ధర్మిష్ఠా పుత్రమాతా చ కులస్త్రీ కులపాలికా । హరిభక్తిప్రదో బన్ధుర్న చాభీష్టసుఖప్రదః
ధర్మాన్ని పాటించే, కుమారులను కనిన తల్లి, మంచి ఇంటి మహిళ, కుటుంబాన్ని కాపాడే, హరిభక్తిని ప్రసాదించే బంధువు కేవలం కోరికల సుఖాన్ని మాత్రమే ఇవ్వడు.
యో బన్ధుశ్చేత్స చ పితా హరివర్త్మప్రదర్శకః । సా గర్భధారిణీ యా చ గర్భావాసవిమోచనీ
హరివారి మార్గాన్ని చూపే బంధువు తండ్రి. గర్భాన్ని ధరించి, బిడ్డను జన్మించేటప్పుడు బయటకు తేవడమే తల్లి ధర్మం.
దయారూపా చ భగినీ యమభీతివిమోచనీ । విష్ణుమన్త్రప్రదాతా చ స గురుర్విష్ణుభక్తిదః
దయారూపమైన అక్కచెల్లెలు, యముడి భయాన్ని తొలగించేవారు, విష్ణుమంత్రాన్ని చెప్పేవారు—అటువంటి వారు విష్ణుభక్తిని ఇచ్చే గురువులు.
గురుశ్చ జ్ఞానదో యో హి యజ్జ్ఞానం కృష్ణభావనమ్ । ఆబ్రహ్మస్తమ్బపర్యన్తం తతో విశ్వం చరాచరమ్
జ్ఞానాన్ని ఇచ్చే గురువు, ఆ జ్ఞానం కృష్ణభక్తిగా ఉంటే, బ్రహ్మ నుంచి గడ్డి వరకు ఈ జగత్తు అంతా ఆయన వల్లనే తెలుసుకోవచ్చు.
ఆవిర్భూతం తిరోభూతం కిం వా జ్ఞానం తదన్యతః । వేదజం యజ్ఞజం యద్యత్తత్సారం హరిసేవనమ్
ఈ లోకంలో కనిపించేది, కనిపించనిది, వేదాల ద్వారా వచ్చిన జ్ఞానం, యజ్ఞాల ద్వారా వచ్చిన జ్ఞానం—అందులోని ములమై ఉన్నది హరిసేవే.
తత్త్వానాం సారభూతం చ హరేరన్యద్విడమ్బనమ్ । దత్తం జ్ఞానం మయా తుభ్యం స స్వామీ జ్ఞానదో హి యః
తత్త్వాలలో అసలైన సారం హరివారు మాత్రమే; మిగతావన్నీ నకిలీ. నేను నీకు ఇచ్చిన జ్ఞానం—అలాంటి జ్ఞానం ఇచ్చేవాడే నిజమైన స్వామి.
జ్ఞానాత్ప్రముచ్యతే బన్ధాత్స రిపుర్యో హి బన్ధదః । విష్ణుభక్తియుతం జ్ఞానం నో దదాతి చ యో గురుః
జ్ఞానం వల్ల బంధనాల నుంచి విముక్తి కలుగుతుంది; కానీ బంధనానికి కారణమయ్యే వాడు శత్రువు. విష్ణుభక్తితో కూడిన జ్ఞానం ఇవ్వని గురువు—
స రిపుః శిష్యఘాతీ చ యతో బన్ధాన్న మోచయేత్ । జననీం గర్భజక్లేశాద్యమయాతనయా తథా
అటువంటి వాడు శత్రువు, శిష్యులను నాశనం చేసే వాడు, ఎందుకంటే బంధనాల నుంచి విముక్తి చేయడు. తల్లి కూడా గర్భంలో ఉన్న బిడ్డను బాధ నుంచి బయటకు తీయకపోతే—
న మోచయేద్యః స కథం గురుస్తాతో హి బాన్ధవః । పరమానన్దరూపం చ కృష్ణమార్గమనశ్వరమ్
విముక్తి చేయని వాడిని ఎలా గురువు, తండ్రి, బంధువు అంటారు? కృష్ణుని మార్గమే పరమానందరూపంగా, శాశ్వతంగా ఉంటుంది.
న దర్శయేద్యః సతతం కీదృశో బాన్ధవో నృణామ్ । భజ సాధ్వి పరం బ్రహ్మాచ్యుతం కృష్ణం చ నిర్గుణమ్
ఆ మార్గాన్ని ఎప్పుడూ చూపని వాడు మనుషుల్లో ఎలా బంధువు అవుతాడు? ఓ సతీ, నీవు పరబ్రహ్మను, అచ్యుతుడైన కృష్ణుని, నిర్గుణుడిని భజించు.
నిర్మూలం చ భవేత్పుంసాం కర్మ వై తస్య సేవయా । మయా ఛలేన త్వం త్యక్తా క్షమస్వైతన్మమ ప్రియే
ఆయన సేవచేత మనుషుల కర్మ మూలం నశిస్తుంది. నా మాయ వల్ల నేను నిన్ను విడిచిపెట్టాను—దయచేసి నన్ను క్షమించు ప్రియమైనవాడా.
క్షమాయుతానాం సాధ్వీనాం సత్త్వాత్క్రోధో న విద్యతే । పుష్కరే తపసే యామి గచ్ఛ దేవి యథాసుఖమ్
క్షమతో ఉన్న సతీస్త్రీలకు సహజంగా కోపం ఉండదు. నేను పుష్కరానికి తపస్సు చేయడానికి వెళ్తున్నాను; దేవీ, నీవు నీ ఇష్టానుసారం వెళ్ళు.
శ్రీకృష్ణచరణామ్భోజే నిఃస్పృహాణాం మనోరథాః । జరత్కారువచః శ్రుత్వా మనసా శోకకాతరా
శ్రీకృష్ణుని పాదపద్మాలపై ఆసక్తి లేని వారి కోరికలు ఫలించవు. జరత్కారు మాటలు విని ఆమె మనసులో దుఃఖంతో నిండిపోయింది.
సాశ్రునేత్రా చ వినయాదువాచ ప్రాణవల్లభమ్ । మనసోవాచ దోషో నాస్త్యేవ మే త్యక్తుం నిద్రాభఙ్గేన తే ప్రభో
కన్నీటి కన్నులతో, వినయంగా, ప్రాణప్రియుడైన భర్తతో ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'ప్రభూ! నీవు నిద్ర భంగం అయినందుకు నన్ను విడిచిపెట్టడంలో నాకు ఎలాంటి తప్పు లేదు.'
యత్ర స్మరామి త్వాం నిత్యం తత్ర మామాగమిష్యసి । బన్ధుభేదః క్లేశతమః పుత్రభేదస్తతః పరమ్
'నేను ఎక్కడ నిన్ను ఎప్పుడూ స్మరిస్తానో, అక్కడ నువ్వు నన్ను చేరుకుంటావు. బంధువుల మధ్య విభేదమే పెద్ద బాధ; కుమారుని నుండి దూరమవడం ఇంకా ఎక్కువ బాధ.'
ప్రాణేశభేదః ప్రాణానాం విచ్ఛేదాత్సర్వతః పరః । పతిః పతివ్రతానాం తు శతపుత్రాధికం ప్రియః
'ప్రాణప్రభువు నుండి వేరుపడటం, ప్రాణం విడిచిపోవడం అన్నిటికన్నా గొప్ప దుఃఖం. పతివ్రతలకు భర్త శతపుత్రులకన్నా ఎక్కువ ప్రియమైనవాడు.'
సర్వస్మాత్తు ప్రియః స్త్రీణాం ప్రియస్తేనోచ్యతే బుధైః । పుత్రే యథైకపుత్రాణాం వైష్ణవానాం యథా హరౌ
అన్ని విషయాల్లోను, స్త్రీలకు ఎంతో ప్రియమైనది ఏదో ఉంటుంది; అది వారికి ఎంతో ఇష్టమైనదని జ్ఞానులు చెబుతారు. ఒక్క కుమారుడు పిల్లల్లో ఎంత ప్రియమో, వైష్ణవులకు విష్ణువు ఎంత ప్రియమో, అలాగే ఆ ప్రియమైనది వారికి ఎంతో ముద్దు.
నేత్రే యథైకనేత్రాణాం తృషితానాం యథా జలే । క్షుధితానాం యథాన్నే చ కాముకానాం చ మైథునే
ఒక్క కన్ను ఉన్నవారికి ఆ కన్ను ఎంత విలువైనదో, దప్పిగొన్నవారికి నీరు ఎంత అవసరమో, ఆకలిగొన్నవారికి అన్నం ఎంత ప్రియమో, కోరిక ఉన్నవారికి సంయోగం ఎంత ఆనందమో, అలానే ఉంటుంది.
యథా పరస్వే చౌరాణాం యథా జారే కుయోషితామ్ । విదుషాం చ యథా శాస్త్రే వాణిజ్యే వణిజాం యథా
ఇతరుల సంపద దొంగలకు ఎంత మోహమో, పరపురుషుని ప్రేయసులకు ఎంత ఇష్టమో, పండితులకు శాస్త్రాలు ఎంత ప్రాముఖ్యమో, వ్యాపారులకు వ్యాపారం ఎంత అవసరమో, అలాగే ఉంటుంది.
తథా శశ్వన్మనః కాన్తే సాధ్వీనాం యోషితాం ప్రభో । ఇత్యుక్త్వా మనసా దేవీ పపాత స్వామినః పదే
అలాగే, ఓ ప్రభూ! సతీస్వరూపమైన స్త్రీల మనసు ఎప్పుడూ తమ ప్రియుడిపైనే నిలిచి ఉంటుంది. ఇలా చెప్పి, ఆ దేవి తన మనసుతో తన భర్త పాదాలపై పడిపోయింది.
క్షణం చకార క్రోడే తాం కృపయా చ కృపానిధిః । నేత్రోదకేన మనసాం స్నాపయామాస తాం మునిః
అనుగ్రహంతో కృపాసముద్రుడు ఆమెను క్షణకాలం తన ఒడిలోకి తీసుకున్నాడు. ఆ ముని కన్నీళ్లతో, తన మనసుతో ఆమెను స్నానంచేయించాడు.
సాశ్రు నేత్రా మునేః క్రోడం సిషేచ భేదకాతరా । తదా జ్ఞానేన తౌ ద్వౌ చ విశోకౌ సమ్బభూవతుః
ఆమె కన్నీళ్లతో మునివర్యుడి ఒడిని తడిపింది, విచారంతో వణికింది. ఆ సమయంలో జ్ఞానంతో ఇద్దరూ శోకాన్ని దాటి నిశ్చింతులయ్యారు.
స్మారం స్మారం పదామ్భోజం కృష్ణస్య పరమాత్మనః । జగామ తపసే విప్రః స్వకాన్తాం సమ్ప్రబోధ్య చ
పునఃపునః కృష్ణుని పదపద్మాలను ధ్యానిస్తూ, ఆ ముని తన ప్రియమైన భార్యను మేల్కొలిపి తపస్సు చేయడానికి వెళ్లాడు.
జగామ మనసా శమ్భోః కైలాసం మన్దిరం గురోః । పార్వతీ బోధయామాస మనసాం శోకకర్శితామ్
ఆయన మనసులో శంభువు ఉన్న కైలాసంలోని ఆలయానికి వెళ్లాడు. పార్వతీ తన మనసును, శోకంతో బాధపడుతున్నదాన్ని, మేల్కొలిపింది.
శివశ్చాతీవ జ్ఞానేన శివేన చ శివాలయః । సుప్రశస్తే దినే సాధ్వీ సుషువే మఙ్గలక్షణే
శివుడు పరమజ్ఞానంతో, శివాలయంలో, అత్యంత శుభదినాన, ఆ సతీస్వరూపురాలు మంగళకరమైన సమయంలో ప్రసవించింది.
నారాయణాంశం పుత్రం తం యోగినాం జ్ఞానినాం గురుమ్ । గర్భస్థితో మహాజ్ఞానం శ్రుత్వా శఙ్కరవక్త్రతః
ఆమె నారాయణాంశంగా జన్మించిన కుమారుని ప్రసవించింది. ఆ బాలుడు యోగులకు, జ్ఞానులకు గురువుగా, గర్భంలోనే శంకరుని వచనాల ద్వారా మహాజ్ఞానాన్ని పొందాడు.
సమ్బభూవ చ యోగీన్ద్రో యోగినాం జ్ఞానినాం గురుః । జాతకం కారయామాస వాచయామాస మఙ్గలమ్
అలా యోగీశ్వరుడు, యోగులకు, జ్ఞానులకు గురువు జన్మించాడు. జనన సంస్కారాలు నిర్వహించి, మంగళగీతాలు పాడారు.
వేదాంశ్చ పాఠయామాస శివాయ చ శివః శిశోః । మణిరత్నకిరీటాంశ్చ బ్రాహ్మణేభ్యో దదౌ శివః
వేదాలను ఆ బాలుడితో పఠింపజేశారు. శివుడు ఆ బాలునికోసం బ్రాహ్మణులకు మణులు, రత్నాల కిరీటాలు ఇచ్చాడు.
పార్వతీ చ గవాం లక్షం రత్నాని వివిధాని చ । శమ్భుశ్చ చతురో వేదాన్వేదాఙ్గానితరాంస్తథా
పార్వతీ లక్ష పశువులను, ఎన్నో రకాల రత్నాలను ఇచ్చింది. శంభువు నాలుగు వేదాలు, వేదాంగాలు, ఇతర గ్రంథాలను అందించాడు.
బాలకం పాఠయామాస జ్ఞానం మృత్యుఞ్జయం పరమ్ । భక్తిరస్త్యధికా కాన్తేఽభీష్టదేవే గురౌ తథా
ఆ బాలుడికి మృత్యుంజయ జ్ఞానాన్ని, పరమ జ్ఞానాన్ని బోధించాడు. ప్రియమైన దేవుడిపైన, గురుపైన, భక్తి మరింత పెరిగింది.