గోపీ సుశీలా గోలోకే పురాఽఽసీత్ప్రేయసీ హరేః । రాధా ప్రధానా సధ్రీచీ ధన్యా మాన్యా మనోహరా
హరిదేవునికి ప్రియమైన, మంచి స్వభావం కలిగిన గోపిక ఒకప్పుడు గోలొకలో నివసించింది. ఆ గోపికల్లో రాధా ప్రధానమైనది, సమానంగా ఉన్నది, అదృష్టవంతురాలు, గౌరవించబడినది, అందమైనది.
అతీవ సున్దరీ రామా సుభగా సుదతీ సతీ । విద్యావతీ గుణవతీ చాతిరూపవతీ సతీ
ఆమె అత్యంత అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది, అదృష్టవంతురాలు, చక్కటి పళ్ళు కలిగినది, పవిత్రమైనది, విద్యావంతురాలు, గుణవంతురాలు, అద్భుతమైన రూపం కలిగినది, నిష్కళంకమైనది.
కలావతీ కోమలాఙ్గీ కాన్తా కమలలోచనా । సుశ్రోణీ సుస్తనీ శ్యామా న్యగ్రోధపరిమణ్డితా
ఆమె కళల్లో నిపుణురాలు, మృదువైన శరీరం కలిగినది, అందమైనది, కమలపు కన్నులు కలిగినది, చక్కటి నడుము, అందమైన వక్షోజాలు, నీలవర్ణం, వటవృక్షం లాంటి ఆకారం కలిగినది.
ఈషద్ధాస్యప్రసన్నాస్యా రత్నాలఙ్కారభూషితా । శ్వేతచమ్పకవర్ణాభా బిమ్బోష్ఠీ మృగలోచనా
ఆమె ముఖం స్వల్పంగా నవ్వుతూ, ప్రశాంతంగా మెరుస్తోంది; రత్నాలతో అలంకరించబడింది. ఆమె వర్ణం తెల్ల చంపక పువ్వు లాంటి ప్రకాశవంతంగా ఉంది; బింబఫలంలాంటి ఎర్రటి పెదాలు, మృగంలాంటి కన్నులు కలిగినది.
కామశాస్త్రేషు నిపుణా కామినీ హంసగామినీ । భావానురక్తా భావజ్ఞా కృష్ణస్య ప్రియభామినీ
ఆమె కామశాస్త్రాల్లో నిపుణురాలు, ప్రణయభావంతో నిండినది, హంసలా నడుస్తుంది; భావానికి అంకితమైనది, భావాలను తెలుసుకున్నది, కృష్ణునికి ప్రియమైనది.
రసజ్ఞా రసికా రాసే రాసేశస్య రసోత్సుకా । ఉవాసాదక్షిణే క్రోడే రాధాయాః పురతః పురా
ఆమె రసాన్ని తెలుసుకున్నది, రసాస్వాదనలో నిపుణురాలు, నాట్యానికి ఉత్సుకత కలిగినది; ఒకప్పుడు రాధా యొక్క కుడివైపు ముందు కూర్చుంది.
సమ్బభూవానమ్రముఖో భయేన మధుసూదనః । దృష్ట్వా రాధాం చ పురతో గోపీనాం ప్రవరోత్తమామ్
మధుసూదనుడు రాధాను తన ముందు, గోపికల్లో అత్యుత్తమురాలిగా చూసి, భయంతో వినయంగా ముఖాన్ని వంచాడు.
కామినీం రక్తవదనాం రక్తపఙ్కజలోచనామ్ । కోపేన కమ్పితాఙ్గీం చ కోపేన స్ఫురితాధరామ్
ఆమెను ప్రణయభావంతో, ఎర్రటి ముఖంతో, ఎర్ర కమలపు కన్నులతో, కోపంతో శరీరం కంపించుతూ, కోపంతో పెదాలు తడుముతూ ఉన్నదిగా చూశాడు.
వేగేన తాం తు గచ్ఛన్తీం విజ్ఞాయ తదనన్తరమ్ । విరోధభీతో భగవానన్తర్ధానం చకార సః
ఆమె వేగంగా వెళ్లిపోతున్నదని తెలుసుకుని, విరోధానికి భయపడి, భగవంతుడు వెంటనే అంతర్ధానం అయ్యాడు.
పలాయన్తం చ కాన్తం చ శాన్తం సత్త్వం సువిగ్రహమ్ । విలోక్య కమ్పితా గోప్యః సుశీలాద్యాస్తతో భియా
తమ ప్రియుడు పారిపోతున్నాడని, అతని ప్రశాంత స్వభావాన్ని, శోభాయమానమైన రూపాన్ని చూసి, మంచి స్వభావం కలిగిన గోపికలు భయంతో కంపించుతూ అతన్ని చూశారు.
విలోక్య లమ్పటం తత్ర గోపీనాం లక్షకోటయః । పుటాఞ్జలియుతా భీతా భక్తినమ్రాత్మకన్ధరాః
ఆ ఆటపాటలలో మునిగినవాడిని అక్కడ చూసి, లక్షల కోట్లు గోపికలు భయంతో చేతులు జోడించి, భక్తితో మెడలు వంచి నిలిచారు.
రక్ష రక్షేత్యుక్తవన్త్యో దేవీమితి పునః పునః । యయుర్భయేన శరణం యస్యాశ్చరణపఙ్కజే
‘రక్షించు, రక్షించు’ అని దేవిని పునః పునః పిలుస్తూ, భయంతో ఆమె పద్మపాదాలకు శరణు కోరారు.
త్రిలక్షకోటయో గోపాః సుదామాదయ ఏవ చ । యయుర్భయేన శరణం తత్పాదాబ్జే చ నారద
త్రిలక్ష కోట్లు గోపులు, సుదామా మొదలైన వారు కూడా, భయంతో ఆమె పద్మపాదాలకు శరణు కోరారు, నారదా.
పలాయన్తం చ కాన్తం చ విజ్ఞాయ పరమేశ్వరీ । పలాయన్తీం సహచరీం సుశీలాం చ శశాప సా
తన ప్రియుడు పారిపోతున్నాడని తెలుసుకున్న పరమేశ్వరి, తనతో పాటు పారిపోతున్న సహచరి సుశీలను శపించింది.
అద్యప్రభృతి గోలోకం సా చేదాయాతి గోపికా । సద్యో గమనమాత్రేణ భస్మసాచ్చ భవిష్యతి
ఈ రోజు నుండి ఆ గోపిక గోలొకలోకి వస్తే, అక్కడికి వచ్చిన వెంటనే బస్మమవుతుంది.
ఇత్యేవముక్త్వా తత్రైవ దేవదేవేశ్వరీ రుషా । రాసేశ్వరీ రాసమధ్యే రాసేశమాజుహావ హ
అలా చెప్పి, దేవదేవేశ్వరి కోపంతో, రాసమధ్యంలో, రాసేశుని పిలిచింది.
నాలోక్య పురతః కృష్ణం రాధా విరహకాతరా । యుగకోటిసమం మేనే క్షణభేదేన సువ్రతా
తన ముందు కృష్ణుడు కనిపించక, రాధా విరహంతో బాధపడుతూ, ఒక్క క్షణాన్ని యుగాల కోటి సమానంగా భావించింది.
హే కృష్ణ ప్రాణనాథేశాగచ్ఛ ప్రాణాధికప్రియ । ప్రాణాధిష్ఠాతృదేవేశ ప్రాణా యాన్తి త్వయా వినా
హే కృష్ణా, నా ప్రాణాధినాయకా, రా! ప్రాణాలకు మించిన ప్రియమైనవాడా, ప్రాణాధిపతి దేవా, నీవు లేకపోతే నా ప్రాణాలు పోతున్నాయి.
స్త్రీగర్వః పతిసౌభాగ్యాద్వర్ధతే చ దినే దినే । సుఖం చ విపులం యస్మాత్తం సేవేద్ధర్మతః సదా
భర్తకు కలిగిన అదృష్టం వల్ల భార్య గర్వం రోజురోజుకు పెరుగుతుంది. అందుకే, ఆమె ధర్మానికి అనుగుణంగా భర్తను ఎప్పుడూ సేవించాలి; అలా చేస్తే ఆమెకు విస్తారమైన ఆనందం లభిస్తుంది.
పతిర్బన్ధుః కులస్త్రీణామధిదేవః సదాగతిః । పరసమ్పత్స్వరూపశ్చ మూర్తిమాన్ భోగదః సదా
కుటుంబానికి చెందిన స్త్రీలకు భర్త స్నేహితుడు, రక్షకుడు, ఎప్పటికీ ఆశ్రయం. ఆయన సంపదకు ప్రతిరూపం, సుఖాన్ని ఎల్లప్పుడూ అందించే వాడు.
ధర్మదః సుఖదః శశ్వత్ప్రీతిదః శాన్తిదః సదా । సమ్మానైర్దీప్యమానశ్చ మానదో మానఖణ్డనః
ఆయన ధర్మాన్ని, సుఖాన్ని, శాశ్వతమైన ప్రేమను, ఎప్పటికీ శాంతిని ప్రసాదిస్తాడు. గౌరవాలతో ప్రకాశిస్తూ, గౌరవాన్ని ఇస్తాడు, అవమానాన్ని తొలగిస్తాడు.
సారాత్సారతరః స్వామీ బన్ధూనాం బన్ధువర్ధనః । న చ భర్తుః సమో బన్ధుర్బన్ధోర్బన్ధుషు దృశ్యతే
స్వామి అనేవాడు బంధువులలో అత్యంత విలువైనవాడు, బంధువులను పెంచే వాడు. బంధువులలో భర్తకు సమానమైనవాడు ఎవరూ కనిపించడు.
భరణాదేవ భర్తా చ పాలనాత్పతిరుచ్యతే । శరీరేశాచ్చ స స్వామీ కామదః కాన్త ఉచ్యతే
పోషణం వల్ల భర్త అని, రక్షణ వల్ల పతి అని పిలుస్తారు. శరీరానికి అధిపతి అయినవాడు, కోరికలను తీర్చే వాడు కాబట్టి కామదుడు, ప్రియుడు అని పిలుస్తారు.
బన్ధుశ్చ సుఖవృద్ధ్యా చ ప్రీతిదానాత్ప్రియః స్మృతః । ఐశ్వర్యదానాదీశశ్చ ప్రాణేశాత్ప్రాణనాయకః
సుఖాన్ని పెంచడం, ప్రేమను ఇవ్వడం వల్ల ఆయన స్నేహితుడిగా గుర్తించబడతాడు. ఐశ్వర్యాన్ని ఇవ్వడం వల్ల ఈశ్వరుడు, ప్రాణానికి అధిపతి కాబట్టి ప్రాణనాయకుడు అని పిలుస్తారు.
రతిదానాచ్చ రమణః ప్రియో నాస్తి ప్రియాత్పరః । పుత్రస్తు స్వామినః శుక్రాజ్జాయతే తేన స ప్రియః
ఆనందాన్ని ఇవ్వడం వల్ల ఆయన రమణుడు, ప్రియుడు అని పిలుస్తారు; ప్రియుడికి మించిన ప్రియుడు లేడు. కుమారుడు స్వామి శుక్రం నుంచి జన్మిస్తాడు, అందుకే అతను ప్రియమైనవాడు.
శతపుత్రాత్పరః స్వామీ కులజానాం ప్రియః సదా । అసత్కులప్రసూతా యా కాన్తం విజ్ఞాతుమక్షమా
కుటుంబానికి చెందిన స్త్రీలకు స్వామి శతపుత్రులకంటే ఎక్కువ ప్రియమైనవాడు. కానీ, చెడు కుటుంబంలో పుట్టినవారు ప్రియుడిని గుర్తించడంలో అశక్తులు.
స్నానం చ సర్వతీర్థేషు సర్వయజ్ఞేషు దక్షిణా । ప్రాదక్షిణ్యం పృథివ్యాశ్చ సర్వాణి చ తపాంసి చ
ప్రతి పవిత్ర తీర్థంలో స్నానం చేయడం, అన్ని యజ్ఞాల్లో దక్షిణా ఇవ్వడం, భూమిని ప్రదక్షిణం చేయడం, అన్ని తపస్సులు చేయడం—
సర్వాణ్యేవ వ్రతాదీని మహాదానాని యాని చ । ఉపోషణాని పుణ్యాని యాని యాని శ్రుతాని చ
అన్ని వ్రతాలు, మహాదానాలు, ఉపవాసాలు, శ్రుతిలో చెప్పిన అన్ని పుణ్య కార్యాలు—
గురుసేవా విప్రసేవా దేవసేవాదికం చ యత్ । స్వామినః పాదసేవాయాః కలాం నార్హన్తి షోడశీమ్
గురువులకు, బ్రాహ్మణులకు, దేవతలకు సేవ చేయడం వంటి కార్యాలు కూడా, స్వామి పాదసేవకు పదహారు వంతు కూడా సమానంగా ఉండవు.
గురువిప్రేన్ద్రదేవేషు సర్వేభ్యశ్చ పతిర్గురుః । విద్యాదాతా యథా పుంసాం కులజానాం తథా ప్రియః
గురువులు, బ్రాహ్మణులు, దేవతలు, ఇతరులలో భర్తే ప్రధాన గురువు. విద్యను ఇచ్చే వాడు పురుషులకు ఎంత ప్రియమైనవాడో, కుటుంబ స్త్రీలకు భర్త అంతే ప్రియమైనవాడు.