తపసాం ఫలదాతా చ కర్మణాం చ యదాజ్ఞయా । విష్ణుః పాతా చ సర్వేషాం యద్భయాత్పాతి సన్తతమ్
తపస్సులకు, కార్యాలకు ఫలితాన్ని ఇచ్చేవాడు ఆయనే. ఆయన ఆజ్ఞతో విష్ణువు అన్ని ప్రాణులను ఎప్పుడూ రక్షిస్తాడు.
కాలాగ్నిరుద్రః సంహర్తా సర్వవిశ్వేషు యద్భయాత్ । శివో మృత్యుఞ్జయశ్చైవ జ్ఞానినాం చ గురోర్గురుః
కాలుడు, అగ్ని, రుద్రుడు ఆయన భయంతో లోకాలను నాశనం చేస్తారు. శివుడు, మృత్యుంజయుడు, జ్ఞానులకు కూడా గురువుల గురువు ఆయనే.
యజ్జ్ఞానాజ్జ్ఞానవానస్తి యోగీశో జ్ఞానవిత్ప్రభుః । పరమానన్దయుక్తశ్చ భక్తివైరాగ్యసంయుతః
ఆయన జ్ఞానంతో జ్ఞానవంతుడు అవుతాడు, యోగులలో అధిపతి, జ్ఞానానికి ప్రభువు, పరమానందంతో, భక్తి-వైరాగ్యాలతో కూడినవాడు అవుతాడు.
యద్భయాద్వాతి పవనః ప్రవరః శీఘ్రగామినామ్ । తపనశ్చ ప్రతపతి యద్భయాత్సన్తతం సతి
ఆయన భయంతో గాలి, వేగంగా పోయే వాటిలో శ్రేష్ఠమైనది, వీచుతుంది. సూర్యుడు కూడా ఆయన భయంతో ఎప్పుడూ ప్రకాశిస్తాడు.
యదాజ్ఞయా వర్షతీన్ద్రో మృత్యుశ్చరతి జన్తుషు । యదాజ్ఞయా దహేద్వహ్నిర్జలమేవం సుశీతలమ్
ఆయన ఆజ్ఞతో ఇంద్రుడు వర్షాన్ని కురిపిస్తాడు, మరణం ప్రాణుల్లో సంచరిస్తుంది. ఆయన ఆజ్ఞతో అగ్ని నీటిని కూడా కాల్చగలదు, దాన్ని చల్లగా చేయగలదు.
దిశో రక్షన్తి దిక్పాలా మహాభీతా యదాజ్ఞయా । భ్రమన్తి రాశిచక్రాణి గ్రహాశ్చ యద్భయేన చ
దిక్కులను కాపాడే దిక్పాలకులు ఆయన ఆజ్ఞతో భయంతో వాటిని రక్షిస్తారు. రాశిచక్రాలు, గ్రహాలు కూడా ఆయన భయంతో తిరుగుతుంటాయి.
భయాత్ఫలన్తి వృక్షాశ్చ పుష్యన్త్యపి చ యద్భయాత్ । యదాజ్ఞాం తు పురస్కృత్య కాలః కాలే హరేద్భయాత్
ఆయన భయంతో చెట్లు ఫలిస్తాయి, పెరుగుతాయి. ఆయన ఆజ్ఞను తీసుకుని, కాలుడు నిర్ణీత సమయంలో భయంతో హరిస్తాడు.
తథా జలస్థలస్థాశ్చ న జీవన్తి యదాజ్ఞయా । అకాలే నాహరేద్విద్ధం రణేషు విషమేషు చ
అలాగే, నీటిలో, భూమిపై ఉండేవారు ఆయన ఆజ్ఞ లేకుండా బ్రతకరు. అనుకూల సమయం కాకుండా, యుద్ధంలో గాయపడినవారు లేదా కష్టాల్లో ఉన్నవారు చనిపోరు.
ధత్తే వాయుస్తోయరాశిం తోయం కూర్మం తదాజ్ఞయా । కూర్మోఽనన్తం స చ క్షోణీం సముద్రాన్ సా చ పర్వతాన్
ఆయన ఆజ్ఞతో గాలి సముద్రపు నీటిని మోయుతుంది. ఆ నీరు కూర్మాన్ని మోయుతుంది, కూర్మం అనంతుని మోయుతుంది, అనంతుడు భూమిని మోయుతాడు, భూమి సముద్రాలను మోయుతుంది, సముద్రాలు పర్వతాలను మోయుతాయి.
సర్వా చైవ క్షమారూపా నానారత్నం బిభర్తి యా । యతః సర్వాణి భూతాని స్థీయన్తే హన్తి తత్ర హి
భూమి రూపంలో ఆమె అన్ని రకాల రత్నాలను మోస్తుంది. ఆమె వల్లే అన్ని జీవులు నిలిచి ఉంటాయి, అంతే కాదు, చివరికి నశించిపోతాయి కూడా.
ఇన్ద్రాయుశ్చైవ దివ్యానాం యుగానామేకసప్తతిః । అష్టావింశే శక్రపాతే బ్రహ్మణశ్చ దివానిశమ్
దేవతల్లో ఇంద్రుని ఆయుష్షు డెబ్బై ఒక యుగాలు. ఇరవై ఎనిమిదవ ఇంద్రుడు పడిపోతే, అప్పుడు బ్రహ్మదేవునికి రాత్రి, పగలు కలుగుతాయి.
ఏవం త్రింశద్దినైర్మాసో ద్వాభ్యామాభ్యామృతుః స్మృతః । ఋతుభిః షడ్భిరేవాబ్దం బ్రహ్మణో వై వయః స్మృతమ్
ఇలా, ముప్పై రోజులు కలిసే నెల అవుతుంది. రెండు నెలలు కలిసి ఒక ఋతువు, ఆరు ఋతువులు కలిసే ఏడాది, అది బ్రహ్మదేవుని సంవత్సరంగా భావించబడుతుంది.
బ్రహ్మణశ్చ నిపాతే చ చక్షురున్మీలనం హరేః । చక్షురున్మీలనే తస్య లయం ప్రాకృతికం విదుః
బ్రహ్మదేవుడు లయమయ్యే సమయంలో, హరిదేవుని కళ్ళు తెరుచుకుంటాయి. ఆయన కళ్ళు తెరుచుకున్నప్పుడు, ప్రకృతిలో లయం జరుగుతుందని తెలుసుకోవాలి.
ప్రలయే ప్రాకృతే సర్వే దేవాద్యాశ్చ చరాచరాః । లీనా ధాతా విధాతా చ శ్రీకృష్ణనాభిపఙ్కజే
ప్రకృతి లయంలో, దేవతలు సహా జంతువులూ, స్థావరజంగమములూ, సృష్టికర్త, నియమించేవాడు కూడా అందరూ శ్రీకృష్ణుని నాభిపద్మంలో లీనమవుతారు.
విష్ణుః క్షీరోదశాయీ చ వైకుణ్ఠే యశ్చతుర్భుజః । విలీనా వామపార్శ్వే చ కృష్ణస్య పరమాత్మనః
పాలసముద్రంలో విశ్రాంతి తీసుకునే విష్ణువు, వైకుంఠంలో ఉన్న నలుగురు చేతులతో ఉన్నవాడు — వీరిద్దరూ పరమాత్మ అయిన కృష్ణుని ఎడమవైపు భాగంలో లీనమై ఉన్నారు.
యస్య జ్ఞానే శివో లీనో జ్ఞానాధీశః సనాతనః । దుర్గాయాం విష్ణుమాయాయాం విలీనాః సర్వశక్తయః
శివుడు, జ్ఞానానికి అధిపతి, శాశ్వతుడు — ఆయన జ్ఞానం కృష్ణుని జ్ఞానంలో లీనమై ఉన్నాడు. విష్ణుమాయ అయిన దుర్గలో అన్ని శక్తులు కలిసిపోయాయి.
సా చ కృష్ణస్య బుద్ధౌ చ బుద్ధ్యధిష్ఠాతృదేవతా । నారాయణాంశః స్కన్దశ్చ లీనో వక్షసి తస్య చ
ఆమె కృష్ణుని మనస్సులో బుద్ధికి అధిపతిదేవతగా నిలుస్తుంది. నారాయణుని భాగం, స్కందుడు కూడా ఆయన ఛాతీలో లీనమై ఉన్నారు.
శ్రీకృష్ణాంశశ్చ తద్బాహౌ దేవాధీశో గణేశ్వరః । పద్మాంశాశ్చైవ పద్మాయాం సా రాధాయాం చ సువ్రతే
కృష్ణుని భుజాల్లో ఉన్న భాగమే దేవతల అధిపతి గణేశుడు. పద్మ యొక్క భాగాలు పద్మలో, అలాగే రాధాలో కూడా ఉన్నాయి, ఓ సత్పాత్రురాలా!
గోప్యశ్చాపి చ తస్యాం చ సర్వాశ్చ దేవయోషితః । కృష్ణప్రాణాధిదేవీ సా తస్య ప్రాణేషు సంస్థితా
గోపికలు, అలాగే అన్ని దేవతా స్త్రీలు కూడా ఆమెలోనే ఉన్నారు. ఆమె కృష్ణుని ప్రాణాలకు అధిదేవతగా, ఆయన ప్రాణాల్లో స్థితిచెందింది.
సావిత్రీ చ సరస్వత్యాం వేదాః శాస్త్రాణి యాని చ । స్థితా వాణీ చ జిహ్వాయాం యస్య చ పరమాత్మనః
సావిత్రి, సరస్వతిలో, అలాగే అన్ని వేదాలు, శాస్త్రాలు ఆమెలో ఉన్నాయి. వాణి, పరమాత్ముని నాలుకపై స్థిరంగా ఉంది.
గోలోకస్య చ గోపాశ్చ విలీనాస్తస్య లోమసు । తత్ప్రాణేషు చ సర్వేషాం ప్రాణా వాతా హుతాశనాః
గోలోకంలోని గోపాలు ఆయన రోమాల్లో లీనమై ఉన్నారు. అందరి ప్రాణాలు, వాయువులు, అగ్నులు ఆయన ప్రాణాల్లోనే ఉన్నాయి.
జఠరాగ్నౌ విలీనాశ్చ జలం తద్రసనాగ్రతః । వైష్ణవాశ్చరణామ్భోజే పరమానన్దసంయుతాః
జఠరాగ్ని కడుపులో లీనమై ఉంది. నీరు ఆయన నాలుక చివరలో ఉంది. పరమానందంతో నిండిన వైష్ణవులు ఆయన పద్మపాదాల వద్ద స్థితిచెందారు.
సారాత్సారతరా భక్తిరసపీయూషపాయినః । విరాడంశాశ్చ మహతి లీనాః కృష్ణే మహావిరాట్
భక్తిరస అమృతాన్ని పానంచేసే వారు, అన్ని సారాలలోను శ్రేష్ఠులు, మహావిరాటైన కృష్ణునిలో, విరాట్ భాగాలతో కలసి లీనమై ఉన్నారు.
యస్యైవ లోమకూపేషు విశ్వాని నిఖిలాని చ । యస్య చక్షుష ఉన్మేషే ప్రాకృతః ప్రలయో భవేత్
యావన్నీ లోకాలు ఆయన రోమకూపాల్లో ఉన్నాయి. ఆయన కళ్ల తెరచుటతో సహజమైన లయ సంభవిస్తుంది.
చక్షురున్మీలనే సృష్టిర్యస్యైవ పునరేవ సః । యావత్కాలో నిమేషేణ తావదున్మీలనేన చ
ఆయన కళ్ల తెరచుటతో సృష్టి మళ్లీ జరుగుతుంది. ఎంతకాలం కళ్ల మూసివేత ఉంటే, అంతకాలం తెరచుట కూడా ఉంటుంది.
బ్రహ్మణశ్చ శతాబ్దే చ సృష్టేః సూత్రలయః పునః । బ్రహ్మసృష్టిలయానాం చ సంఖ్యా నాస్త్యేవ సువ్రతే
బ్రహ్ముని నూరు సంవత్సరాలు పూర్తయినప్పుడు సృష్టికి లయ వస్తుంది. బ్రహ్మ సృష్టులు, లయలకు ఎన్ని ఉన్నాయో లెక్కించలేము, ఓ సత్పాత్రురాలా!
యథా భూరజసాం చైవ సంఖ్యానం నైవ విద్యతే । చక్షుర్నిమేషే ప్రలయో యస్య సర్వాన్తరాత్మనః
భూమిపై ధూళికణాలకు లెక్కలేనట్టే, ఆయన కళ్ల మూసివేతతో సమస్త అంతరాత్మకు లయ సంభవిస్తుంది.
ఉన్మీలనే పునః సృష్టిర్భవేదేవేశ్వరేచ్ఛయా । స కృష్ణః ప్రలయే తస్యాం ప్రకృతౌ లీన ఏవ హి
కళ్ల తెరచుటతో మళ్ళీ సృష్టి దేవేశ్వరుని సంకల్పంతో జరుగుతుంది. లయ సమయంలో కృష్ణుడు ప్రకృతిలో లీనమై ఉంటాడు.
ఏకైవ చ పరా శక్తిర్నిర్గుణః పరమః పుమాన్ । సదేవేదమగ్ర ఆసీదితి వేదవిదో విదుః
ఒకే ఒక పరాశక్తి ఉంది. పరమపురుషుడు నిష్కల్మషుడు. వేదాన్ని తెలిసినవారు — 'ప్రారంభంలో ఇదే ఉండేది' అని అంటారు.
మూలప్రకృతిరవ్యక్తాప్యవ్యాకృతపదాభిధా । చిదభిన్నత్వమాపన్నా ప్రలయే సైవ తిష్ఠతి
అవ్యక్తమైన మూలప్రకృతి, అవ్యాకృత స్థితిగా పిలవబడుతుంది. అది చైతన్యంతో ఏకత్వాన్ని పొందినప్పుడు, లయ సమయంలో ఒక్కటే మిగిలి ఉంటుంది.