సర్వాన్తరాత్మా భగవాన్ సర్వదేహేష్వవస్థితః । యస్య దేహాత్స ప్రయాతి స శవస్తత్క్షణం భవేత్
అంతర్యామి భగవంతుడు ప్రతి శరీరంలో ఉన్నాడు. ఆయన శరీరం విడిచిన వెంటనే అది వెంటనే శవమవుతుంది.
మనోఽహమిన్ద్రియేశం చ జ్ఞానరూపో హి శఙ్కరః । విష్ణుప్రాణా చ ప్రకృతిర్బుద్ధిర్భగవతీ సతీ
మనస్సు, అహంకారం, ఇంద్రియాధిపతి—ఇవి శంకరుని రూపం. విష్ణువు ప్రాణం, ప్రకృతి బుద్ధి, భగవతీ సతీ.
నిద్రాదయః శక్తయశ్చ తాః సర్వాః ప్రకృతేః కలాః । ఆత్మనః ప్రతిబిమ్బశ్చ జీవో భోగశరీరభృత్
నిద్ర మొదలైన శక్తులన్నీ ప్రకృతికి కలలు. జీవుడు అనుభవించే శరీరాన్ని ధరించిన ఆత్మ ప్రతిబింబం.
ఆత్మనీశే గతే దేహాత్సర్వే యాన్తి ససమ్భ్రమాః । యథా వర్త్మని గచ్ఛన్తం నరదేవమివానుగాః
ఆత్మ, ఈశ్వరుడు శరీరం విడిచినప్పుడు, ఇవన్నీ గందరగోళంగా వెళ్లిపోతాయి. రాజు మార్గంలో వెళ్తుంటే అనుచరులు వెంబడించునట్లు.
అహం శివశ్చ శేషశ్చ విష్ణుర్ధర్మో మహావిరాట్ । యూయం యదంశా భక్తాశ్చ తత్పుష్పం న్యక్కృతం త్వయా
నేను, శివుడు, శేషుడు, విష్ణువు, ధర్ముడు, మహావిరాట్, మీరు అందరూ — మేమంతా నీ భక్తులం. ఆ పువ్వును నువ్వు తిరస్కరించావు.
శివేన పూజితం పాదపద్మం పుష్పేణ యేన చ । తత్ర దుర్వాససా దత్తం దైవేన న్యక్కృతం త్వయా
శివుడు ఆ పాదపద్మాలను పువ్వుతో పూజించాడు. అక్కడ దుర్వాసుడు ఆ పువ్వును ఇచ్చాడు. కానీ దేవతా సంకల్పంతో నువ్వు దాన్ని తిరస్కరించావు.
తత్పుణ్యం మస్తకే యస్య కృష్ణపాదాబ్జప్రచ్యుతమ్ । సర్వేషాం చ సురాణాం చ తత్పూజాపురతో భవేత్
కృష్ణుని పాదపద్మాలనుండి జారిన ఆ పువ్వు ఎవరి తలపై పడితే, ఆ పుణ్యం అందరు దేవతల పూజలోనూ అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది.
దైవేన వఞ్చితస్త్వం హి దైవం చ బలవత్తరమ్ । భాగ్యహీనం జనం మూఢం కో వా రక్షితుమీశ్వరః
నీవు విధిచేత మోసపోయావు. విధి శక్తివంతమైనది. అదృష్టం లేని, మూర్ఖుడైన మనిషిని ఎవరు కాపాడగలరు, ప్రభూ?
సా శ్రీర్గతాధునా కోపాత్కృష్ణనిర్మాల్యవర్జనాత్ । అధునా గచ్ఛ వైకుణ్ఠం మయా చ గురుణా సహ
ఇప్పుడు శ్రీదేవి, కృష్ణుని నివేదితాన్ని తిరస్కరించినందుకు కోపంతో వెళ్లిపోయింది. ఇప్పుడు నువ్వు, నీ గురువు, నేను — మనమంతా వైకుంఠానికి వెళ్ళిపోదాం.
నిషేవ్య తత్ర శ్రీనాథం శ్రియం ప్రాప్స్యతి మద్వరాత్ । ఏవముక్త్వా చ స బ్రహ్మా సర్వైః సురగణైః సహ
అక్కడ శ్రీనాథుని సేవ చేస్తే, నా వరంతో నీవు శ్రీను పొందుతావు. ఇలా చెప్పి బ్రహ్మ, అందరు దేవతలతో కలిసి,
తత్ర గత్వా పరబ్రహ్మ భగవన్తం సనాతనమ్ । దృష్ట్వా తేజఃస్వరూపం తం ప్రజ్వలన్తం స్వతేజసా
అక్కడికి వెళ్లి, పరబ్రహ్మ అయిన శాశ్వత భగవంతుణ్ణి, తన తేజస్సుతో ప్రకాశించే దివ్యరూపాన్ని చూశారు.
గ్రీష్మమధ్యాహ్నమార్తణ్డశతకోటిసమప్రభమ్ । శాన్తమనాదిమధ్యాన్తం లక్ష్యీకాన్తమనన్తకమ్
ఆయన వేసవి మధ్యాహ్నంలో పదికోట్ల సూర్యుల్లా ప్రకాశిస్తూ, శాంతమైనవాడు, ఆది, మధ్య, అంతం లేని వాడు, అందమైనవాడు, అనంతుడు.
చతుర్భుజైః పార్షదైశ్చ సరస్వత్యా యుతం ప్రభుమ్ । భక్త్యా చతుర్భిర్వేదైశ్చ గఙ్గయా పరివేష్టితమ్
నాలుగు చేతులున్న పరిచారకులతో, సరస్వతితో కూడిన ప్రభువు, భక్తితో నాలుగు వేదాలు చుట్టుముట్టి, గంగతో ఆవృతుడై ఉన్నాడు.
తం ప్రణేముః సురాః సర్వే మూర్ధ్నా బ్రహ్మపురోగమాః । భక్తినమ్రాః సాశ్రునేత్రాస్తుష్టువుః పరమేశ్వరమ్
బ్రహ్మ ముందుండి, అందరు దేవతలు ఆయనకు మస్తకంతో నమస్కరించారు. భక్తితో వంగి, కన్నీటి కళ్లతో పరమేశ్వరుని స్తుతించారు.
వృత్తాన్తం కథయామాస స్వయం బ్రహ్మా కృతాఞ్జలిః । రురుదుర్దేవతాః సర్వాః స్వాధికారాచ్చుతాశ్చ తాః
బ్రహ్మ తన చేతులు జోడించి జరిగిన సంగతిని వివరించాడు. అన్ని దేవతలు, తమ అధికారాన్ని కోల్పోయి, ఏడ్చారు.
స దదర్శ సురగణం విపద్గ్రస్తం భయాకులమ్ । రత్నభూషణశూన్యం చ వాహనాదివివర్జితమ్
ఆయన, దురదృష్టంలో చిక్కుకుని భయంతో ఉన్న దేవతలను చూశాడు. వారు రత్నాల అలంకారాలు లేకుండా, వాహనాలు లేకుండా ఉన్నారు.
శోభాశూన్యం హతశ్రీకం నిష్ప్రభం సభయం పరమ్ । ఉవాచ కాతరం దృష్ట్వా భయభీతివిభఞ్జనః
వారు కాంతి లేకుండా, శ్రీహీనంగా, వెలుగు తగ్గిపోయి, భయంతో వణికిపోతూ ఉన్నారు. భయాన్ని తొలగించేవాడు వారిని చూసి పలికాడు.
శ్రీభగవానువాచ మా భైర్బ్రహ్మన్ హే సురాశ్చ భయం కిం వో మయి స్థితే । దాస్యామి లక్ష్మీమచలాం పరమైశ్వర్యవర్ధినీమ్
శ్రీభగవంతుడు అన్నాడు — బ్రహ్మా, దేవతలారా, భయపడకండి. నేను ఉన్నప్పుడు మీకు భయం ఎందుకు? నేను మీకు నిలకడగా ఉండే లక్ష్మిని, పరమ ఐశ్వర్యాన్ని ఇస్తాను.
కిఞ్చ మద్వచనం కిఞ్చిచ్ఛ్రూయతాం సమయోచితమ్ । హితం సత్యం సారభూతం పరిణామసుఖావహమ్
ఇంకా, ఇప్పుడు నా మాట వినండి. ఇది సమయానుకూలంగా, మేలు కలిగించే, నిజమైనది, సారమైనది, చివరికి సుఖాన్ని ఇస్తుంది.
జనాశ్చాసంఖ్యవిశ్వస్థా మదధీనాశ్చ సన్తతమ్ । యథా తథాహం మద్భక్తపరాధీనోఽస్వతన్త్రకః
ఈ విశ్వంలో అనేక మంది ఉన్నారు. వారు ఎప్పుడూ నాపై ఆధారపడే వారు. అయినా నేను నా భక్తులపై ఆధారపడే వాడిని, స్వతంత్రుడిని కాను.
యం యం రుష్టో హి మద్భక్తో మత్పరో హి నిరఙ్కుశః । తద్గృహేఽహం న తిష్ఠామి పద్మయా సహ నిశ్చితమ్
నా భక్తుడు, నాపై పరమభక్తి కలిగి, ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా కోపపడితే, నేను పద్మతో కలిసి అతని ఇంట్లో ఉండను — ఇది నిశ్చయం.
దుర్వాసాః శఙ్కరాంశశ్చ వైష్ణవో మత్పరాయణః । తచ్ఛాపాదాగతోఽహం చ సలక్ష్మీకో హి వో గృహాత్
దుర్వాసుడు శంకరుని అంసంగా, విష్ణుభక్తుడిగా, తన శాపంతో నేను లక్ష్మితో కలిసి మీ ఇంటిని విడిచిపెట్టాను.
యత్ర శఙ్ఖధ్వనిర్నాస్తి తులసీ న శివార్చనమ్ । న భోజనం చ విప్రాణాం న పద్మా తత్ర తిష్ఠతి
శంఖధ్వని లేకుండా, తులసి లేకుండా, శివార్చన జరగని చోట, బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టని ఇంట్లో, పద్మా అక్కడ నివసించదు.
మద్భక్తానాం చ మే నిన్దా యత్ర బ్రహ్మన్ భవేత్సురాః । మహారుష్టా మహాలక్ష్మీస్తతో యాతి పరాభవమ్
నా భక్తులను ఎవరైనా నిందించే చోట, బ్రహ్మా, దేవతలు చాలా కోపపడతారు; మహాలక్ష్మీ అక్కడ నుండి వెళ్ళిపోతుంది.
మద్భక్తిహీనో యో మూఢో భుఙ్క్తే యో హరివాసరే । మమ జన్మదినే వాపి యాతి శ్రీస్తద్గృహాదపి
ఎవరైనా మూర్ఖుడు నాకు భక్తి లేకుండా, హరివారంలో లేదా నా జన్మదినాన భోజనం చేస్తే, లక్ష్మీ ఆ ఇంటినీ విడిచి వెళ్ళిపోతుంది.
మన్నామవిక్రయీ యశ్చ విక్రీణాతి స్వకన్యకామ్ । యత్రాతిథిర్న భుఙ్క్తే చ మత్ప్రియా యాతి తద్గృహాత్
ఎవరైనా నా నామాన్ని అమ్మినా, తన కూతురిని అమ్మినా, అతిథికి భోజనం పెట్టని ఇంట్లో, నాకు ప్రియమైనది అక్కడ ఉండదు.
యో విప్రః పుంశ్చలీపుత్రో మహాపాపీ చ తత్పతిః । పాపినో యో గృహం యాతి శూద్రశ్రాద్ధాన్నభోజకః
బ్రాహ్మణుడు వేశ్య కుమారుడైతే, లేదా అతని భర్త పెద్ద పాపి అయితే, శూద్రుడి శ్రాద్ధ భోజనం తినేవాడు అయితే, అలాంటి పాపుల ఇంట్లో లక్ష్మీ ఉండదు.
మహారుష్టా తతో యాతి మన్దిరాత్కమలాలయా । శూద్రాణాం శవదాహీ చ భాగ్యహీనో ద్విజాధమః
కమలాలయా కోపంతో ఆలయం విడిచిపోతుంది; శూద్రుల శవదాహం చేసే, దురదృష్టుడైన బ్రాహ్మణుడు లక్ష్మీని కోల్పోతాడు.
యాతి రుష్టా తద్గృహాచ్చ దేవాః కమలవాసినీ । శూద్రాణాం సూపకారీ యో బ్రాహ్మణో వృషవాహకః
శూద్రులకు వంట చేసే బ్రాహ్మణుడు లేదా ఎద్దును నడిపే బ్రాహ్మణుడు ఉన్న ఇంట్లో, దేవతలు, కమల కూడా కోపంతో అక్కడి నుండి వెళ్ళిపోతారు.
తత్తోయపానభీతా చ కమలా యాతి తద్గృహాత్ । అశుద్ధహృదయః క్రూరో హింసకో నిన్దకో ద్విజః
హృదయం అపవిత్రంగా, క్రూరంగా, హింసకుడిగా, నిందకుడిగా ఉండే బ్రాహ్మణుడు ఉన్న ఇంట్లో, అక్కడి నీళ్లు తాగడానికీ భయపడి, లక్ష్మీ ఆ ఇంటిని విడిచిపోతుంది.