాచారాః పాశుపతాస్తథా వై లిఙ్గధారిణః
—వారు తలకిందులుగా, కాళ్లు పైకి, నరకసముద్రంలో పడిపోతారు. తమ ఇష్టానుసారం ప్రవర్తించే వారు, పాశుపతులు, లింగధారులు కూడా అలాగే.
తప్తముద్రాఙ్కితా యే చ వైఖానసమతానుగాః । తే సర్వే నిరయం యాన్తి వేదమార్గబహిష్కృతాః
తప్త ముద్రలు వేసుకున్నవారు, వైఖానసమతాన్ని అనుసరించే వారు — వీరందరూ వేదమార్గానికి బహిష్కృతులై, నరకానికి వెళ్తారు.
వేదోక్తమేవ సద్ధర్మం తస్మాత్కుర్యాన్నరః సదా । ఉత్థాయోత్థాయ బోద్ధవ్యం కిం మయాద్య కృతం కృతమ్
అందుకే, మనిషి ఎప్పుడూ వేదంలో చెప్పిన సద్ధర్మాన్ని మాత్రమే ఆచరించాలి. ప్రతిరోజూ లేచి, 'ఈ రోజు నేను ఏం చేశాను? ఇంకా ఏం చేయాలి?' అని ఆలోచించాలి.
దత్తం వా దాపితం వాపి వాక్యేనాపి చ భాషితమ్ । ఉపపాపేషు సర్వేషు పాతకేషు మహత్స్వపి
ఏదైనా ఇచ్చినా, ఇవ్వించించినా, మాటతో చెప్పినా — చిన్నపాటి తప్పులైనా, పెద్ద పాపాలైనా — వాటన్నింటి గురించి పరిశీలించాలి.
అవాప్య రజనీయామం బ్రహ్మధ్యానం సమాచరేత్ । ఊరుస్థోత్తానచరణః సవ్యే చోరౌ తథోత్తరమ్
రాత్రి పనులు ముగించాక, బ్రహ్మధ్యానం చేయాలి. తొడలు, కాళ్లు చాపి, ఎడమ కాలు కుడి మీద ఉంచి ధ్యానం చేయాలి.
ఉత్తానం కిఞ్చిదుత్తానం ముఖమవష్టభ్య చోరసా । నిమీలితాక్షః సత్త్వస్థో దన్తైర్దన్తాన్న సంస్పృశేత్
కొంచెం వెనక్కి తలపెట్టుకొని, ముఖాన్ని ఛాతీపై ఆనించి, కళ్లను మూసుకొని, మనస్సును స్థిరంగా ఉంచి, పళ్లను ఒకదానితో ఒకటి తాకనివ్వకుండా ఉండాలి.
తాలుస్థాచలజిహ్వశ్చ సంవృతాస్యః సునిశ్చలః । సన్నిరుద్ధేన్ద్రియగ్రామో నాతినిమ్నస్థితాసనః
నాలుకను తాలువుకు తాకనిచ్చి, నోరు మూసి, శరీరాన్ని కదలకుండా, అన్ని ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, ఆసనం ఎక్కువ తక్కువగా కాకుండా ఉండేలా స్థిరంగా కూర్చోవాలి.
ద్విగుణం త్రిగుణం వాపి ప్రాణాయామముపక్రమేత్ । తతో ధ్యేయః స్థితో యోఽసౌ హృదయే దీపవత్ప్రభుః
రెండు లేదా మూడు రెట్లు శ్వాస నియంత్రణను ప్రారంభించాలి. ఆ తరువాత, హృదయంలో దీపంలా వెలిగే ఆ పరమేశ్వరునిపై ధ్యానం చేయాలి.
ధారయేత్తత్ర చాత్మానం ధారణాం ధారయేద్బుధః । సధూమశ్చ విధూమశ్చ సగర్భశ్చాప్యగర్భకః
అక్కడ మనసును నిలిపి, ధారణను స్థిరంగా కొనసాగించాలి. తెలివైనవాడు, పొగతో లేదా పొగ లేకుండా, గర్భంతో లేదా గర్భం లేకుండా ప్రాణాయామాన్ని ఆచరించాలి.
సలక్ష్యశ్చాప్యలక్ష్యశ్చ ప్రాణాయామస్తు షడ్విధః । ప్రాణాయామసమో యోగః ప్రాణాయామ ఇతీరితః
లక్ష్యంతో లేదా లక్ష్యం లేకుండా, ప్రాణాయామానికి ఆరు విధాలున్నాయి. ప్రాణాయామానికి సమానమైన యోగం మరొకటి లేదు అని చెప్పబడింది.
ప్రాణాయామ ఇతి ప్రోక్తో రేచపూరకకుమ్భకైః । వర్ణత్రయాత్మకా హ్యేతే రేచపూరకకుమ్భకాః
ప్రాణాయామం అనగా ఉచ్చ్వాసం, శ్వాసప్రవేశం, కుంభకములతో చేయబడుతుంది. ఈ మూడు — ఉచ్చ్వాసం, శ్వాసప్రవేశం, కుంభకం — మూడు అక్షరాలతో కూడి ఉంటాయి.
స ఏవ ప్రణవః ప్రోక్తః ప్రాణాయామశ్చ తన్మయః । ఇడయా వాయుమారోప్య పూరయిత్వోదరే స్థితమ్
అదే ఓంకారమని చెప్పబడింది. ప్రాణాయామం కూడా దానితో కూడి ఉంటుంది. ఎడమ నాడిలోంచి వాయువును పీల్చి, పొట్టను నింపాలి.
శనైః షోడశమాత్రాభిరన్యయా తం విరేచయేత్ । ఏవం సధూమః ప్రాణానామాయామః కథితో మునే
తర్వాత మెల్లగా, పదహారు లెక్కలతో, మరో నాసారంధ్రం ద్వారా శ్వాసను విడిచిపెట్టాలి. ఇలా ప్రాణాయామంలో పొగతో కూడిన విధానాన్ని వివరించాను, ఓ మునివరా.
ఆధారేలిఙ్గనాభిప్రకటితహృదయే తాలుమూలే లలాటే ద్వే పత్రే షోడశారే ద్విదశదశదలద్వాదశార్ధే చతుష్కే । వాసాన్తే బాలమధ్యే డఫకతసహితే కణ్ఠదేశే స్వరాణాం హంక్షంతత్త్వార్థయుక్తం సకలదలగతం వర్ణరూపం నమామి
ఆధారంలో, లింగంలో, హృదయంలో, తాలుమూలంలో, లలాటంలో, రెండు పత్రాలలో, పదహారు అంచుల చక్రంలో, పన్నెండు, పది, పన్నెండున్నర దళాల్లో, నాలుగు భాగాల్లో, వాసాంతంలో, బాలమధ్యంలో, ఢ, ఫ, క, త కలిసిన కంఠదేశంలో, అన్ని దళాల్లో వ్యాపించి, హంస తత్వార్థంతో కూడిన, వర్ణరూపమైన ఆ శబ్దాన్ని నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
అరుణకమలసంస్థా తద్రజఃపుఞ్జవర్ణా హరనియమితచిహ్నా పద్మతన్తుస్వరూపా । రవిహుతవహరాకానాయకాస్యస్తనాఢ్యా సకృదపి యది చిత్తే సంవసేత్స్యాత్స భుక్తః
అరుణవర్ణమైన కమలంలో స్థితమైనది, మట్టి రంగులో మెరిసే, హరిచిహ్నంతో గుర్తించబడినది, పద్మనాళిక రూపంలో ఉన్నది, సూర్య, అగ్ని, చంద్ర నాడుల్లో వ్యాపించి ఉన్నది, ఒక్కసారి అయినా మనస్సులో నిలిచినప్పుడు అది అనుభవించబడుతుంది.