సుఖోపవిష్టం దేవర్షిం ప్రసన్నం నగ ఊచివాన్ । విన్ధ్య ఉవాచ దేవర్షే కథ్యతాం జాత ఆగమః కుత ఉత్తమః
దేవర్షి సుఖంగా కూర్చున్నప్పుడు, సంతోషంగా ఉన్నప్పుడు, ఆ పర్వతం ఇలా అడిగింది: వింధ్య ఇలా అన్నాడు: దేవర్షీ, మీరు ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు? ఏ మంచి ఉద్దేశ్యంతో ఇక్కడికి వచ్చారు చెప్పండి.
తవాగమనతో జాతమనర్ఘ్యం మమ మన్దిరమ్ । తవ చఙ్క్రమణం దేవాభయార్థం హి యథా రవేః
మీరు వచ్చినందువల్ల నా గృహం అమూల్యమైంది. దేవతలకు సూర్యుని భయంనుంచి రక్షణ కల్పించేందుకు మీరు ఇక్కడికి వచ్చినట్టు అనిపిస్తోంది, దేవతులారా.
అపూర్వం యన్మనోవృత్తం తద్ బ్రూహి మమ నారద । నారద ఉవాచ మమాగమనమిన్ద్రారే జాతం స్వర్ణగిరేరథ
నారదా, ఆ అపూర్వమైన మనసు స్థితి గురించి నాకు చెప్పు అని అడిగారు. నారదుడు ఇలా అన్నాడు: ఇంద్రునికి శత్రువైనవాడా, నా రావడం అప్పుడే స్వర్ణగిరి మీద జరిగింది.
తత్ర దృష్టా మయా లోకాః శక్రాగ్నియమపాశినామ్ । సర్వేషాం లోకపాలానాం భవనాని సమన్తతః
అక్కడ నేను ఇంద్రుడు, అగ్ని, యముడు, వరుణుడు వంటి దేవతల లోకాలను చూశాను. అన్ని లోకపాలకుల నివాసాలు చుట్టూ ఉన్నాయి.
మయా దృష్టాని విన్ధ్యాగ నానాభోగప్రదాని చ । ఇతి చోక్త్వా బ్రహ్మయోనిః పునరుచ్ఛ్వాసమావిశత్
వివిధ రకాల అనుభవాలను ఇచ్చే వింధ్యపర్వతాలను నేను చూశాను. ఇలా చెప్పి బ్రహ్మ కుమారుడు మళ్లీ లోతైన ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
ఉచ్ఛ్వసన్తం మునిం దృష్ట్వా పునః పప్రచ్ఛ శైలరాట్ । ఉచ్ఛ్వాసకారణం కిం తద్ బ్రూహి దేవఋషే మమ
ఆ మునిని ఊపిరి పీల్చుతూ చూస్తూ, శైలరాజు మళ్లీ అడిగాడు: దేవర్షీ, నీకు ఊపిరి తీసే కారణం ఏమిటో నాకు చెప్పు.
ఇత్యాకర్ణ్య నగస్యోక్తం దేవర్షిరమితద్యుతిః । అబ్రవీచ్ఛ్రూయతాం వత్స మమోచ్ఛ్వాసస్య కారణమ్
పర్వతుని మాటలు విని, ప్రకాశవంతుడైన దేవర్షి ఇలా అన్నాడు: వత్సా, నా ఊపిరి తీసే కారణాన్ని విను.
గౌరీగురుస్తు హిమవాఞ్ఛివస్య శ్వశురః కిల । సమ్బన్ధిత్వాత్పశుపతేః పూజ్య ఆసీత్క్షమాభృతామ్
గౌరీకి గురువైన హిమవంతుడు, శివునికి మామయ్య. పశుపతికి బంధువు అయినందున, పర్వతాలలో అతడు ఎంతో గౌరవాన్ని పొందాడు.
ఏవమేవ చ కైలాసః శివస్యావసథః ప్రభుః । పూజ్యః పృథ్వీభృతాం జాతో లోకే పాపౌఘదారణః
అలాగే, శివుని నివాసమైన కైలాసం కూడా భూమిపై ఉన్న పర్వతాలలో ఎంతో గౌరవాన్ని పొందింది. అది లోకంలో పాపాలను తొలగిస్తుంది.
నిషధః పర్వతో నీలో గన్ధమాదన ఏవ చ । పూజ్యాః స్వస్థానమాసాద్య సర్వ ఏవ క్షమాభృతః
నిషధ, నీల, గంధమాదన పర్వతాలు కూడా తమ తమ ప్రాంతాల్లో పర్వతాలలో గౌరవాన్ని పొందాయి.
యం పర్యేతి చ విశ్వాత్మా సహస్రకిరణః స్వరాట్ । సగ్రహర్క్షగణోపేతః సోఽయం కనకపర్వతః
ఈ కనకపర్వతాన్ని విశ్వానికి ఆత్మ అయిన సూర్యుడు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలతో కలిసి చుట్టుకుంటాడు.
ఆత్మానం మనుతే శ్రేష్ఠం వరిష్ఠం చ ధరాభృతామ్ । సర్వేషామహమేవాగ్ర్యో నాస్తి లోకేషు మత్సమః
అతడు తనను తాను పర్వతాలలో శ్రేష్ఠుడని, మిగతావారిలో తానే గొప్పవాడని, లోకాలలో తనకు సమానుడు ఎవరూ లేరని భావిస్తాడు.
ఏవంమానాభిమానం తం స్మృత్వోచ్ఛ్వాసో మయోజ్ఝితః । అస్తు నైతావతా కృత్యం తపోబలవతాం నగ । ప్రసఙ్గతో మయోక్తం తే గమిష్యామి నిజం గృహమ్
ఆ అహంకారాన్ని గుర్తు చేసుకుని నేను ఊపిరి తీసాను. కానీ, పర్వతా, తపస్సులో బలమైనవారికి ఇది పెద్ద విషయం కాదు. ఈ విషయం యాదృచ్ఛికంగా చెప్పాను. ఇప్పుడు నేను నా ఇంటికి వెళ్తాను.
దేవీమాహాత్మ్యే విన్ధ్యోపాఖ్యానవర్ణనమ్ సూతఉవాచ ఏవం సముపదిశ్యాయం దేవర్షిః పరమః స్వరాట్ । జగామ బ్రహ్మణో లోకం స్వైరచారీ మహామునిః
దేవీమహాత్మ్యంలో వింధ్య కథ వివరించబడింది. సూతుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలా ఉపదేశం అందుకుని, ఆ పరమదివ్య ముని స్వేచ్ఛగా తిరుగుతూ బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లాడు.
గతే మునివరే విన్ధ్యశ్చిన్తాం లేభేఽనపాయినీమ్ । నైవ శాన్తిం స లేభే చ సదాన్తఃకృతశోచనః
మహాముని వెళ్లిపోయిన తర్వాత, వింధ్యపర్వతానికి ఎప్పటికీ పోయని ఆందోళన పట్టుకుంది. అతడు శాంతిని పొందలేక, ఎప్పుడూ మనసులో బాధతో ఉండేవాడు.
కథం కిం త్వత్ర మే కార్యం కథం మేరుం జయామ్యహమ్ । నైవ శాన్తిం లభే నాపి స్వాస్థ్యం మే మానసే భవేత్
ఇక్కడ నేను ఏం చేయాలి? నేను ఎలా మేరు పర్వతాన్ని మించగలను? నాకు శాంతి లేదు, నా మనస్సు కూడా ప్రశాంతంగా లేదు.
(ధిగుత్సాహం చ మానం చ ధిఙ్మే కీర్తిం చ ధిక్కులమ్) ధిగ్బలం మే పౌరుషం ధిక్ స్మృతం పూర్వైర్మహాత్మభిః । ఏవం చిన్తయమానస్య విన్ధ్యస్య మనసి స్ఫుటమ్
నా ఉత్సాహాన్ని, గర్వాన్ని, కీర్తిని, వంశాన్ని తిట్టాలి. నా బలం, పురుషార్థాన్ని తిట్టాలి. పూర్వకాల మహాత్ములు చెప్పినదాన్ని కూడా తిట్టాలి. ఇలా వింధ్యపర్వతుని మనసులో స్పష్టంగా ఆలోచనలు వచ్చాయి.
ప్రాదుర్భూతా మతిః కార్యే కర్తవ్యే దోషకారిణీ । మేరుప్రదక్షిణాం కుర్వన్నిత్యమేవ దివాకరః
ఏదైనా చేయాలనే ఆలోచన వచ్చింది, కానీ అది తప్పుకు దారి తీసేలా ఉంది. సూర్యుడు ఎప్పుడూ మేరు పర్వతాన్ని చుట్టుకుంటూ తిరుగుతాడు.
సగ్రహర్క్షగణోపేతః సదా దృప్యత్యయం నగః । తస్య మార్గస్య సంరోధం కరిష్యామి నిజైః కరైః
గ్రహాలు, నక్షత్రాలతో కలిసి ఆ పర్వతం ఎప్పుడూ గర్వంగా ఉంటుంది. నేను నా బలంతో అతని మార్గాన్ని అడ్డుకుంటాను.
తదా నిరుద్ధో ద్యుమణిః పరిక్రామేత్కథం నగమ్ । ఏవం మార్గే నిరుద్ధే తు మయా దినకరస్య చ
అప్పుడు సూర్యుడు అడ్డుపడితే, అతడు పర్వతాన్ని ఎలా చుట్టుకుంటాడు? ఇలా నేను సూర్యుని, పగలు మార్గాన్ని అడ్డుకుంటే ఏమవుతుంది?
భగ్నదర్పో దివ్యనగో భవిష్యతి వినిశ్చయమ్ । ఏవం నిశ్చిత్య విన్ధ్యాద్రిః ఖం స్పృశన్ వవృధే భుజైః
వింధ్యుడు తనలోనే ఇలా నిర్ణయించుకున్నాడు — 'ఆ గర్వంతో ఉన్న దేవతా నాగుడు తప్పక తగ్గిపోతాడు.' అని ధృఢంగా భావించి, ఆ వింధ్యపర్వతం తన చేతులను ఆకాశాన్ని తాకేలా చాపుతూ పెరుగుతూ పోయాడు.
మహోన్నతైః శృఙ్గవరైః సర్వం వ్యాప్య వ్యవస్థితః । కదోదేష్యతి భాస్వాంస్తం రోధయిష్యామ్యహం కదా
అతని ఎత్తైన శిఖరాలతో చుట్టూ అంతటా వ్యాపించి నిలబడి, 'భాస్కరుడు ఎప్పుడు ఉదయిస్తాడో? నేను ఎప్పుడు అతన్ని అడ్డుకుంటానో?' అని ఆలోచించసాగాడు.
ఏవం సఞ్చిన్తయానస్య సా వ్యతీయాయ శర్వరీ । ప్రభాతం విమలం జజ్ఞే దిశో వితిమిరాః కరైః
అలా వింధ్యుడు ఆలోచిస్తూ ఉండగా, రాత్రి గడిచిపోయింది. నిర్మలమైన ఉదయం వచ్చింది. భాస్కరుని కిరణాలతో దిక్కులు చీకటిని విడిచిపెట్టాయి.
కుర్వన్స నిర్గతో భానురుదయాయోదయే గిరౌ । ప్రకాశతే స్మ విమలం నభో భానుకరైః శుభైః
ఆ సమయంలో భాను పర్వతం మీద నుంచి ఉదయించేందుకు బయలుదేరాడు. అతని పవిత్రమైన కిరణాలతో ఆకాశం ప్రకాశవంతంగా వెలిగిపోయింది.
వికాసం నలినీ భేజే మీలనం చ కుముద్వతీ । స్వాని కార్యాణి సర్వే చ లోకాః సముపతస్థిరే
పద్మం వికసించింది, కుముదం మూసుకుంది. అన్ని జీవులు తమ తమ పనుల్లో నిమగ్నమయ్యాయి.
హవ్యం కవ్యం భూతబలిం దేవానాం చ ప్రవర్ధయన్ । ప్రాహ్ణాపరాహ్ణమధ్యాహ్నవిభాగేన త్విషాం పతిః
కిరణాల అధిపతి ఉదయం, మధ్యాహ్నం, అపరాహ్నం ఇలా కాలాన్ని విభజిస్తూ, దేవతలకు, పితృదేవతలకు హోమాలు, భూతబలులు, దేవతల శ్రేయస్సును పెంచాడు.
ఏవం ప్రాచీం తథాగ్నేయీం సమాశ్వాస్య వియోగినీమ్ । జ్వలన్తీం చిరకాలీనవిరహాదివ కామినీమ్
అలా భాస్కరుడు తూర్పు, అగ్నేయ దిక్కులను, ఎంతో కాలంగా వేరుపడి బాధపడుతున్న ప్రేయసిలా మండుతున్న వాటిని ఓదార్చి ముందుకు సాగాడు.
భాస్కరోఽథ కృశానోశ్చ దిశం నూనం విహాయ చ । యామ్యాం గన్తుం తతస్తూర్ణం ప్రతస్థే కమలాకరః
తర్వాత భాస్కరుడు అగ్ని దిక్కును వదిలి, దక్షిణ దిశకు త్వరగా వెళ్లేందుకు కమలాకరుడు ప్రస్థానం చేశాడు.
న శశాకాగ్రతో గన్తుం తతోఽనూరుర్వ్యజిజ్ఞపత్ । అనూరురువాచ భానో మానోన్నతో విన్ధ్యో నిరుధ్య గగనం స్థితః
అయితే అతడు ముందుకు వెళ్లలేకపోయాడు. అప్పుడు అనూరు తెలియజేశాడు — 'ఓ భాను! వింధ్యుడు గర్వంతో ఆకాశాన్ని అడ్డగించి నిలబడ్డాడు.'
స్పర్ధతే మేరుణా ప్రేప్సుస్త్వద్దత్తాం చ ప్రదక్షిణామ్ । సూత ఉవాచ అనూరువాక్యమాకర్ణ్య సవితా హ్యాస చిన్తయన్
'అతడు మేరు పర్వతంతో పోటీ పడుతూ, మీరు అనుగ్రహించిన ప్రదక్షిణను కోరుకుంటున్నాడు.' అని అనూరు చెప్పగా, సూర్యుడు ఆ మాటలు విని ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.