భగ్నదర్పో దివ్యనగో భవిష్యతి వినిశ్చయమ్ । ఏవం నిశ్చిత్య విన్ధ్యాద్రిః ఖం స్పృశన్ వవృధే భుజైః
వింధ్యుడు తనలోనే ఇలా నిర్ణయించుకున్నాడు — 'ఆ గర్వంతో ఉన్న దేవతా నాగుడు తప్పక తగ్గిపోతాడు.' అని ధృఢంగా భావించి, ఆ వింధ్యపర్వతం తన చేతులను ఆకాశాన్ని తాకేలా చాపుతూ పెరుగుతూ పోయాడు.
మహోన్నతైః శృఙ్గవరైః సర్వం వ్యాప్య వ్యవస్థితః । కదోదేష్యతి భాస్వాంస్తం రోధయిష్యామ్యహం కదా
అతని ఎత్తైన శిఖరాలతో చుట్టూ అంతటా వ్యాపించి నిలబడి, 'భాస్కరుడు ఎప్పుడు ఉదయిస్తాడో? నేను ఎప్పుడు అతన్ని అడ్డుకుంటానో?' అని ఆలోచించసాగాడు.
ఏవం సఞ్చిన్తయానస్య సా వ్యతీయాయ శర్వరీ । ప్రభాతం విమలం జజ్ఞే దిశో వితిమిరాః కరైః
అలా వింధ్యుడు ఆలోచిస్తూ ఉండగా, రాత్రి గడిచిపోయింది. నిర్మలమైన ఉదయం వచ్చింది. భాస్కరుని కిరణాలతో దిక్కులు చీకటిని విడిచిపెట్టాయి.
కుర్వన్స నిర్గతో భానురుదయాయోదయే గిరౌ । ప్రకాశతే స్మ విమలం నభో భానుకరైః శుభైః
ఆ సమయంలో భాను పర్వతం మీద నుంచి ఉదయించేందుకు బయలుదేరాడు. అతని పవిత్రమైన కిరణాలతో ఆకాశం ప్రకాశవంతంగా వెలిగిపోయింది.
వికాసం నలినీ భేజే మీలనం చ కుముద్వతీ । స్వాని కార్యాణి సర్వే చ లోకాః సముపతస్థిరే
పద్మం వికసించింది, కుముదం మూసుకుంది. అన్ని జీవులు తమ తమ పనుల్లో నిమగ్నమయ్యాయి.
హవ్యం కవ్యం భూతబలిం దేవానాం చ ప్రవర్ధయన్ । ప్రాహ్ణాపరాహ్ణమధ్యాహ్నవిభాగేన త్విషాం పతిః
కిరణాల అధిపతి ఉదయం, మధ్యాహ్నం, అపరాహ్నం ఇలా కాలాన్ని విభజిస్తూ, దేవతలకు, పితృదేవతలకు హోమాలు, భూతబలులు, దేవతల శ్రేయస్సును పెంచాడు.
ఏవం ప్రాచీం తథాగ్నేయీం సమాశ్వాస్య వియోగినీమ్ । జ్వలన్తీం చిరకాలీనవిరహాదివ కామినీమ్
అలా భాస్కరుడు తూర్పు, అగ్నేయ దిక్కులను, ఎంతో కాలంగా వేరుపడి బాధపడుతున్న ప్రేయసిలా మండుతున్న వాటిని ఓదార్చి ముందుకు సాగాడు.
భాస్కరోఽథ కృశానోశ్చ దిశం నూనం విహాయ చ । యామ్యాం గన్తుం తతస్తూర్ణం ప్రతస్థే కమలాకరః
తర్వాత భాస్కరుడు అగ్ని దిక్కును వదిలి, దక్షిణ దిశకు త్వరగా వెళ్లేందుకు కమలాకరుడు ప్రస్థానం చేశాడు.
న శశాకాగ్రతో గన్తుం తతోఽనూరుర్వ్యజిజ్ఞపత్ । అనూరురువాచ భానో మానోన్నతో విన్ధ్యో నిరుధ్య గగనం స్థితః
అయితే అతడు ముందుకు వెళ్లలేకపోయాడు. అప్పుడు అనూరు తెలియజేశాడు — 'ఓ భాను! వింధ్యుడు గర్వంతో ఆకాశాన్ని అడ్డగించి నిలబడ్డాడు.'
స్పర్ధతే మేరుణా ప్రేప్సుస్త్వద్దత్తాం చ ప్రదక్షిణామ్ । సూత ఉవాచ అనూరువాక్యమాకర్ణ్య సవితా హ్యాస చిన్తయన్
'అతడు మేరు పర్వతంతో పోటీ పడుతూ, మీరు అనుగ్రహించిన ప్రదక్షిణను కోరుకుంటున్నాడు.' అని అనూరు చెప్పగా, సూర్యుడు ఆ మాటలు విని ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
అహో గగనమార్గోఽపి రుధ్యతే చాతివిస్మయః । ప్రాయః శూరో న కిం కుర్యాదుత్పథే వర్త్మని స్థితః
'అయ్యో! ఆకాశ మార్గమే అడ్డుపడింది — ఎంత ఆశ్చర్యం! ధైర్యవంతుడు నిషేధిత మార్గంలో నిలబడి ఏం చేయలేడో?' అని సూర్యుడు తలపోయాడు.
నిరుద్ధో నో వాజిమార్గో దైవం హి బలవత్తరమ్ । రాహుబాహుగ్రహవ్యగ్రో యః క్షణం నావతిష్ఠతే
'నా గుర్రాల మార్గం అడ్డుపడింది; నిజంగా విధి ఎంతో శక్తివంతమైంది. రాహువు కూడా పట్టుకోవాలని ఉత్సాహంతో ఉన్నా, క్షణమంత కూడా నిలబడడు.'
స చిరం రుద్ధమార్గోఽపి కిం కరోతి విధిర్బలీ । ఏవం చ మార్గే సంరుద్ధే లోకాః సర్వే చ సేశ్వరాః
'మార్గం ఎంతకాలమైనా అడ్డుపడినా, బలమైన విధి ఏం చేయదగినదో? ఇలా మార్గం అడ్డుపడగా, అన్ని లోకాలు, వారి అధిపతులతో కలసి—'
నాన్వవిన్దన్త శరణం కర్తవ్యం నాన్వపద్యత । చిత్రగుప్తాదయః సర్వే కాలం జానన్తి సూర్యతః
'ఏ దిక్కు తిరగాలో, ఏ పని చేయాలో ఎవ్వరూ తెలుసుకోలేకపోయారు. చిత్రగుప్తుడు మొదలైనవారు అందరూ కాలాన్ని సూర్యుని ద్వారానే తెలుసుకుంటారు.'
సంరుద్ధో విన్ధ్యగిరిణా అహో దైవవిపర్యయః । యదా నిరుద్ధః సవితా గిరిణా స్పర్ధయా తదా
'వింధ్యపర్వతం అడ్డుపడటంతో — ఎంత విచిత్రమైన విధివిపరీతం! సూర్యుడు పర్వతంతో పోటీ కారణంగా అడ్డుపడినప్పుడు—'
నష్టః స్వాహాస్వధాకారో నష్టప్రాయమభూజ్జగత్ । ఏవం చ పాశ్చిమా లోకా దాక్షిణాత్యాస్తథైవ చ
'స్వాహా, స్వధా అనే పూజా పదాలు వినిపించకపోయాయి, లోకం నాశనానికి చేరుకుంది. అలాగే పశ్చిమ, దక్షిణ దిక్కులు—'
నిద్రామీలితచక్షుష్కా నిశామేవ ప్రపేదిరే । ప్రాఞ్చస్తథోత్తరాహాశ్చ తీక్ష్ణతాపప్రతాపితాః
'కళ్ళు మూసుకొని నిద్రలోకి వెళ్లిపోయాయి, రాత్రిలా అయిపోయాయి; తూర్పు, ఉత్తర దిక్కులు మాత్రం తీవ్రమైన వేడితో కాలిపోయాయి.'
మృతా నష్టాశ్చ భగ్నాశ్చ వినాశమభజన్ ప్రజాః । హాహాభూతం జగత్సర్వం స్వధాకవ్యవివర్జితమ్ । దేవాః సేన్ద్రాః సముద్విగ్నాః కిం కుర్మ ఇతివాదినః
'ప్రజలు చనిపోయారు, నశించారు, విచ్చిన్నమయ్యారు, వినాశనానికి గురయ్యారు. పితృదేవతలకు, దేవతలకు నైవేద్యాలు లేకపోవడంతో లోకం అంతా హాహాకారంతో నిండిపోయింది. ఇంద్రుడితో సహా దేవతలు ఎంతో ఆందోళనతో — "ఇప్పుడు మేమేం చేయాలి?" అని అనుకున్నారు.'
రుద్రప్రార్థనమ్ సూత ఉవాచ తతః సర్వే సురగణా మహేన్ద్రప్రముఖాస్తదా । పద్మయోనిం పురస్కృత్య రుద్రం శరణమన్వయుః
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: అప్పుడు ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలందరూ, పద్మయోని బ్రహ్మను ముందుగా ఉంచుకొని, రుద్రుని ఆశ్రయించడానికి వెళ్లారు.
ఉపతస్థుః ప్రణతిభిః స్తోత్రైశ్చారువిభూతిభిః । దేవదేవం గిరిశయం శశిలోలితశేఖరమ్
వారు భక్తితో వందనలు చేసి, స్తోత్రాలు పాడుతూ, అందమైన మహిమలతో, దేవదేవుడైన గిరిశుడిని, చంద్రకిరీటమును ఆరాధించారు.
దేవవా ఊచుః జయ దేవ గణాధ్యక్ష ఉమాలాలితపఙ్కజ । అష్టసిద్ధివిభూతీనాం దాత్రే భక్తజనాయ తే
దేవతలు ఇలా అన్నారు: జయహో ప్రభూ! గణాధిపతి! ఉమాదేవి ప్రేమతో పూజించే పద్మపాదా! భక్తులకు అష్టసిద్ధులు, మహిమలు ప్రసాదించే వాడవు.
మహామాయావిలసితస్థానాయ పరమాత్మనే । వృషాఙ్కాయామరేశాయ కైలాసస్థితిశాలినే
మహామాయా లీలలో విహరిస్తూ, పరమాత్మగా, వృషధ్వజంగా, అమరేశ్వరుడిగా, కైలాసపర్వతంపై నివసించే ప్రభువా!
అహిర్బుధ్న్యాయ మాన్యాయ మనవే మానదాయినే । అజాయ బహురూపాయ స్వాత్మారామాయ శమ్భవే
అహిర్బుధ్న్యుడవైన మహనీయుడా! మనువుకు గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడా! జననరహితుడా, అనేక రూపాలవాడా, తనలో తానే ఆనందించే శంభో!
గణనాథాయ దేవాయ గిరిశాయ నమోఽస్తు తే । మహావిభూతిదాత్రే తే మహావిష్ణుస్తుతాయ చ
గణనాథుడా, దేవుడా, గిరిశుడా, నీకు నమస్కారం. మహావిభూతులను ప్రసాదించేవాడవు, మహావిష్ణువు స్తుతించేవాడవు.
విష్ణుహృత్కఞ్జవాసాయ మహాయోగరతాయ చ । యోగగమ్యాయ యోగాయ యోగినాం పతయే నమః
విష్ణువు హృదయ పద్మంలో నివసించే వాడవు, మహాయోగంలో లీనమై ఉండేవాడవు, యోగంతో చేరదగిన వాడవు, యోగస్వరూపుడవు, యోగులకు అధిపతివైన వాడవు—నమస్కారం.
యోగీశాయ నమస్తుభ్యం యోగానాం ఫలదాయినే । దీనదానపరాయాపి దయాసాగరమూర్తయే
యోగేశ్వరుడా, యోగఫలాలను ప్రసాదించేవాడవు, దయతో దీనులకు దానం చేసే వారికి కూడా, దయాసాగర స్వరూపుడవు—నీకు నమస్కారం.
ఆర్తిప్రశమనాయోగ్రవీర్యాయ గుణమూర్తయే । వృషధ్వజాయ కాలాయ కాలకాలాయ తే నమః
బాధలను తొలగించేవాడవు, భయంకరమైన శక్తివంతుడవు, గుణాల స్వరూపుడవు, వృషధ్వజుడవు, కాలస్వరూపుడవు, కాలాంతకుడవు—నీకు నమస్కారం.
సూత ఉవాచ ఏవం స్తుతః స దేవేశో యజ్ఞభుగ్భిర్వృషధ్వజః । ప్రాహ గమ్భీరయా వాచా ప్రహసన్విబుధర్షభాన్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: యజ్ఞకారులు ఇలా స్తుతించగా, దేవతాధిపతి అయిన వృషధ్వజుడు, దేవతల్లో శ్రేష్ఠులైన వారికి చిరునవ్వుతో, గంభీరమైన స్వరంతో పలికాడు.
శ్రీభగవానువాచ ప్రసన్నోఽహం దివిషదః స్తోత్రేణోత్తమపూరుషాః । మనోరథం పూరయామి సర్వేషాం దేవతర్షభాః
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: దేవతలారా, ఉత్తమ పురుషులారా! ఈ స్తోత్రంతో నేను సంతోషించాను. మీ అందరి మనసులోని కోరికను నేను నెరవేర్చుతాను.
దేవా ఊచుః సర్వదేవేశ గిరిశ శశిమౌలివిరాజిత । ఆర్తానాం శఙ్కరస్త్వం చ శం విధేహి మహాబల
దేవతలు ఇలా అన్నారు: సమస్త దేవతలకు అధిపతివైన గిరిశుడా, చంద్రకిరీటంతో ప్రకాశించే వాడవు, బాధలను తొలగించే శంకరుడవు, మహాబలుడా, మాకు మంగళాన్ని కలిగించు.