పూజయేత్స్తౌతి వా భక్త్యా స విష్ణుసదృశో భవేత్ । తత్స్పర్శవాయునా సద్యస్తీర్థౌఘశ్చ విశుధ్యతి
లేక భక్తితో పూజించేవాడు, స్తుతించేవాడు, అతడు విష్ణువుతో సమానుడవుతాడు. ఆ ప్రసాదాన్ని తాకిన గాలితోనే అనేక తీర్థాలు వెంటనే పవిత్రమవుతాయి.
తత్పాదరజసా మూఢ సద్యః పూతా వసున్ధరా । పుంశ్చల్యన్నమవీరాన్నం శూద్రశ్రాద్ధాన్తమేవ చ
ఓ మూర్ఖా! ఆ భక్తుని పాదధూళితో భూమి తక్షణమే పవిత్రమవుతుంది—even పతిత స్త్రీ చేయు అన్నం, సంతానహీనుల అన్నం, శూద్రుల శ్రాద్ధ భోజనం అయినా.
యద్ధరేరనివేద్యం చ వృథా మాంసస్య భక్షణమ్ । శివలిఙ్గప్రదానం చ యద్దత్తం శూద్రయాజినా
హరిదేవునికి అర్పించని మాంసాన్ని వృథాగా తినడం, శివలింగాన్ని దానం చేయడం, అలాగే శూద్రుడు లేదా యజ్ఞాలు చేయని వారు ఇచ్చిన దానం కూడా అర్థహీనమే.
చికిత్సకద్విజాన్నం చ దేవలాన్నం తథైవ చ । కన్యావిక్రయిణామన్నం యదన్నం యోనిజీవినామ్
వైద్యుల దగ్గర నుండి తీసుకున్న అన్నం, దేవాలయాల్లో సేవ చేసే ద్విజుల అన్నం, కుమార్తెలను అమ్మే వారి అన్నం, వ్యభిచారంతో జీవించే వారి అన్నం కూడా తినకూడదు.
ఉచ్ఛిష్టాన్నం పర్యుషితం సర్వభక్షావశేషితమ్ । శూద్రాపతిద్విజానాం చ భూషవాహద్విజాన్నకమ్
మిగిలిపోయిన అన్నం, పాత అన్నం, అన్నివిధాల తినే వారి మిగిలిన అన్నం, శూద్ర స్త్రీలను పెళ్లి చేసుకున్న ద్విజులూ, శవాలను మోసే ద్విజులూ ఇచ్చిన అన్నం తినకూడదు.
అదీక్షితద్విజానాం చ యదన్నం శవదాహినామ్ । అగమ్యాగామినాం చైవ ద్విజానామన్నమేవ చ
దీక్ష పొందని ద్విజుల అన్నం, శవాలను తినేవారి అన్నం, నిషిద్ధ స్త్రీలతో సంబంధం ఉన్న ద్విజుల అన్నం కూడా తినకూడదు.
మిత్రద్రుహాం కృతజ్జానామన్నం విశ్వాసఘాతినామ్ । మిథ్యాసాక్ష్యప్రదాన్నం చ బ్రాహ్మణాన్నం తథైవ చ
మిత్రద్రోహులు, కృతఘ్నులు, విశ్వాసాన్ని ద్రోహం చేసే వారు, అబద్ధ సాక్ష్యం చెప్పేవారు, బ్రాహ్మణుల అన్నం కూడా తినకూడదు.
ఏతే సర్వే విశుధ్యన్తి విష్ణోనైవేద్యభక్షణాత్ । శ్వపచశ్చేద్విష్ణుసేవీ వంశానాం కోటిముద్ధరేత్
ఈ అన్నాలన్నీ విష్ణువుకు అర్పించిన ప్రసాదాన్ని తినడం వల్ల పవిత్రమవుతాయి. కుక్కను తినే వాడైనా విష్ణువు సేవలో ఉంటే, తన వంశానికి కోటి తరాల్ని ఉద్ధరించగలడు.
హరేరభక్తో మనుజః స్వం చ రక్షితుమక్షమః । అజ్ఞానాద్యది గృహ్ణాతి విష్ణోర్నిర్మాల్యమేవ చ
హరిదేవునికి భక్తి లేని మనిషి, తనను తాను కాపాడుకోలేని వాడు, తెలియకపోయినా విష్ణువు నైవేద్యాన్ని తీసుకుంటే—
సప్తజన్మార్జితాత్పాపాన్ముచ్యతే నాత్ర సంశయః । జ్ఞాత్వా భక్త్యా చ గృహ్ణాతి విష్ణోనైవేద్యమేవ చ
అతడు ఏడు జన్మల్లో కూడిన పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు, ఇందులో సందేహం లేదు. అలాగే, ఎవడు జ్ఞానంతో, భక్తితో విష్ణువు నైవేద్యాన్ని స్వీకరిస్తాడో—
కోటిజన్మార్జితాత్పాపాన్ముచ్యతే నిశ్చితం హరే । యస్మాత్సంస్థాపితం పుష్పం గర్వేణ కరిమస్తకే
అతడు కోటి జన్మల్లో కూడిన పాపాల నుండి తప్పక విముక్తుడవుతాడు, హరిదేవా! ఏలంటే, గర్వంతో ఏనుగు తలపై పెట్టిన పుష్పం స్థిరంగా నిలుస్తుంది.
తస్మాద్యుష్మాన్పరిత్యజ్య యాతు లక్ష్మీర్హరేః పదమ్ । నారాయణస్య భక్తోఽహం న బిభేమి సురాద్విధేః
కాబట్టి, ఇంద్రా! నిన్ను వదిలి లక్ష్మీదేవి హరిదేవుని పాదాలవైపు వెళ్తుంది. నేను నారాయణుని భక్తుడను, దేవతాధిపతిని కూడా భయపడను.
కాలాన్మృత్యోర్జరాతశ్చ కానన్యాన్ గణయామి చ । కిం కరిష్యతి తే తాతః కశ్యపశ్చ ప్రజాపతిః
కాలాన్ని, మృత్యువును, వృద్ధాప్యాన్ని, ఇతరులను ఎందుకు లెక్కించాలి? నీ తండ్రి కశ్యపుడు లేదా ప్రజాపతి ఏమి చేయగలరు?
బృహస్పతిర్గురుశ్చైవ నిఃశఙ్కస్య చ మే హరే । ఇదం పుష్పం యస్య మూర్ధ్ని తస్యైవ పూజనం పరమ్
బృహస్పతి, నీ గురువు అయినా, నన్ను భయపెట్టలేరు హరిదేవా! ఈ పుష్పం ఎవరి తలపై ఉందో, వాడికే పరమమైన పూజ ఫలిస్తుంది.
ఇతి శ్రుత్వా మహేన్ద్రశ్చ ధృత్వా స చరణం మునేః । ఉచ్చై రురోద శోకార్తస్తమువాచ భయాకులః
ఇలా విని, మహేంద్రుడు ఆ మునివరి పాదాలను పట్టుకుని, తీవ్రమైన శోకంతో గట్టిగా ఏడ్చాడు. భయంతో అతనితో ఇలా అన్నాడు.
మహేన్ద్ర ఉవాచ దత్తః సముచితః శాపో మహ్యం మాయాపహః ప్రభో । హృతాం న యాచే సమ్పత్తిం కిఞ్చిజ్జ్ఞానం చ దేహి మే
మహేంద్రుడు అన్నాడు: ప్రభూ! మాయను తొలగించేవాడా! నాకిచ్చిన శాపం న్యాయమైనదే. పోయిన ఐశ్వర్యాన్ని నేను అడగను, కొంత జ్ఞానం మాత్రం దయచేయి.
ఐశ్వర్యం విపదాం బీజం జ్ఞానప్రచ్ఛన్నకారణమ్ । ముక్తిమార్గకుఠారశ్చ భక్తేశ్చ వ్యవధాయకమ్
ఐశ్వర్యం అనర్థాలకు మూలం, జ్ఞానాన్ని దాచిపెట్టే కారణం, మోక్ష మార్గాన్ని తెగతీసే గొడ్డలి, భక్తికి అడ్డుగా నిలిచేది.
మునిరువాచ జన్మమృత్యుజరాశోకరోగబీజాఙ్కురం పరమ్ । సమ్పత్తితిమిరాన్ధశ్చ ముక్తిమార్గం న పశ్యతి
ముని అన్నాడు: జననం, మరణం, వృద్ధాప్యం, శోకం, వ్యాధి—ఇవి అన్నింటికీ ఐశ్వర్యమే ప్రధాన మూలం. సంపద అంధకారంలో మునిగిపోయినవాడు మోక్ష మార్గాన్ని చూడలేడు.
సమ్పన్మత్తో విమూఢశ్చ సురామత్తః స ఏవ చ । బాన్ధవైర్వేష్టితః సోఽపి బన్ధుత్వేనైవ హే హరే
సంపదతో మత్తులో ఉన్నవాడు, మూర్ఖుడు, మద్యం తాగినవాడిలా, బంధువులతో చుట్టుముట్టబడి—హరిదేవా! బంధుత్వంతోనే మరింత బంధించబడతాడు.
సమ్పత్తిమదమత్తశ్చ విషయాన్ధశ్చ విహ్వలః । మహాకామీ రాజసికః సత్త్వమార్గం న పశ్యతి
సంపద మత్తుతో, విషయాల మోహంతో, మనస్సు కలవరపడి, మహా కామంతో, రాజసిక స్వభావంతో ఉన్నవాడు, సత్వమార్గాన్ని చూడలేడు.
ద్వివిధో విషయాన్ధశ్చ రాజసస్తామసః స్మృతః । అశాస్త్రజ్ఞస్తామసశ్చ శాస్త్రజ్ఞో రాజసః స్మృతః
విషయాల పట్ల ఉన్న అంధత్వం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది. ఒకటి రాజస స్వభావమైంది, మరొకటి తామస స్వభావమైంది. శాస్త్రాన్ని తెలియని వాడు తామసుడు, శాస్త్రాన్ని తెలిసిన వాడు రాజసుడు అని చెప్పారు.
శాస్త్రం చ ద్వివిధం మార్గం దర్శయేత్సురపుఙ్గవ । ప్రవృత్తిబీజమేకం చ నివృత్తేః కారణం పరమ్
ఓ దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! శాస్త్రం రెండు మార్గాలను చూపిస్తుంది. ఒకటి లోకంలో ప్రవృత్తికి మూలమైనది, మరొకటి నివృత్తికి కారణమైనది.
చరన్తి జీవినశ్చాదౌ ప్రవృత్తేర్దుఃఖవర్త్మని । స్వచ్ఛన్దం చ ప్రసన్నం చ నిర్విరోధం చ సన్తతమ్
జీవులు మొదట్లో ప్రవృత్తి మార్గాన్ని అనుసరిస్తారు. అది బాధలతో నిండినదైనా, బయటకు చూస్తే స్వేచ్ఛగా, ఆనందంగా, ఎలాంటి ప్రతిబంధకాలు లేనట్టు కనిపిస్తుంది.
ఆయాతి మధునో లోభాత్క్లేశేన సుఖమానితః । పరిణామే నాశబీజే జన్మమృత్యుజరాకరే
తేనెల పట్ల ఆశతో, సుఖాన్ని పొందాలనే కోరికతో, కష్టాలను అనుభవిస్తూ ముందుకు సాగుతాడు. కానీ చివరికి అది నాశనానికి దారి తీస్తుంది; జననం, మరణం, వృద్ధాప్యానికి కారణమవుతుంది.
అనేకజన్మపర్యన్తం కృత్వా చ భ్రమణం ముదా । స్వకర్మవిహితాయాం చ నానాయోన్యాం క్రమేణ చ
ఈ విధంగా, అనేక జన్మల వరకు, తన తన కర్మ ఫలితంగా, ఆనందంగా విహరిస్తూ, ఒక్కొక్కసారి ఒక్కో యోనిలో పుట్టుకుంటూ తిరుగుతాడు.
తతశ్చేశానుగహాగ్రచ్చ సత్సఙ్గం లభతే చ సః । సహస్రేషు శతేష్వేకో భవాబ్ధిపారకారణమ్
తర్వాత, పరమేశ్వరుని అనుగ్రహంతో, అతడు సత్సంగాన్ని పొందుతాడు. వేలల్లో, వందల్లో, ఒక్కరే ఈ సంసారసాగరాన్ని దాటి పోవడానికి మార్గాన్ని తెలుసుకుంటాడు.
సాధుస్తత్త్వప్రదీపేన ముక్తిమార్గం ప్రదర్శయేత్ । తదా కరోతి యత్నం చ జీవో బన్ధనఖణ్డనే
ఒక సద్గురు, సత్యరూపమైన దీపంతో, ముక్తి మార్గాన్ని చూపిస్తాడు. అప్పుడు ఆ జీవుడు బంధనాలను తెంచుకోవడానికి ప్రయత్నం చేస్తాడు.
అనేకజన్మయోగేన తపసానశనేన చ । తదా లభేన్ముక్తిమార్గం నిర్విఘ్నం సుఖదం పరమ్
అనేక జన్మల యోగంతో, తపస్సుతో, ఉపవాసంతో, చివరికి ఆ జీవుడు నిర్బాధంగా, పరమానందాన్ని ఇచ్చే ముక్తి మార్గాన్ని పొందుతాడు.
ఇదం శ్రుతం గురోర్వక్యాద్యత్ పృచ్ఛసి పురన్దర । మునేస్తద్వచనం శ్రుత్వా వీతరాగో బభూవ సః
ఓ పురందరా! గురువు మాటల ద్వారా నీవు విన్నది ఇదే. ఆ ముని ఉపదేశాన్ని విని, అతడు రాగద్వేషాలను విడిచిపెట్టాడు.
వైరాగ్యం వర్ధయామాస తస్య బ్రహ్మన్ దినే దినే । మునేః స్థానాద్ గృహం గత్వా స దదర్శామరావతీమ్
ఓ బ్రహ్మన్! రోజుకో రోజు అతని విరక్తి పెరిగింది. ముని ఆశ్రమాన్ని విడిచి, ఇంటికి వెళ్లి అమరావతిని చూశాడు.