కర్మకర్తా చ దేహీ చ ఆత్మా భోజయితా సదా । భోగో విభవభేదశ్చ నిత్కృతిర్ముక్తిరేవ చ
కర్మచేయువాడు, శరీరధారి, అనుభవించేవాడు, అనుభూతి, ధనవిభేదాలు, పుణ్యం, మోక్షం — ఇవన్నీ ఉన్నవే.
సదసద్భేదబీజం చ జ్ఞానం నానావిధం భవేత్ । విషయాణాం విభాగానాం భేది బీజం చ కీర్తితమ్
ఉండటానికి, ఉండకపోవటానికి కారణమైన జ్ఞానం అనేకరకాలుగా ఉంటుంది. అది విషయాల విభాగాలకు మూలంగా చెప్పబడింది.
బుద్ధిర్వివేచనా సా చ జ్ఞానబీజం శ్రుతౌ శ్రుతమ్ । వాయుభేదాశ్చ ప్రాణాశ్చ బలరూపాశ్చ దేహినామ్
బుద్ధి అనేది వివేచనశక్తి, అది శాస్త్రాలలో జ్ఞానానికి మూలంగా చెప్పబడింది. వాయువు భేదాలు, ప్రాణాలు, శరీరధారుల బలాలు ఇవన్నీ ఉన్నాయి.
ఇన్ద్రియాణాం చ ప్రవరమీశ్వరాంశమనూహకమ్ । ప్రేరకం కర్మణాం చైవ దుర్నివార్యం చ దేహినామ్
ఇంద్రియాలలో శ్రేష్ఠమైనది భగవంతుని భాగంగా భావించబడుతుంది. అది కర్మలకు ప్రేరణ కలిగించేది, శరీరధారులకు అదుపులోకి రాని శక్తి.
అనిరూప్యమదృశ్యం చ జ్ఞానభేదో మనః స్మృతమ్ । లోచనం శ్రవణం ఘ్రాణం త్వక్చ రసనమిన్ద్రియమ్
నిర్ణయించలేని, కనిపించని జ్ఞానవిభేదమే మనస్సు అని చెప్పబడింది. చూపు, వినికిడి, వాసన, స్పర్శ, రుచి — ఇవే ఇంద్రియాలు.
అఙ్గినామఙ్గరూపం చ ప్రేరకం సర్వకర్మణామ్ । రిపురూపం మిత్రరూపం సుఖరూపం చ దుఃఖదమ్
ప్రాణుల అవయవాలు, అవయవరూపంగా ఉండి, అన్ని కార్యాలకు ప్రేరణ కలిగిస్తాయి. అవి శత్రువు, మిత్రుడు, సుఖమూ, దుఃఖమూ కలిగించేవిగా మారతాయి.
సూర్యో వాయుశ్చ పృథివీ బ్రహ్మాద్యా దేవతాః స్మృతాః । ప్రాణదేహాదిభృద్యో హి స జీవః పరికీర్తితః
సూర్యుడు, వాయువు, భూమి, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు గుర్తించబడ్డారు. ప్రాణం, శరీరం మొదలైన వాటిని పోషించేవాడే జీవుడు అని పిలవబడతాడు.
పరమం వ్యాపకం బ్రహ్మ నిర్గుణః ప్రకృతేః పరః । కారణం కారణానాం చ పరమాత్మా స ఉచ్యతే
పరమమైన, అన్నిటికీ వ్యాపించిన బ్రహ్మ, గుణరహితుడు, ప్రకృతికి అతీతుడు, కారణాలకు కారణమైన పరమాత్మ అని పిలవబడతాడు.
ఇత్యేవం కథితం సర్వం త్వయా పృష్టం యథాగమమ్ । జ్ఞానినాం జ్ఞానరూపం చ గచ్ఛ వత్సే యథాసుఖమ్
ఇలా నీవు అడిగిన ప్రతిదీ శాస్త్రప్రకారం వివరించాను. జ్ఞానులకు జ్ఞానరూపంగా చెప్పాను. వెళ్ళు బిడ్డా, నీ ఇష్టానుసారం నడుచుకో.
సావిత్ర్యువాచ త్యక్త్వా క్వ యామి కాన్తం వా త్వాం వా జ్ఞానార్ణవం ధ్రువమ్ । యద్యత్కరోమి ప్రశ్నం చ తద్భవాన్వక్తుమర్హతి
సావిత్రి ఇలా చెప్పింది — నిన్ను, నా ప్రియుడిని వదిలి నేను ఎక్కడికి వెళ్ళగలను? లేక నీవు, జ్ఞానసముద్రమైన నువ్వు నాకు ఉన్నప్పుడు? నేను ఏ ప్రశ్న అడిగినా, దానికి సమాధానం చెప్పటానికి నువ్వే యోగ్యుడు.
కాం కాం యోనిం యాతి జీవః కర్మణా కేన వా పునః । కేన వా కర్మణా స్వర్గం కేన వా నరకం పితః
జీవుడు ఏ కర్మవల్ల ఏ యోనిలో జన్మిస్తాడు? మళ్ళీ ఏ కర్మవల్ల జన్మిస్తాడు? ఏ కర్మవల్ల స్వర్గానికి వెళ్తాడు? ఏ కర్మవల్ల నరకానికి వెళ్తాడు, తండ్రీ?
కేన వా కర్మణా ముక్తిః కేన భక్తిర్భవేద్ గురౌ । కేన వా కర్మణా యోగీ రోగీ వా కేన కర్మణా
ఏ కర్మవల్ల మోక్షం లభిస్తుంది? ఏ కర్మవల్ల గురువుకు భక్తి కలుగుతుంది? ఏ కర్మవల్ల యోగిగా మారుతాడు? ఏ కర్మవల్ల రోగిగా అవుతాడు?
కేన వా దీర్ఘజీవీ చ కేనాల్పాయుశ్చ కర్మణా । కేన వా కర్మణా దుఃఖీ సుఖీ వా కేన కర్మణా
ఏ కర్మవల్ల దీర్ఘాయువు కలుగుతుంది? ఏ కర్మవల్ల తక్కువ ఆయుష్షు వస్తుంది? ఏ కర్మవల్ల దుఃఖి అవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల సుఖి అవుతాడు?
అఙ్గహీనశ్చ కాణశ్చ బధిరః కేన కర్మణా । అన్ధో వా పఙ్గురపి వా ప్రమత్తః కేన కర్మణా
ఏ కర్మవల్ల అవయవాలు లేని వాడవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల కళ్ళు ఒకటి పోయినవాడవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల చెవులు వినిపించని వాడవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల అంధుడు, లెంగుడు, పిచ్చివాడు అవుతాడు?
క్షిప్తోఽతిలుబ్ధకశ్చౌరః కేన వా కర్మణా భవేత్ । కేన సిద్ధిమవాప్నోతి సాలోక్యాదిచతుష్టయమ్
ఏ కర్మవల్ల పిచ్చివాడు, అత్యంత లోభి, దొంగ అవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల సాలోక్యాది నలుగురు సిద్ధులు లభిస్తాయి?
కేన వా బ్రాహ్మణత్వం చ తపస్విత్వం చ కేన వా । స్వర్గభోగాదికం కేన వైకుణ్ఠం కేన కర్మణా
ఏ కర్మవల్ల బ్రాహ్మణుడు అవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల తపస్వి అవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల స్వర్గసుఖాలు పొందుతాడు? ఏ కర్మవల్ల వైకుంఠానికి చేరుతాడు?
గోలోకం కేన వా బ్రహ్మన్ సర్వోత్కృష్టం నిరామయమ్ । నరకో వా కతివిధః కింసంఖ్యో నామ కిం చ వా
బ్రహ్మన్, ఆ గోలొకాన్ని ఎవరు సృష్టించారు? అది ఎంత గొప్పదో, లోపరహితమైనదో చెప్పు. నరకాలు ఎన్ని రకాలు ఉన్నాయి? వాటి పేర్లు ఏమిటి? మొత్తం ఎన్ని ఉన్నాయి?
కో వా కం నరకం యాతి కియన్తం తేషు తిష్ఠతి । పాపినాం కర్మణా కేన కో వా వ్యాధిః ప్రజాయతే । యద్యత్ప్రియం మయా పృష్టం తన్మే వ్యాఖ్యాతుమర్హసి
ఎవరు ఏ నరకానికి వెళ్తారు? అక్కడ ఎంతకాలం ఉంటారు? పాపులు చేసిన పనుల వల్ల ఏ వ్యాధులు కలుగుతాయి? ఏ వ్యాధి ఎలా వస్తుంది? నేను ప్రేమతో అడిగిన ప్రతిదీ నాకు వివరంగా చెప్పు.
సావిత్ర్యుపాఖ్యానే కర్మవిపాకవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ సావిత్రీవచనం శ్రుత్వా జగామ విస్మయం యమః । ప్రహస్య వక్తుమారేభే కర్మపాకం తు జీవినామ్
శ్రీనారాయణుడు ఇలా చెప్పాడు: సావిత్రి మాటలు విని యముడు ఆశ్చర్యపోయాడు. చిరునవ్వుతో జీవుల కర్మఫలాలను వివరించేందుకు ప్రారంభించాడు.
ధర్మ ఉవాచ కన్యా ద్వాదశవర్షీయా వత్సే త్వం వయసాధునా । జ్ఞానం తే పూర్వవిదుషాం జ్ఞానినాం యోగినాం పరమ్
ధర్ముడు ఇలా అన్నాడు: అమ్మా, నువ్వు పన్నెండు సంవత్సరాలే వయస్సు కలిగి ఉన్నావు. అయినా, పూర్వకాలంలో జ్ఞానులు, యోగులు పొందిన పరమ జ్ఞానం నీకు ఉంది.
సావిత్రీవరదానేన త్వం సావిత్రీ కలా సతీ । ప్రాప్తా పురా భూభృతా చ తపసా తత్సమా సుతే
సావిత్రికి వరంగా లభించినదానివల్ల నువ్వు సావిత్రి యొక్క భాగమే, సతీ! పూర్వం నువ్వు చేసిన తపస్సుతో భూమిని మోయగల రాజుతో సమానంగా ఈ స్థితిని పొందావు.
యథా శ్రీః శ్రీపతేః క్రోడే భవానీ చ భవోరసి । యథాదితిః కశ్యపే చ యథాహల్యా చ గౌతమే
ఎలా శ్రీ మహావిష్ణువు ఒడిలో లక్ష్మీదేవి ఉంటుందో, శివుని హృదయంలో భవానీ ఉంటుందో, కశ్యపుని వద్ద అదితి, గౌతముని వద్ద అహల్యా ఉన్నారో,
యథా శచీ మహేన్ద్రే చ యథా చన్ద్రే చ రోహిణీ । యథా రతిః కామదేవే యథా స్వాహా హుతాశనే
అలాగే మహేంద్రుని వద్ద శచీ, చంద్రుని వద్ద రోహిణి, కామదేవుని వద్ద రతి, అగ్నిదేవుని వద్ద స్వాహా ఉన్నారు.
యథా స్వధా చ పితృషు యథా సన్ధ్యా దివాకరే । వరుణానీ చ వరుణే యజ్ఞే చ దక్షిణా యథా
పితృదేవతల వద్ద స్వధా, సూర్యుని వద్ద సంధ్య, వరుణుని వద్ద వరుణానీ, యజ్ఞంలో దక్షిణా ఉన్నట్టు,
యథా వరాహే పృథివీ దేవసేనా చ కార్తికే । సౌభాగ్యా సుప్రియా త్వం చ తథా సత్యవతః ప్రియే
వరాహమూర్తి వద్ద భూమి, కార్తికేయుని వద్ద దేవసేన, అలాగే సౌభాగ్య, సుప్రియ—ఇలా నీవు కూడా సత్యవతికి ప్రియమైనవాడవు.
అయం తుభ్యం వరో దత్తోఽప్యపరం చ యథేప్సితమ్ । శృణు దేవి మహాభాగే దదామి సకలేప్సితమ్
ఈ వరం నీకు ఇచ్చాను. నువ్వు కోరిన మరేదైనా వరం కావాలంటే చెప్పు, మహాభాగ్యవంతురాలా! నీవు కోరినదంతా నేను ఇస్తాను, విను.
సావిత్ర్యువాచ సత్యవత ఔరసానాం పుత్రాణాం శతకం మమ । భవిష్యతి మహాభాగ వరమేతన్మదీప్సితమ్
సావిత్రి ఇలా చెప్పింది: సత్యవతితో నాకు వంద మంది కుమారులు కలగాలి. ఇదే నాకు కావలసిన వరం, మహాభాగ్యవంతుడా!
మత్పితుః పుత్రశతకం శ్వశురస్య చ చక్షుషీ । రాజ్యలాభో భవత్వేవం వరమేతన్మదీప్సితమ్
నా తండ్రికి వంద మంది కుమారులు కలగాలి. నా మామగారికి కళ్ళు తిరిగి రావాలి. మా కుటుంబానికి రాజ్యం తిరిగి రావాలి—ఇవి నాకు కావలసిన వరాలు.
అన్తే సత్యవతా సార్ధం యాస్యామి హరిమన్దిరమ్ । సమతీతే లక్షవర్షే దేహీదం మే జగత్ప్రభో
చివరికి, లక్ష సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాక, నేను సత్యవతితో కలిసి హరిదేవుని లోకానికి వెళ్లాలి. ఓ జగత్ప్రభూ, ఈ వరాన్ని నాకు దయచేయు.
జీవకర్మవిపాకం చ శ్రోతుం కౌతూహలం మమ । విశ్వనిస్తారబీజం చ తన్మే వ్యాఖ్యాతుమర్హసి
జీవులు చేసే పనులకు ఎలాంటి ఫలితాలు వస్తాయో వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది. ఈ లోకంలో అందరినీ రక్షించే మార్గం కూడా చెప్పు.